home
user-header
Уйбааннаах Маайыска...уонна сэрии..
5 мая 2017 г., 22:31 198

 


 

Уйбааннаах Маайыска уонна сэрии.....

 

                                     (ийэлээх аҕабар ананар)

 

 

.....Һуу..хайдах хайдаҕый..?.Ханна-ханна баарбыный.?.ыччыы –ычча..оргууй хараҕын аста...ханна эрэ ыраах дьон саҥата..сэрии тыаһа-ууһа иһиллэр..Хамсаныах буолбута... “айаа.”.сытыы баҕайытык этин-сиинин бүтүннүү нүөлүтэн  амырыын ыарыы мэйиитигэр тиийэ оҕуста..туймааран ылла..

Ол быыһыгар.. “ээ..тыыннаах эбиппин “-..диэн үөрүү кыыма элэс охсуллан ааста..сэрэнэн ойоҕоһун көрө сатаата..тула  дьон ..өлүгэ..Кини хаарга  тэһэ түһэн сытар эбит...атаҕа хамсаппат...маннык сыттахпына тоҥон өлүүһүкпүн дии санаата...

Тута хараҕар дойдутун..Күөлэтин үрэҕин от ыйын куйааһынааҕы отун-маһын дыргыа сыта муннугар биллэргэ..чыычаах..көтөр-сүүрэн саҥата иһиллэргэ ..ону кытта Маайыскатын мөссүөнэ көстөн ааһарга дылы буолла..түҥ-таҥ барда...

Арай өйдөнөн кэлбитэ ..нуучча саҥата иһиллэр..кини үрдүгэр эдэркээн уолаттар нөрүһэн тураллар...тыыннаах-тыыннаах..дэһэн үөрсэр саҥалара иһиллэр..”...терпи браток..ранен в ногу..мигом доставим куда надо»...дэһэллэр..Полевой госпитальга илдьэн туттардахтара..

Ити курдук сап саҕаттан салҕанан..Уйбаан тыыннаах хаалбыта..ол сырдык тыынын быыһаабыт эдэркээн уолаттарын кимнэрин-туохтарын хантан билээхтиэй...

Дойдутуттан арахсыбыта ыраатта..маҥнай утаа дойдулаах дьонун кытта сылдьар буолан син эрэх-турах сананара...Кэлин аһары ыарахан балаһыанньаҕа түбэһэн..Сүөдэрэ..Хабырыыһа ..Лэгэнтээһэ.онтон да атыттар.ким аара ыалдьан хаалан..үрүө тараа арахсан кэлин уһугар соҕотох хаалбыта..Хайыһар сэриитигэр түбэһэн дьэ сэниэ-сылба эстибитэ..сыккырыыр тыыннара эрэ хаалбыт дьон фроҥҥа тиийбиттэрэ..

Санаата эмиэ дьонугар..дойдутугар иэҕилиннэ..Маайыска..Чааскы Ньукулай оҕонньор ииттэр кыыһа..тоҕо эрэ Уйбаан санаатын иһинэн этэ..Оччотооҕу оҕолортон уратыта суох ..үрэх баһын наҕыл олоҕо устара..сайынын оттоон-мастаан..кыһынын сүөһү ас көрөн олордохторо..оҕолор онно илии атах дьон..Маайыска да..Уйбаан араа-бараа саастыылар..хайалара да ийэлэрэ суоҕа..Күн дьыл ааһара түргэн буоллаҕа..ол курдук сааһа ситэн..убайын Миитэрэскини дурда хахха оҥостон Маайыскатын ыйыттарбыта...Хата кыыс дьоно сөбүлэҥнэрин биэрэн ..эдэр дьон ыал буолбуттара...

 

Уу нуһараҥ олох биир кэм устан испитэ..баара..Уйбааннаах бастакы оҕолоро табыллыбатаҕа..ол хомолтото...Онтон аны сэрии аймалҕана турбута...Эһиилигэр..улахан хомуурга кини эмиэ ыҥырыллыбыта..Баатараттан балачча киһи хомуллан аттаммыта..дойдулара биирдэ кураанахсыйа түһээхтээбитэ..Хаалааччылар ытабыллара-соҥобуллара..оҕонньоттор дьиппиэн сирэйдэрэ..айан суолун быыла..түүл-бит курдук ааспыта..Эмискэ байыаннай балаһыанньаҕа түбэһии..тыа дьонун соһуппута..салыннарбыта..Икки бааржанан айаннаан өрүһү өксөйбүттэрэ..борокуот кытыыга тигистэҕинэ тахсан оһуохайдыыллара..тустан..ыстанан холоноллоро..Устан иһэн...олоҥхо истэллэрэ..

Иркутскай уобаласка..Мальта станцияҕа тиийбиттэрин..тус туһунан чаастарга араартаабыттар..Уйбаан хайыһар биригээдэтигэр түбэспитэ..Дьэ сэниэ-сэлбэ баранар эриирэ мускуура саҕаламмыта..аанньа астара да суоҕа..Сэрии сэбэ диэни хайдах тутарга-хабарга..ытарга үөрэтэллэрэ..хайыһар сүүрдэллэрэ..Ол курдук үөрэнэн..аны сатыы фроҥҥа аттаммыттара..ол баара дьэ..иэдээннээх айан..Аара дьон ыран-дьүдьэйэн охтон хаалара..ону ким эмит харайара дуу..Сүөдэрэ төрүкү ыалдьа сылдьан тылланан барбыт буолан..эмиэ аара быстаран хаалаахтаабыта..кинилэр салгыы сыҕарыйа турбуттара..

Аны биир моһуок...дьон сурук тутар..кини Маайыскатыгар суруйар да..тоҕо эрэ эппиэт олох кэлбэт...санаа баттыга..Хайдах олороохтуура буолла..аҕата Чааскы оҕонньор көрүө- истиэ диэн бүк эрэллээх.. бэйэтэ эрэ этэҥҥэ сырыттар..Оо..билигин Күөлэтигэр бултуу сылдьар буоллун...дэлэ үчүгэй буолуо этэ дуо..

Онтон кини бу сукуҥнаан иһэр..иннигэр-кэннигэр бэйэтин курдук..сүүһүнэн эдэр дьон..Ханна ханна тиийэн түгэнэн сылдьаахтыыллар..хастара тыыннаах эргиллэр.. Сэриилэрэ диэн   амырыын дойду эбит..хол-буут арахсыбыт дьон сэмнэҕэ..урусхалламмыт дьиэ уот..ытыыр-соҥуур айманар оҕо-дьахтар..киһи тулуйбат үлүгэрэ буоллаҕа..санаата оонньуур..өстөөххө өс-саас түөһү күөнтүүр..Фроҥҥа кэлбиттэрэ сотору буолла..Нуучча Новгородскай уобалаһын старай Русса диэн куоратын таһыгар бааллар..Уҥуора көстүбэт Ильмень күөл мууһа килэйэр...Саллаат тугу билбэтэҕэ –истибэтэ5э баарай..ити күөлү уҥуор тахсан..ол куораты ылыахтаахтар...Дьон этэринэн түөрт көс туоралаах муус килиэ эбэ.. хайдах буолаллар..ким да билбэт..Тэринии-сахсыныы..хамандыырдар сыбыытаһаллар..Дьэ биир хараҥа..тибиилээх-хаһаалаах түүн хоҥнуу буолла...уоту күөһү уматар..айманар-айдаарар бобулунна..Саҥата суох иннилэрин диэки дьүккүһүү...Аны хайыһардаахтар..күөллэрин күөнэ хаара хастанан мууһунан көрө сытар ..киҺи таба тирэммэт дьаабыта...да..уҥуор өртө халыҥ хаар-тибии диэн....хайыһардарын уһултарбаттар..Уйбаан инники соҕус түбэстэ..күөгэйэр күннэригэр сылдьар эдэр дьон..көннөрү эбитэ буоллар..ол түөрт  көс сири өр гыныахтара дуо...ону баара сэриилэрин сэбэ...киһи таба тирэммэт муус-килиэ,унньуктаах уһун сэрии үөрэҕэ..аны марш бросок сэниэлэрин эспитэ таайан..бытааран хааллылар..Халлаан суһуктуйан истэҕинэ кинилэр биэрэккэ чугаһыылларын саҕана..дьэ өстөөх баарын биллэрэн тыас –уус бөҕөтө буолла..Халлааҥҥа кириэстээх сөмөлүөттэр ыйылыыллар..бүлүмүөттэрин тыаһа тачыгырыыр..тоҥ сири ..мууһу..буулдьалара тобулута сүүрэр..сиирэ-халты түһэр...Буомба түһэр..эстэрэ..киһи куйахата күүрэр тыаһа..барыта биирдэ оргуйа түстэ..Иэдээн буолла..кэннилэригэр иһэр доҕотторо..муус тостон уугат күр гына түһэн..ыһыы-хаһыы үксээтэ..тыыннаахтыы муус анныгар бардылар..өлөр-өлүү өһөх хаанынан ыһыахтана сатыылаата..

Уйбаан табаарыһынаан..иннилэрин диэки дьүккүйэн кэбистилэр..харса суох ытыалыы ытыалыы кытаанах сири былдьастылар..Ол иһэн ханна да барбытын өйдөөбөт...

Ол бэйэтэ бу сыттаҕа...Бастаан утаа ол түүҥҥү мучумаан..иэдээн көстүү түүлүгэр киирэн эрэйдиирэ..ыарыыта...абата-сатата утуйар уутун аймыыра..Ол быыһыгар тыыннаах хааллым диэн саҥата суох үөрүү..кыыма..суох буолбут доҕоттор аһыылара...Маайыска тоҕо суруйбат..Дойдум дьоно хайдах олордулар буолла..бу дойдуга хаар барбыта..от-мас көҕөрбүтэ ыраатта..Уйбаан бааһа оһон быстыбат..эдэр санитарка..сиэстэрэ кыргыттары көрдөҕүнэ..тэһэ астаран Маайыскытын саныыр...этэҥҥэ тыыннаах эргиллибит киһи..Дойдутугар да саас кэлэн эрдэҕэ..күн уһаан..ылааҥы буолан..бастакы тураах кэлэн..кэлбитин биллэрэн...улахамсыйбыттыы дөрүн-дүрүн дааҕырҕаан эрдэҕэ..Сотору бастакы көҕөн..онтон кус үөрэ күргүөмүнэн киирэн..сааһыт киһи утуйбат күннэрэ-дьыллара кэлиэхтэрэ..Манна сэрии тыаһыттан-аймалҕаныттан..оннооҕор хамсыыр харамай..көтөр-сүүрэр күрэнэр-иһийэр эбит...Ол да буоллар..ас-таҥас кыпчыйдаҕына..доҕорунаан...тугу эмит син бултаан үссэнэр этилэрэ..Дьон хоргуйан..өлбүт тоҥ сылгы этин эҥин сулуйан сии сатыыллара...аччык диэн иэдээн буоллаҕа..Дойдуларыгар сут-кураан сатыылаатаҕына..эмиэ дьонноро буорайаллар...Манна кэм быста быста да буоллар..хааһына аһын аһыы сырыттахтара..Бааһа остоҕуна хайа диэки ыыталлар..ким да билбэт...Сурук күүтэр са5а эрэйдээх суох эбит...дойду солуна..күндү.Таах сытыахтааҕар ..бэйэтэ оҥостубут блокнотугар ону-маны..арааһы бэлиэтэнэр...Хайаан да Маайыскатыгар тиийэр бүк эрэллээх..санаата бөҕөх..Сарсыҥҥы күн тугу тосхойор....

 

 

                                                   Ыам ыйын 5 күнэ 2017 cыл.

                                                               10 чаас 20 мүнүүтэ..Баатара

Нравится
  •  

     

     

     

     

     
    Автор
  • 5 мая 2017 г., 23:03

    Сал5ыыта баар дуо? Утуерэн баран сэриилэ4э ханна барбытай, дойдутугар тиийэн Маайыскатын хайдах керсубутьэрэй?

     
    • apple1983, сэҥээрбиккэр махтал..ону кэлин..Өр кэмҥэ ииттиэхтии сылдьыбыппын бу бүгүн саҕалаатым..Улуу Кыайыы күнэ чугаһаата..диэн.

       
      Автор
  • Салгыыта...

     

     

    Маайыска....

     

     

    .....Уйбаана саллаакка барбыта ыраатта...сурах-садьык улаханнык биллибэт..Бөөлүүн хайдах эрэ сатаан утуйбата..туохтан эрэ соһуйан уһуктан хаалла..түөһүн иһэ биир кэп эппэҥнэс буолбут этэ..Уйбааным туох эрэ буолла дуу..сурук суруйа сатыыр да харда биллибэт..хайдах сылдьаахтыыр..Бөһүөлэккэ дьоҥҥо хара суруктар кэлитэлииллэр..сурахтааҕа..дьон айманар..Ити сытан оҕо сааһын санаан кэллэ....

        Киһини өйдүүр буолуоҕуттан..баар суох чугас киһитэ..дурдата –хаххата аҕата..Чааскы Ньукулай..ийэлээх этим диэн өйдөөбөт..олох кыратыгар дуу...оҕолоноругар дуу быстаахтаабыт быһылаах..Төрөппүт аҕата Микииттэ кыыһын бука кыһалҕаттан дьоҥҥо туттардаҕа..кыайан көрүө суох буолан...Ону кини билбэт..билэ да сатаабат...Ньукулай оҕонньор наһаа да ымманыйбатар..сүрдээҕин маанылаан ииппитэ..Маайыска оҕо санаатыгар тугу баҕарара барыта баара..оҕонньор куоратынан-тыанан кэлэр барар..сырыыны сылдьар буолан таҥаһынан-сабынан тутахсыппат этэ..булт-ас да баар буоллаҕа..Быһата улахан кыһалҕата суох..арай ийэ диэни билбэткэ ..бэйэтэ бэйэтин көрүнэн улааппыта..Таҥара күннэрин кэтэһэн да биэрэрэ..оччоҕо көҥүллэтэн дьүөгэтигэр Биэрэҕэ баран күүлэйдээн..хоноһолоон кэлэрэ..эт саастыы кыргыттар тапсаллара..арааһы сэһэргэһэллэрэ...хомустууллара..Чороччу улаатан истэҕинэ..Маайысканы үөрэттэрэ куоракка киллэрбитэ..билсэр дьонугар олохтообута быһылааҕа...Син куорат диэннэригэр үөрэнэн испитэ да..биирдэ дьиэлээхтэрин көһүтэ сатаан баран..таһырдьа оонньуу сылдьан,сылайан утуйан хаалан..онтон сыыстаран..тымныйан төннөн тахсыбыта..Онон үөрэхтэн маттаҕа..аҕата оҕонньор..быыкаа киһиэхэ.. «Маайыскаа...табахтыаххын баҕардаххына табахтаар”...диэн аттыгар табах хаалларан барара ..үлэтигэр..Аны балаҕанын иһигэр биэрэс тэбэр хачыаллаах буолара..быһата ,хайдах сатыырынан маанылыы сатыыра..

      Күөлэ үрэҕэ төһө да кыараҕаһын иһин...аттаах да..сатыы да илин-арҕаа тиэстэр дойдута этэ..Дүөдэ өтөҕө..куораттыыр аартык айаҕа буолан айан дьоно бөҕө сылдьаллар..хонон-өрөөн да ааһаллар..Дьукаах ыал бааллар да..тоҕо эрэ кини эрэ аҕата чээйдэтэр курдук...Чааскы...часкытын үрдүгэр түһэрэ...Маайыска оҕотук санаатыгар  сүэҕэлдьиир... “то5о биһиги эрэ чэйдэтэбит..атын да ыаллар бааллар дии...”диир..о5онньор буойар...ааттыын чааскы Ньукулай буолла5а..

    Хаһан сайын буолаар..оччоҕо дьүөгэтинээн окко сылдьан..бугул түгэҕэр олорон ..үлэлэрин быыһыгар хомустуо ...элгээннэригэр сөтүөлүө этилэрэ...Маайыска иистэнэр массыыналаах..онтунан тугу наадыйарын барытын тиктэр...

    Ити Миитэрэски быраата Уйбаан уол тоҕо эрэ кини аттыттан арахпат..өрүү иҥээнниир..Ону санаатаҕына иҥэ итийбэхтиир..түөһүн иһэ сып сылааһынан ньүөлүйбэхтиир..

    Арай биир күн Уйбаана убайа Миитэрэскилиин тиийэн кэллилэр..аҕатынаан тугу эрэ кэпсэтэллэр..Маайыска сүрэҕэ сэрэйэн..бүтүннүү буһан хаалла ..сирдээн тимириэн билбэт.. “оо дьэ туох диибин..”..

    Эдэр дьон ол курдук ыал буолбуттара...

    Олох устан испитэ баара..Бастакы о5олоро төннөөхтөөбүтэ..ол аһыыта..Онтон аны сэрии иэдээнэ..нус-хас олох аймаммыта...Дьон чэгиэнэ-кыанара сэриигэ аттаммыта..О5о-уруу..дьахтар аймах уонна хороччу улаатан эрэр уолаттар.. о5онньоттор хаалаахтаабыттара.

    Түүн үөһэ...туруохха эрдэ..бала5ан иһэ сөрүүкээбит..утуйуон баҕарар да..уута кэлбэт..Ол эрээри куобах суорҕан сылааһыгар тартаран нухарыйан барда....арай түһээтэҕинэ..Уйбаана илэ көстөн кэллэ.”.Маайыскаа..куттаныма этэҥҥэбин..то5о сурук суруйбаккын “..диир..хомуруйар курдук көрөр....Эмиэ уута көттө...тоҕо суруктарым тиийбэттэрий?...

     

     

     

     

                                                                     Ыам ыйын 6 күнэ..9ч35 мүнүүтэ сарсыарда   Баатара..

     
    Автор
  • Салгыыта..

     

    Эмиэ сэрии..өлүү-сүтүү..

     

             Уйбаан бааһа оспутун кэннэ..хамыыһыйаланан атын чааска түбэһэн сылдьар..сэрии бүтэр уһуга биллибэт.Билигин аны танка диэн сэпкэ автоматчигынан сылдьар..Ол  баар эбит..дьэ алдьатыылаах ыарахан тыыннаах тэрил..Кинилэр онно олорсо сылдьан...өстөөххө үөс –батааскы биэрбэккэ..автомат..бууска бүлүмүөт күүһүнэн улахан хоромньу оҥороллор..Кыайарыҥ туохтан да иҥнибэтэ..түргэнэ-тархана...хайыһар курдук буолуо дуо...Арай нэксиэлээх баҕайы..тутуспатаххына көтөн хаалыах курдуккун..аны кыһын тымныыта..хата мотуора баар сириттэн сылаас тахсар..ону былдьаһа сатаан..Сылдьыбытын тухары араас быһылаан элбэх..ону аахсар диэн суох..Кэлин синнэригэр түһэн..өстөөххө өс-саас ситиһэр кыһыы-аба..куттанар санааны киэр үтэйэр..Сороҕор хас эмит түүннээх күн үргүлдьү сылдьан...түүл-бит курдук ..сороҕор ээл-дээл буолан хаалаҕын....дьону эрэ батыһа сылльар курдук.Били бастакы араанньыта .. .онуоха эбии контузияламмыт ...онто да эбиискэ буолан аалан ..ааһан биэрбэт буолар эбит.Дьонтон хаалсымаары ол эрэйэ..

    Биир Анатолий диэн нуучча ньургуна уол доҕордоох..ол киһитинээн эн-мин дэһэн..бэйэ-бэйэлэригэр көмөлүсүһэн син баччаҕа кэллилэр..

    Өстөөх араас албаһа элбэх..үөһэ маска саһан олорон..биһиги дьоммутун бултаһар..нууччалар «кукушка» диэн ааттыыллар..Биир кимэн киириигэ оннук саһан олорор бүлүмүөтчүк..ытыалаан кимэн киирэн иһэр дьону ыксатта..Хамандыырдара Уйбааннааҕы ыҥыран ылан..точканы суох оҥорорго бирикээстээтэ..Хамандыыр эппитэ..сокуон..толороргор тиийэгин..Табаарыһынаан иннилэрин диэки нуксурүҥнэстилэр..Буулдьа тыаһа ыйылас...арай өстөөх көрө охсон кырынаата кыыратта..хата дьолгл аһары түстэ....кыл түгэнигэр..түҥнэри ытан түһэрдилэр...Хамандыырдара үөрэн.. “молодцы,представлю к награде..” диэн үөгүлээтэ...Уйбааннаах ону истэн эрэ кэбистилэр..истэригэр үөрдэхтэрэ..Хомойуохтарын иһин..ол кыргыһыыга командирдарын сырдык тыына быстыбыта...мэтээллэнэн бүттэхпит ...ээ ол мэтээл диэхтээн..хаарыан хамандыырдарын аһыйбыттара..

    Аны дьиэ иһигэр ...түннүк анныгар...дьаама хаһан тимир үөрбэлэри өрө анньан..хааллараллар эбит..Биирдэ сэрии ухханыгар түннүнэн кырынаата кыыратаат   дьиэ иһигэр ыстанна..хараҕын уһугунан чуут өйдөөн көрөн..хата дьааманы аһары түстэ...Эргиллэн..өҥөйөн көрөөт..чугурус гынна..бу иэдээни..ыт буола сыспыт..иин түгэҕэр тимир үөрбэлэр өрө анньан адаарыһан тураллар...Уйбаан иэнэ кэдэҥнээтэ..арай сыыһа туттубут буоллун...Өстөөхтөр өлүктэрэ сыталлар..Араас мал-сал..сэп-сэбиргэл ыһыллыбытын быыһыгар хаартыскалар сыталлар..тоҕотун бэйэтэ да билбэт..ниэмэстэр хаартыскалара..ылан уктан кэбистэ..

    Итинник быһылааннар хас кыргыс күнүн аайы ..өлөр- өлүү айаҕа буолан тоһуйаллар..хата син сиирэ-халты түһэн этэҥҥэ баччаҕа кэллэ..Арай...илиитин ытыһын дьөлө ыттаран..эмиэ госпиталлана сылдьыбыттааҕа...

    Дойдутун дьоно...Маайыската ...сэриигэ сылдьар дьонноро маннык халбас харатыгар..өлөр-өлүү айаҕар сылдьалларын өйдөрүгэр батаран сатаан ойуулаабат буолуохтаахтар...көҥдөйдүү сүрэхтэринэн сэрэйэн эрдэхтэрэ..сурук суоҕун курдук суох...Саатар..сотору-сотору уларыйа сылдьаллар да...сурук ситэн кэлбэтэ дуу..Саха дьонун көрбөтөҕө..сахалыы саҥаны истибэтэҕэ ыраатта...нууччаларын кытта сатыырынан балкыһар...Хата дьонуҥ борустуойдар..көнөтүнэн..баардарынан-суохтарынан сылдьаллар...Атас-доҕор оҥостубут киһилэрин түһэн биэрбэт үтүө майгылаахттар..ол эрэн..наада буоллаҕына..ыстаал тимир курдук кытаанахтар..дьиппиэннэр..харса-хабыра суохтар..

     

     

     

     

     

    Санаалар..оноолор.

     

              Уйбаан саллаакка барбыта иккис сыла буолла..Сэрии сураҕа садьыга син үрэх баһыгар да кэлэр..Сорох дьон..дьонноро баас-үүт да буоллаллар.....син тыыннаах дойдуларын булаттаатылар...онтон сорохторго хара суруктар кэлитэлээтилэр...Арай кини киһититтэн сурах суох..Сэриигэ сылдьыбыт дьон тугу да күттүөннээҕи кэпсээбэттэр быһылаах..эстэн-быстан дойдуларын булбуттарыгар махтал...

    Аҕата оҕонньордуун саҥата суох сурах кэтэһэллэр..Ньукулай кыыһа киһитин туһугар санаата айманарын көхсүнэн сэрэйэр..Син этэҥҥэ сылдьар буолан..туох да биллибэт ини...Ол санаатын таһыгар таһаарбат..дьиэ-ис тас үлэтинэн аралдьыйар...

    Сураҕа..илин эҥэрдэргэ..үрэх баһын холкуоһугар   дьон быстаран хоргуйан иэдэйбиттэр үһү...киһи бөҕө былдьаммыт дииллэр..дьэ иэдээн..Кинилэр хата баччаҕа диэри ...чөкө олорор буолан этэҥҥэлэр. ..

    Халлаан аан туманынан бүрүнэн...тымныйбыта сүр..Ол дойдуларга син сылаас ини...наһаа биһиги курдук буолбата буолуо...

    Маайыска ..оһоҕун иннигэр олорон иистэммитэ буолар..быйыл сүүрбэ иккитин туолла..ол аата Уйбаана cүүрбэ түөрдэ..биэһэ буолбут..Хаһан бүтэр сэрии эбитэ буолла...дьоммут хаһан эргиллэллэр...Көмүлүөк уотун аҥата суох одуулуур..чаанньыгын өрө тардар...хардаҕас быраҕан биэриэххэ дуу...

    Ээ..бу олорон биир күһүн... кинилэринэн кэлэн ааспыт Чурапчы дьонун санаан кэллэ...Оо дьэ..дьулаан көстүү этэ..оҕо-уруу..дьахталлар..айманаллара..сүөһү маҥырааһына..оҕонньоттор ыар санааҕа баттатан..саҥата суох холбойбут көхсүлэрэ нүксүгүлдьүһэллэрэ...Куохаралары хоту көһөртөөбүттэригэр  айаннаан иһэр дьүһүннэрэ...ханна тиийбиттэр-түгэммиттэрэ буолла...Баардарынан суохтарынан чэйдэтэн ..өйүөлээн атаарбыттара...Ханна эрэ сир түгэҕэр баар ниэмэс тугун былдьатан сэриинэн иирбитин..Маайыска төбөтө буһарбат...хам бааччы олордохторуна..туохтара быстан түһэрэ буолла...

    Саха дьоно..кинилэр эҥэрдэрэ сэрии диэни билбэтэхтэрэ..Арай Боссоойколоох кыра эрдэҕинэ биир түүн балаҕан иһин толорон..тымныынан аргытан..ааспыттара ..куттанан..үгэхтэн..оһох кэнниттэн тахсыбатаҕа.... Таҥастара-саптара илдьирийэн  дьаабы..ампаартан тоҥ эти киллэрэн тоҕута сынньан,күөстэнэн..аһаан ампаалыктанан ааспыттара баара..хата кими да тыыппатахтара...

    Ээ ..аҕата оҕонньор ханна сылдьаахтыыр..чэйин бэлэмниэххэ баар эбит..Үрэх баһыгар ким да мээнэ сылдьыбат..сурах-садьык иһиллибэт..Иһиттэххэ..сэрии бастакы сыллара буолбатах..арыый чэпчээбит курдук..Кыһыл аармыйа кыайыыта-хотуута үксээн иһэрэ иһиллэр...олор ортолоругар кини Уйбаана эмиэ баар...уол оҕо буолан..дойдутун көмүскэһэ сырыттаҕа...этэҥҥэ эргиллэрэ буоллаар...кириэстэммитин билбэккэ да хаалла..Оҕонньордоох таҥараһыттар этэ..ону үтүктэн кини эмиэ сапсынара...

     

    Ыам ыйын 7 күнэ 2017 сыл Баатара

                                                  Сарсыарда 7 чаас 40 мүнүүтэ..

     
    Автор
  • Салгыыта...

     

     

    Эмиэ госпиталь…

     

             Бу сырыыга дьэ улаханнык таарыттарда быһылаах…хамсанар да кыах суох..Улаханнык бааһырбыттары санитарка..сиэстэрэ кыргыттар аһаталлар-сиэтэллэр..сууйаллар-тарыыллар..Уһугулаабыт дьон ынчыга...ыһыыта-хаһыыта..ириҥэлээх баас сыта-сымара...киһи сүрэҕэ өлөхсүйэр..

    Уйбаан туохха -туохха түбэспитин өйдөөбөт...үгэстэринэн эмиэ таанкаларыгар олорсон өлөр өлүү айаҕар умсубуттара ..Тула ыыс-быдаан..буулдьа ыйылыыра..сэнэрээд дэлбэритэ тэбэрэ..Кинилэр таанкаларыттан түһэн кэнниттэн ытыалаһа-ытыалаһа сырсан испиттэрэ ...уонна ол айыыта онон..Эмискэ аттыгар туох эрэ дэлби тэбэрин кытта..сырдык-хараҥа буолбута баара...Бастаан утаа полевой госпитальга сытыаран баран..бу ыраах тыылга баар госпитальга ыыппыттара..мантан сэрии ыраах...Тура сылдьар саллааттар...иһирдьэ-таһырдьа киирэ-тахса сылдьаллар...Халлаан сылыйан..бу дойдуга саас кэлбитэ ыраатта..аһаҕас түннүгүнэн чыычаах ырыата бөҕөтө..тыллыбыт от-мас сыта тыал сайа оҕустаҕына биллэн ааһар...

    Арааһа сэриилэһэн бүттэ быһылаах..уолаттар комиссияланан дьиэлиэҥ дииллэр...Уйбаан иһигэр кистээн үөрэр..ити үлүгэртэн син төһө да сэймэктэннэр..тыыннаах хааллаҕа дии...Маайыскатыгар..дьонугар-сэргэтигэр дьэ тиийиэ..атаҕа эрэ остор...Кыргыттар бэрэбээскилииллэригэр көрдөҕүнэ..сототун уҥуоҕа олох барыта осколок суола...бааһа хаанынан оҕуолуу сылдьар..

    Аны биир моһуок буолла...Гопитальга үлэлиир эдэркээн бүрээт кыыһа..Уйбааҥҥа наһаа кыһаллар-мүһэллэр..баарынан-суоҕунан көмөлөһө сатыыр..баар буоллаҕына аттыттан арахпат...уолаттар иллэҥ дьон дьээбэлииллэр...онтон кини Маайыскатын саныыр...Хайдах айаннаан..дойдутун булан...Куйах хатаабыт сайылыгар тиийэрин өйүгэр оҥорон көрөр...тэлгэһэҕэ баар түптэ ..үөлэстэн тахсар алаадьы сыта муннугар биллэргэ дылы...били бэдиктэрэ..тастыҥ бырааттара..Миитэрэйдээх..Дьөгүөр улааттахтара...ол дьон сирэйдэрин-харахтарын санаан мүчүк гынна..

    Ити госпитальга ..санаатыгар өөр да өр сытан..дьэ син кини да..эмчиттэр барахсаттар көмөлөрүнэн баттыкка тэптэрэн атаҕар турда..ама буолбут киһи иһирдьэ-таһырдьа киирэр тахсар..онно барытыгар бүрээтин кыыһа сысыһар-сосуһар..Уйбаан үтүө буолан дойдулуура чугаһаабытын ..сүрэҕинэн сэрэйээхтиир.

    Биирдэ синигэр түстэ быһылаах... «Уйбаан.дойдугар барыма..манна ..миэхэ хаал ..”диэн баран ытаан барда...Хайдах да ааттыан билбэтэ..  «дойдубар көһүтэр киһилээхпин..кэргэннээхпин..хайдах да хаалар кыа5ым суох..Эн эдэргин..оҕотуккун..бэйэҥ аналгын көрсүөҕүҥ.”.диэн алы гына сатаата..

    Уйбаан малын сыыһын хомунан..дьэ дойдутун диэки айанныыр кэмэ кэллэ..Икки баттыгынан тайанан сыҕарыйар..эрэйдээх да..хата кэлин син үөрэннэ..бастаан утаа..ыйааһынын кыайан тэҥнээбэккэ тиэрэ баран түһүөх курдук этэ...Кыыһа атаара кэлээхтээтэ..

    Араас..бэйэтин курдук баас-үүт буолбут дьону кытта булсан..аргыстаһан син эбэлэрин төрдүн буллулар...Онтон өрүс аалыгар олорсон таҥнары уһуннулар..Оо.. Өлүөнэ барахсан ..дойдуларыгар чугаһаатахтарын аайы өссө кэҥээн..нэлэһийэн..үтүө да эбэ буоллаҕа..Дойду сыта-сымара дууһаны сылаанньытар..Тыыннаах ордон ..дойдуларыгар төннөн иһэр дьон санаата кэлбитэ диэн сүрдээх..Оонньу-көр..бэйэ-бэйэни дьээбэлэһии-хаадьылаһыы....Ол быыһыгар өлөр-өлүү былдьаабыт доҕотторун санаан курутуйуу...барыта бииргэ түмүллэн... дьон ытыыр да ыллыыр да...

    Уйбаан сылайа быһыытыйан..атаҕа да дьаралыйан..сынньана..чөкө түһэн олорон блокнотугар тугу эрэ бооччойор.. .дьонугар тиийэрин өйүгэр оҥорон көрөн ...мүчүҥнүүр..Маайыската хайдах көрсөр..Ол курдук айаннаан Дьокуускайы буллулар...биэрэккэ көрсөөччү да атаарааччы ,айаннааччы да ...кыйма курдук..Ким эрэ дьонун булан ..бастаан утаа кэмчиэрийэн баран..дьэ ыгыта куустуһуу..сыллаһыы-уураһыы..

    Уйбаан Чурапчы уола доҕорунаан аргыстаһан абыранна..киһитэ өйөөн-убаан..борокуоттан түһэн..хонук сир көрдүү киирдилэр..Куоракка хонон өрөөн сынньаннылар..Киргиэлэйэ хаайан   аара биир хаартыска түһэрэр сиргэ таарыйан хаартыскаҕа түстүлэр...Киһитэ кэннигэр харандааһынан суруйан бадьаарытан баран туттаран кэбистэ....

    Аата ..дойдум буоругар үктэнэр күннээх эбиппин..суол төрдүгэр атыттан түһэн...дойдутун буоруттан кымаахтаан ылан сыллаан көрдө..хараҕыттан уу-хаар ыгыллан таҕыста..түөһэ кымаахтаата..аата.киһи да кэбириир буолар эбит...Саҥата суох санна ибирдээн барда..эс хайдах буоллум..Оргууй туран атыгар үнүөхтээтэ..сыралаһан тахсан олорон баран..суолун төрдүн тутан кэбистэ...

    Ханна да таарыйбакка Күөлэтин диэки атын салайа тарта..дьоно сайылыктарыгар Куйах хатаабыкка бааллара дуу...Абаҕа күөлүнэн быһалыы..балтараа  көс сири..өр гыныа дуо..киэһэлик..хараҥарыыта сайылыгын үрдүгэр тиийдэ...оҕо-уруу саҥата..түптэ сыта..сүөһү маҥыраһыыта..сылгы кистиирэ...үөлэстэн кыым саҕыллара...Тугун бэрдэй.

    Аргыый хаамтаран тэлгэһэтигэр киирдэ..дьиэ аанын айаҕар хороччу улаатан эрэ уолаттар ..кэлбит киһини чарапчыланан..атыҥыраабыттыы көрөн чороһон тураллар..Уйбаан күөмэйин туох эрэ бүөлүү аста..нэһиилэ ыган.. « Дьөгүөр..Миитэрээй..бу мин..убаай Уйбааммын  “..диэн ыган таһаарда..уолаттар эргиллэ түстүлэр да дьиэ иһигэр дьылыс гынан хааллылар..сонно аан арылла түстэ да дьоно субуруһан таҕыстылар...Хайа.онтон Маайыска....

       

     

     

     

                Ыам ыйын 8күнэ..сарсыарда 8 ч 50 мүнүүтэ..Баатара.

     
    Автор
  •  

     

    сэрииттэн эргиллэн баран...Дьокуускай..1944 cыл...

     
    Автор
  • Бүтүүтэ...

     

     

      Иэримэ дьиэҕэ..

     

     

    Дьонноро саба сырсан кэлэн..атыттан түһэрдилэр..кыра уолаттар кэмчиэрийэн тэйиччи тураллар..Уйбаан баттыктарын ылан..аан диэки атыллаата. “.Маайыска тоҕо тахсыбата..”..биир санаа аалар...Иһирдьэ киирбитэ..көмүлүөк уота үөрбүттүү күлүбүрүүр..сыгынньахтанан..оһох айаҕар кэлэн олордо..Саҥа-иҥэ хайдах эрэ тахсыбат..көрсүбэтэхтэрэ ыраатан..уонна кэлбит киһилэрин илистибит-сылайбыт ..байыаннай таҥастаах көрүҥэ ..бэрэбээскилээх ата5а..баттыга ..дьонун соһутта быһылаах..ыган-ыган .. “Маайыска..” диэн биир тылы таһаарда..Уолаттар.. “саҥаас баар-баар.”.диэн үөрэн чаҕаара түстүлэр уонна үгэххэ түстүлэр.. саҥалара..«саҥаас убаай кэллэ тур-тур “..дэһэллэр..Чочумча буолан баран иннигэр кэннигэр уолаттар арыаллаах Маайыската тахсан кэллэ..сирэйэ-хара5а саппаҕыран..дэлби ытаабыт көрүҥнээх..Уйбаан ойон тураары суулла сыста..Маайыска утары сүүрэн кэлэн кууҺан ылла...хам сыстан туран санна титирээн...ытаан сыҥсыйда..муннугар буораах сытын кытта көлөһүн-табах сыта саба биэрдэ..Уйбаан Маайыскатын саҥата суох кууһан туран.. “оо..дьо5ус бэйэтэ..өссө куччаабыкка дылы буолбут.»..дии санаата..

    Дьэ уоскуйан наҕылыйан аһыы олорон саҥа таһааран кэпсэттилэр..дьиэлээхтэр быһыта –орута хайдах олорбуттарын..дьон-сэргэ хайдаҕын сэһэргээтилэр..Уйбаан истэр эрэ..Чааскы Ньукулай оҕонньор эрэйдээх саҥата суох үөрэн хараҕа кылахачыйар..туттара-хаптара сыыдамсыйбыт..ас тардан кэлэн-баран тэскэлдьийэр..Эчи дойдутун..дьиэтин аһа үчүгэйин..хараргаабыт ахан..Тото-хана аһаан баран..бэйи сынньана түһүүм..наһаа илиһинним диэн киирэн сытта..Маайыската аттыгар олордо... “То5о тахсан көрсүбэтиҥ»..диэн дьон истиэ диэн ботугураан хомуруйда...

    Онтуката маннык эбит..Уолаттар убайдарын көрөн ..соһуйбут омуннарыгар..дьиэ5э көтөн түспүттэр да...бэлэстэрин муҥунан.. “убаай Уйбаан кэллэ..аттаах..икки ата5а суох..»...Маайыска ону истээт..тэлгэһэҕэ тахсыахтааҕар оронун диэки былдьаспыт.. “ол икки ата5а суох киһини хайдах көрөбүн».. дии санаабыт да умса түһэ сытаан ытаан сыҥсыйбыт...Чэ..син өйдөстүлэр быһылаах..Уйбаана утуйан хаалаахтаата...Маайыска аттыгар олорон киһитин одуулуур..аһынан хараҕын уута саҥата суох саба сүүрэр...Бэрэбээскититтэн хаан-ириҥэ сыта кэлэр..билигин да хаана оҕуолуу сылдьар эбит.  «.бээ ыраас таҥас булуохха баар эбит “...дии санаата..

    Һуу..Маайыска дьэ уоскуйда5ыан..аны кини туох да буолбат..дурдата-хаххата бу сытаахтыыр..этэҥҥэ ама буолар...үтүөрэр ини...Хараҕын уутун туора илгийэн тэлгэһэҕэ таҕыста..оннооҕор орой мэниктэр боччумурбуттар..Муннукка тугу эрэ ботугураһан кэпсэтэллэр..Дьиэ таһыгар ..Уйбаан кэлбитин истэн дьон кэлэн барар...Уйбааҥҥа эйэлээх олох итинник саҕаланна..

     

     

               Ыам ыйын 8 күнэ..киэһэ  9 чаас 30 мүнүүтэ..Баатара..

     

     

     

     Мин ийэлээх-аҕам оччотооҕу олохторун остуоруйата итинник...Ким сэҥээрэн- арыйан..ааҕан ааспыкка махтал!!!Барыгытын сарсыҥҥы УЛУУ КЫАЙЫЫ БЫРААҺЫННЬЫГЫНАН!!...ИЛ ЭЙЭ ЭҤЭРДЭСТИН!!!!

     

    Өр кэмҥэ испэр иитиэхтээбит баҕа санаабын дьэ бу күннэргэ син толордум...

     
    Автор