home
user-header

                        
                        
Учуонайдар өрүстэр элбэхтэрин билбэккэ сылдьыбыттар
2 июля 2018 г., 20:53 310

Саҥа чинчийиигэ өрүстэр иэннэрин ырыҥалаан көрбүттэр: өрүстэр иэннэрэ уруккутунааҕар балтараа төгүл элбэх буолан тахсыбыт.


 

Хотугу Каролина Университетын геологтара өрүстэр уонна сир өрүс халҕаһаларын (речные потоки суши) иэннэрин саҥаттан сыаналаабыттар (мууһунан бүрүллүбүт сирдэртэн ураты). Ол сөҕүмэр 773 квадрат км иэннээх буолан тахсыбыт — урукку сыанабылтан балтараа төгүл элбэх. Ол туһунан Джордж Аллен (George Allen) уонна Тамлин Павельски (Tamlin Pavelsky) Science сурунаалга тахсыбыт ыстатыйаларыгар суруйбуттар.

 

Соторутааҕыта дылы өрүстэр уонна кинилэр халҕаһалара климакка кыра оруоллаах уонна онно суураллыбыт углерод холбоһуктара акыйааҥҥа тахсар транспорт көрүдүөрүнэн ааҕыллаллара. Ол гынан баран билигин учуонайдар кинилэр парник гаастарын салгын куйаарыгар биэрэллэрин уонна Сир сылыйыытыгар кылаатын киллэрэллэрин өйдүүллэр. Онно углекислай гаас эрэ буолбакка ону таһынан метан, азот оксида уонна араас көтөр холбоһуктар өрүскэ уоҕурдуттан уонна туттуллубут ууттан дьон көмөтүнэн элбэх ахсааннаахтык мунньусталлар. Ол кэннэ кинилэр уу ньууруттан паар буолан көтөн тахсаллар, иннэ гынан өрүстэр иэннэриттэн климат уларыйыытын процесстарыгар сыһыаннаах эбит.

 

Саҥа дааннайдары ыларга Аллен уонна Павельски NASA Landsat спутник дааннайдарынан туһаммыттар. Аналлаах алгоритм тыһыынчанан хаартыскаларга баар өрүстэр иэннэрин ахсыанкалыырга көмөлөспүт уонна түмүктэрин холбообуттар. Учуонайдар этэллэринэн компьютер үлэтин бэрэбиэркэлииргэ «кыра ахсааннаах студеннар армияларын» үлэлэппиттэр. Ол үлэ саҥа ахсыанканы биэрбит: 773000 (± 79000) км — уруккуттан 44% элбэх. Ааптардар этэллэринэн киһи ордук сири баһылаабыт сирдэригэр өрүстэр ордук синньигэс уонна салаалардаах буолар эбит.

 

Naked Science

#экология, #естественные_науки, #сахалыы

Избранное
Чтобы оставить комментарий, вам нужно авторизоваться
с помощью аккаунта в соц.сети
Читайте также
Включите премодерацию комментариев
Все комментарии к этому посту будут опубликованы только после вашего подтверждения. Подробнее о премодерации