home
user-header

                        
                        
Все темы
  • Все темы
  • Без темы
  • Фото
  • Новость
  • Еда
  • Своими руками
  • Путешествия
  • Другое
  • Повседневное
  • Музыка
    Күүскэ тыл эттэ! АЛРОСА-НЬУРБА мунньаҕа
    Alaas_uola - вчера, 23:50

     

    Читать далее 24
    Конфуций храма. Ойууттар.
    Alaas_uola - 23 марта 2017 г., 21:45 в САХА ЭЙГЭТЭ

    Түгэн көстөн, быйыл, Конфуций храмыгар тиийэ сырыттым. Ол онтон киһи болҕомтотун тардар аҕыйах хаартысканы манна угабын.

    Читать далее 1 1 152
    Көр, саха ыччата! Михаил Ефимович Николаев ыччакка туһаайыыта. Обращение президента М.Е. Николаева
    Alaas_uola - 23 марта 2017 г., 18:04 в САХА ЭЙГЭТЭ
    Читать далее 5 2 99
    Үс улуус убаһатын этэ. Чурапчы, Үөһээ Бүлүү уонна Муома.
    Alaas_uola - 21 марта 2017 г., 13:02

     

    Читать далее 3 234
    Харбин, киин уулусса. Canon 700D. Объектив Tamron AF 18-200mm f/3.5-6.3 (IF) Aspherical LD XR DiII Macro A14
    Alaas_uola - 21 марта 2017 г., 01:08 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    Читать далее 19 12 2135
    "В человеке должно быть все прекрасно..." ол эбэтэр сымыйа сыаннастар.
    Alaas_uola - 19 марта 2017 г., 13:04 в САХА ЭЙГЭТЭ

    Читать далее 4 32 1366
    Учуутал
    Alaas_uola - 6 февраля 2017 г., 01:21 в САХА ЭЙГЭТЭ

    Учуутал диэн үрдүк аат.

    Михаил Андреевич Алексеев аатынан Үөһээ Бүлүүтээҕи Өрөспүүбүлүкэтээҕи гимназияҕа, кылгастык да буоллар, үөрэммитим диэн, саныырга астык. Ол эрэн, аныгы алдьатыылаах кэм үөрэҕирии систиэмэтигэр ардай тыҥырахтарынан орооһор кэмэ буолан, тулуйбакка, үөрэнэр таһыммын ситэ арыйбакка, Хоро оскуолатыгар көһөргө күһэллибитим. Математика курдук уустук предмети, араас дифференциаллары, первообразнайдары, функция арааһын нуучча тылынан быһааран үөрэтэллэрин өйдөөмүнэ, ЕГЭ-бин кыайан туттарыам суоҕа диэн, оҕо киһи куттанан, гимназияттан барарбар күһэлиннэҕим. Бу - Үөһээ Бүлүүтээҕи Өрөспүүбүлүкэ гимназиятын салалтатын биир сүрүн сыыһата эбит диэн билигин саныыбын. Оҕо төрөөбүт тылынан үөрэнэрэ толкуйдууругар табыгастаах, кини өйүн-санаатын буккуйбат, наука "дириҥ чүөмпэлэрин" хасыһан үөрэтэригэр көмө буолар диэн үөрэхтээхтэр да этэллэр. Ол курдук тыа сирин оҕолоро куорат оҕолорунааҕар үөрэхтэригэр ордук буолаллара эмиэ көрдөрөр.

    Читать далее 2 110
    Саҥа саха алпаабыта уонна терминологияны сахатытыы холобура
    Alaas_uola - 3 января 2017 г., 19:22 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

     

    Хайа баҕар омук тыла алпаабыкка олоҕурар, алпаабытынан көмүскэнэр, киирии тылы уларыта тутар. Саха тылыгар, саха саҥарар саҥатыгар нууччаҕа баар буукубалары, тыллары киллэрэн саха тылын туругун мөлтөттүлэр диэтэхпинэ – омуннааһын буолбата буолуо. Аныгы саха алпаабыта (1939c) барыта холбоон 40 буукубаттан, ол иһигэр 4 дифтонтан турар. Бу алпаабыт кириллицаҕа, нуучча алпаабытыгар олоҕурбута. Бу, биллэн турар, сөбө суох быһаарыныы этэ. Ол эрэн, ити кэминээҕи Сойуус салалтата дойду иһинэн ыытар омук бэлиитикэтэ (национальная политика) кытаанаҕынан, кыра омуктары нууччатытар, симэлитэр сыаллааҕынан даҕаны, мантан ордук алпаабыт тахсыбата биллэр этэ. Бэл диэтэр, биэс бэйэбит буукубабыт (Һ, Ө, Ҕ, Ү, Ҥ) уонна 4 дифтоммут (Уо, Үө, Ыа, Иэ) киирбитигэр махтана саныаҕыҥ. Бу эргэ алпаабыт уларыйара оруннааҕын, саха тыла сайдыбытынан уонна өссө эбии сайдар кыахтааҕынан, салҕыы, кириллицаттан киирбит буукубалары (В, Е, Ё, Ж, З, Ф, Ц, Ш, Щ, Ъ, Ь, Ю, Я) ыраастыыр сорук туруохтаах. Дьэ, оччоҕо, саха тыла ханнык да термини, төһө да ыарахан киирии тылы судургутук бэйэтин тосхолугар (правило) сөп түбэһиннэрэн, хайдах баҕар уларыта тутуох этэ.

    Читать далее 1 4 179
    Долгуннар
    Alaas_uola - 25 декабря 2016 г., 10:56 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

     

    Сайдыы эстиини төрөтөр, эстии - сайдыыны. 
    Хараҥа кэннэ сырдык, сырдык кэннэ хараҥа кэлэр.

    Маҥнай ууга ким эрэ таас бырахпыт. Ол онтон долгуннар үөскээбиттэр. Долгуннар төгүрүк буолан тула тарҕаспыттар, кытылга тардыспыттар. Кэм ааһан истэҕин аайы долгуннар кыччаатар-кыччаан, сүттэр-сүтэн испиттэр. Ол кэннэ эмиэ уу-чуумпу сатыылаабыт. Дьол-сор, уу-уот, олох-өлүү, оҕо-оҕонньор, үөрүү-хомойуу, үрүҥ-хара, электрон-протон, аат-ырай... барыта биир тутулга олоҕурар эбит.

    Читать далее 3 170
    Маслоу пирамидата
    Alaas_uola - 4 декабря 2016 г., 14:09 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

    Читать далее 1 2 287
    ”Саха дьахтар таҥаралаах“, ол эбэтэр матриархат көстүүтэ
    Alaas_uola - 4 декабря 2016 г., 00:07 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

     

    Саха Эр киһитин статуһа олус намтаан турара, эр киһилии олоҕу анааран көрүү биллэ аҕыйаабыта, үгүс эр дьон санааҕа ылларан аһыы утаҕы батыһара - бу барыта баар суоллар. Тоҕо эдэр ыаллар холбоһоот да, арахсан иһэллэрий уонна хас сэттис оҕо (сыыспат буоллахпына) аҕата суох улаатарый? Эр дьон туохтан сылтаан арыгылыылларый, үлэлиэн баҕарбаттарый, уопсастыбаҕа бэйэлэрин миэстэлэрин булаллара ыараханый? Олоҥхоҕо хоһулларынан, саха эр киһитин обраһа Ньургун Боотур уонна билиҥҥи сүүрбэ биирис үйэ эр киһитэ - чыҥха атыттар. Олоҥхоҕо Ньургун Боотур куруук кыайыылаах-хотуулаах, Орто Дойдуну быыһыыр-абырыыр аналлаах. Оттон билиҥҥи орто (среднестатистическай) эр киһи хайдаҕый уонна кинини төрүөҕүттэн хайдах "дьылҕалыылларын" анааран көрүөххэ... 

    Читать далее 7 60 1898
    Итэҕэл туһунан ыстатыйа
    Alaas_uola - 30 ноября 2016 г., 16:29

     

    Читать далее 2 2 147
    Куосканы таптыыр дьоҥҥо ананар таһаарыы
    Alaas_uola - 30 ноября 2016 г., 13:57 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

     

    Куоскалар 90% токсоплазма (Toxoplasma gondii) диэн паразиттаахтар. Ол куоска тас көстүүтүттэн биллибэт. Паразит куоскаттан киһиэхэ чэпчэкитик бэриллэр. Үксүн оҕо кыра эрдэҕинэ паразитынан сутуллар. Температураланар, хотуолуур, аһаабат буолар. Ол кэннэ “үтүөрэр“. Ол эрэн токсоплазма оҕо организмын иһиттэн тахсыбакка хаалар, өлбөт. Тиһэх уһугар киһи мэйиитигэр тиийэн онно олохсуйар. Маннык ыалдьыбыт дьон куосканы аһара таптыыр, куосканы кууһа, сыллыы-убуруу сылдьар буолан хаалаллар - бу аата токсоплазма мэйиигэ тиийэн, онно олохсуйан хаһаайынын (киһини) салайар кыахтанар. Мэйиитигэр токсоплазмалаах киһи кэмиттэн кэмигэр ыалдьар (хроническай токсоплазмоз), настарыанньата күҥҥэ сүүстэ уларыйар буолар. Мэйиилэрэ эргийэр, төбөлөрө ыалдьар, былчыҥнара тардар уо.д.а. Ол эбэтэр токсоплазма киин ньиэрбэ систематыгар (центральная нервная система) киирэн мэйии клеткаларынан аһалыктанар. Бу ыарыы киһи олоҕун биллэр кылгатар, олох хаачыстыбатын түһэрэр, сэрэхтээх ыарыыларга тиэрдэр. Аныгы медицина токсоплазмоһу ситэ эмтээбэт, Саха сиригэр медицина сайдыбатаҕын билинэн туран, биһиэхэ токсоплазманы эмтиир быраас суоҕа буолуо дии саныыбын. Токсоплазма уонунан сылларга өлбөт, ардыгар киһи олоҕун тухары хаалар. 

    Читать далее 1 22 371
    Саха киһитин уонна Айыы итэҕэлин туһунан кылгастык
    Alaas_uola - 22 ноября 2016 г., 08:33 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

     

    Саха сирэ - Күн күөрэйэр дойдута. Саха киһитэ сах-саҕаттан күҥҥэ сүгүрүйэр, күнү уруйдуур-айхаллыыр. Күн эргиирин ааҕар. Күн тахсыан иннинэн уһуктан күнү көрсөр. Күн киирбитин кэннэ утуйарга барар. Ол аата күнтэн утахтанар. Күн курдук күүстээх, сырдык буоларга дьулуһар. Хараҥаттан Орто Дойду дьонун-сэргэтин араҥаччылыы-арчылыы, ыраастыы кэлбит аналлаах.

    Билигин үгүс дьон санаалара буккуллан, аныгы олох тэтимиттэн айылҕаларыттан тэйэн, атын итэҕэлгэ көһөр түгэннэрэ - баар суол. Дьиҥэ, хас биирдии киһи ханнык итэҕэли батыһара - бэйэтин туһа. Ол эрэн, арҕаһыттан айдарыллан, көхсүттэн көнтөстөнөн саха буолан күөх окко түспүт, Орто дойдуга айдарыллан кэлбит киһи Айыы итэҕэлин тарҕатаары ананан кэлэр. Атын итэҕэлгэ көспүт киһи өбүгэлэрин ситимнэрин быһар, Айыы суолуттан тэйэн улахан аньыыны оҥорунар. Күн бэрсэр күүһэ киниэхэ иҥпэт буолар. Маннык киһини былыргылар "түҥнэри төлкөлөммүт" эбэтэр "Иэйэхситин кэлэппит" диэн этэллэр.

    Читать далее 1 196
    Америкаҕа саха суола ол эбэтэр биһиги тугу билбэппитий?
    Alaas_uola - 20 ноября 2016 г., 08:49 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

     

     Ааспыт саас, муус устар бүтүүтүн саҕана, биир сүрэҕэ суох күн утуктуу олорон Google Maps киирэн Аан Дойду сирин-уотун көрөргө санаммытым. Дойдубун ахтыбытым бэрдиттэн Саха сирин араас күөллэрин-үрэхтэрин, бэйэм туора-маары хаампыт-сиимпит сирдэрбин-уоттарбын көрө олорон тоҕо эрэ Хотугу Америка континенын көрөргө санаммытым. Дьэ манна, киһи дьиктиргиэх иһин интэриэһинэй көстүү үөскээн тахсыбыта. 

     

    Историяҕа биллэринэн, Америка континенын арыйыыга, үөрэтиигэ, колонизациялыырга, нуучча ыраахтааҕытын дьаһалынан чуолаан Аляскаҕа уонна Калифорния штатыгар саха омук  төһө да соччо улахана суох буолбутун иһин, суол хаалларбыта баар суол. Этэргэ дылы "суруллубут суоруллубат". Чэ ол туһунан кылгастык суруйдахха маннык. 

    Читать далее 7 14 608
    Саха билиитэ (интернет ситимиттэн ылылынна) Нууччалыы.
    Alaas_uola - 19 ноября 2016 г., 09:50

     

     

    Доктор исторических наук, профессор Розалия Бравина рассказала порталу «Наш университет_онлайн» о жизни, смерти и сексуальных отношениях у якутского народа.

    Судьба – это мера. Раньше говорили: «Саха киһитэ киэҥ көҕүстээх», что означало якутский человек может выдержать многое: большое горе, потерю близкого человека, смерть детей, и все это принималось как данность, как воля судьбы… Здесь, скорее всего, идет вопрос об этнических стереотипах поведения, которые основывались на религиозных и мифологических представлениях якутов. Например, для якута весь окружающий мир традиционно считался одухотворенным и заселенным духами, очень тонко реагировавшими на каждое его слово, каждый жест. И поэтому, чтобы в лишний раз не беспокоить духов-хозяев и какими-то ошибочными действиями не повлечь их гнев, древние якуты были очень вежливыми, этикетными в своем поведении. Практически во всем: в поведении, в разговорах и даже в мыслях и рассуждениях была определенная мера, и все безоговорочно подчинялись ей. К примеру, есть такая поговорка «Дьыбардаахха саҥарыма», что значит помалкивай, не болтай лишнего, тебе и в голову не должно прийти что-то плохое подумать о духах.

    Читать далее 7 2 377
    Киэһээҥи санаалар...
    Alaas_uola - 18 ноября 2016 г., 23:19

     

    Оо... урут төрөөбүтүм буоллар. Ааспыт үйэ биэһэнис-алтыаныс сылларыгар... Сибилигин дьэҥкир таастаах чэрэниилэҕэ мас бөрүөбүн булкуйан ыла-ыла туох эрэ өйдөөҕү суруйбута буолуох этим. Хас сарсыарда ахсын эрдэ туран ынахха от быраҕа тахсыах этим, ол кэннэ ыан баран ханна да ыксаабакка үүт туттара барыах этим. Күнүһүн биир луоску ынах арыыта буккуллубут тар хааһытин сии-сии сибиниэһинэн бэчээттэммит хаһыаты ылан эргитэ сылдьан ааҕыах этим Ол кэннэ эмиэ үлэлии барыах этим... Сынньалаҥҥа доҕотторбун кытта айах атан астына-дуоһуйа ырааҕы-чугаһы сэлэһиэх этим, эбэтэр таһараа ыалбыт Ньукулай оҕонньордооххо ыалдьытыы, үүттээх чэй иһэ тахсыах этим. Эргэ ыскааппар туруохтар этэ араас былыргы халыҥ да халыҥ кинигэлэр. Биирдэ эмит ыарахан ыйааһыннаах граммофоммун хостоон пластинкалары холбоон ырыа истэн дуомнуох этим. Киэһэтин уу-чуумпуга араадьыйа "улуйарын" истэ-истэ күннээҕи үлэттэн сылайбычча кытаанахтык даа утуйуох этим... 
    Оттон билигин? Сүүр-көт, төһө да тугу баҕар гын - бу барыта оруна суохха дылы, уонна күн сарсын умнуллуо турдаҕа. Өйдөһөр-өйдүүр да дьон суоҕун тэҥэ. Бары "хаппахтаах халлааҥҥа“ хаайтаран сылдьаахтыыбыт. Күнтэн-күн олох тэтимэ түргэтээн иһэр. Манна мин өйүм-санаам, этим-сииним бэлэмэ суох. Ардыгар кини элбэҕи өйдөөбөт, ардыгар кини манна бас бэринэргэ тиийэр, ол онтон кини санаарҕыыр уонна мунчаарар. Муунтуйар.
    Хомойуох иһин, алдьаммыт сүүрбэ биирис үйэ ыччатабын. Айыы айбыта-туппута оннук буоллаҕа. Бассаап, инстаграам, айпуон, ол-бу буолар-буолбат... Бу барыта миэнэ буолбатах эбээт. Ол эрэн маны хайдах да уларытар кыах суох. Соҕотоҕун. Олох тэтимэ оннук. Сөпкө этэллэр кырдьаҕастар: “биһиги ыарахан кэмҥэ олорбуппут, оттон эһиги олоххут өссө ыарахан буолуо“ - диэн... Санаарҕыыбын төрүт алаастарбыт оттоммокко быраҕыллан иһэллэриттэн, тыа сириттэн ыччат бара турарыттанн, урут күннэтэ оонньуур халдьаайыбыт иччитэхсийбитэ ырааппытыттан. Санаарҕыыбын сайын оттуу барар ыллыктарбыт сылтан-сыл сүтэн-оһон иһэллэриттэн, таһырдьа оҕолор оонньообот буолбуттарыттан, ыаллар ынахтарын эһэ туралларыттан. 
    Бу барыта - мин кыракый сүрэхпэр ыар ыйааһын буолан аала, аллараа баттыы сылдьар.

    Читать далее 3 8 204
    Сарсыардааҥы санаалар
    Alaas_uola - 12 ноября 2016 г., 07:59

     

    Читать далее 1 4 160
    Ыччат санаалара.
    Alaas_uola - 10 ноября 2016 г., 01:56 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

    Читать далее 2 1 232
    Кытайдар, кэриэйдэр, дьоппуоннар саха устудьуонун хараҕынан
    Alaas_uola - 23 октября 2016 г., 23:04 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

    Читать далее 9 13 582