home
user-header

                        
                        
Бүөтүр оҕонньор туһунан кэпсээн. Холонон көрүү.
17 марта 2016 г., 19:57 в САХА ЭЙГЭТЭ 373


 


 

Халлаан тымныйбыта хаһыс да күнэ. Хойукку күһүн, балаҕан ыйын бүтэһик күннэрэ... Күөллэр, маардар мууһунан бүрүллэн, иччитэ суоҕунан көрөн сыталлар. Халлаан халыҥ былытынан бүрүллэн, барбатах балык миинин санатар.  Тыаларга биир эмит тыынар тыыннаах баар сибикитэ биллибэт, арай, суор обургу, биирдэ эмит үөһэнэн, ас көрдөөн, көтөн күпсүтэн ааһар. Барыта уу-чуумпу... Киһи эрэ кута баттаныах барыар хараҥа күннэрэ...



 

Бүгүн Бүөтүр сарсыарда хаһааҥҥытааҕар даҕаны эрдэ турда. Оҕонньор сылгытын көрө бараары санаммыта ыраатта. Кини баар-суох баайа – соҕотох биэтэ. Ааспыкка сылгыһыт Уйбаан Дулҕалаахха соҕотох сылдьарын көрбүт этэ, кулуна көстүбэт диэн кэпсээбитэ. Кини ону истэн соһуйбута, итэҕэйиэн баҕарбатаҕа. Бу соторутааҕыта эрэ баара, бэйэтэ илэ хараҕынан көрбүтэ. Сотору убаһалары хомуйар кэм буолуо – онон, Бүөтүр баран көрөн кэлиэн олус баҕарар, таарыйа баҕар мас көтөрө баара буолуо, ол иһин саатын эмиэ эрдэттэн көрүммүтэ.

Бүөтүр - сэттэ уонун ааспыт, олоҕу олорбут кырдьаҕас. Сааһын тухары хомуньуус, холкуоска үлэлээбитэ. Маҥнай оҕус сиэтээччинэн, онтон доярынан, кэлин тырахтарыыһынан, биригэдьииринэн...  Билигин кини соҕотох, кэргэнэ сүүрбэттэн тахса сыллааҕыта “дойдулаабыта”, онтон ыла Бүөтүр олоҕо түҥнэри уларыйбыта. Ким да кинини сылаас хараҕынан көрбөт, чэй кутан бэлэмнээбэт, урукку курдук, “оҕонньоор, кэл, чээйдиэх”, - диэн ыҥырбат. Дьиэ иһэ уу-чуумпу, эргэрбит сандалы остуолга дьон урукку курдук тула олорбот.  Биир төрөппүт уоллаахтара куоракка ыал буолбута. Эдэр киһи биирдэ эмит кэлэн көрөн барар...

Ырааҕы-чугаһы саныы олорон, чаһыы ырааппытын көрөөт, санаата буолбакка, сып-сап хомунан тахсан барда. Биэтэ кулуннаах сылдьарын көрүөн баҕарара бэрт. Дьиэтин эбии оттон, аанын  баттатан баран, Дулҕалаахха тиэрдэр киэҥ суол устун хаама турда. Кэнниттэн ытын оҕото батыһан салахачыйда.

Өр-өтөр буолбата, Дулҕалаах аартыга ыраахтан маҥхайан көһүннэ. Аартык кытыытыгар алааска турар соҕотох хатыҥ, бу соторутааҕыта күп-күөҕүнэн чэчирээн турбут бэйэтэ, билигин накыйан, ама бу мин дуо?” – диэн итэҕэйбэтэх курдук туттан турарга дылы. Барыта кэри-куру. Соторунан Дулҕалаах Эбэ алааһа маҥхайан көһүннэ. Оҕонньор Эбэҕэ киирэт, көрбүтүн итэҕэйиминэ биир сиргэ таалан турда, сааһын тухары элбэҕи көрдө ини, көрбөтө ини, ол эрэн сир-дойду киһи билбэт буола уларыйарын баччааҥҥа дылы харахтаабатаҕа. Дулҕалаах Эбэ барахсан уута дэлби түһэн, кыччаан хаалбыт, былырыын тиэхиньикэ сылдьарыгар мэһэйдиир диэн экскаваторынан сири хорон уутун ыытан кэбиспиттэрэ. Урут бу Эбэҕэ кус-хаас тохтуур буолара, Бүөтүр манна – оҕо эрдэҕиттэн бултаабыт аҕай сирэ, маҥнайгы куһун эмиэ манна, оол көстөр тумулга бултаабыта. Ол онтон билигин кыракый көлүйэ ордон сытар. Бүөтүр ыраах хаалбыт оҕо сааһа, маҥнайгы куһун бултаан толору дьоллоох сылдьара, хараҕар бу баардыы көһүннэ.

Бээ эрэ, бу туохтан саҕаламмытай? ...

Аҕыйах сылтан бэттэх саҥа сокуон тахсан, дьон сири үллэстиитэ саҕаламмыта, кыахтаах өттө эбии сир атыыласпыттара. Онтон ылата дьон айдаана тохтообот, “эн бачча сири ылбыккын, мин сирим бачча, бу мин урукку төрүттэрим сирдэрэ, онон бу сир - биһиги аймах сирбит”, уо.д.а.  Киһи урут санаан да көрбөтөх иирсээннээх кэмэ кэлэн турар. Сир барыта күрүө-хаһаа буолбут, ол эрэн сирдэрин соччо туттубуттара да, ким эмит сирин туһанан да байбыта да иһиллибэт. Арай былырыыҥыттан биир соҕурууттан кэлбит хампаанньа тойоно манна мас мастыыр уонна үргүлдьү тиэйэн барар. Араас улахан грузовой техника барыта сылдьар. Бу курдук Дулҕалаах урукку чуумпу олоҕо тохтообута, күн-түүн тохтообот эрбии тыаһа, ханнык эрэ соҕурууттан кэлбит омуктар ньуу-ньаа саҥалара... Ааспыкка дэриэбинэ уолаттара тиийэ сылдьыбыттарын кырбаталаан ыыппыттар этэ, биир уол балыыһаламмыт. Аны кэллэххитинэ ытыалаан кэбиһиэхпит диэн сааммыттар үһү, ол иһин, ким ытыллыан баҕарыай, күн сирэ күндү буоллаҕа, биир да киһи куттанан “чыып” да диэбэт. Кэлиилэр кэлин наһаалыыллар, лэнд-крузерынан түүннэри сүүрдэллэр, уулуссаҕа киэптии туттубуттуу хаамаллар. маҥнай бэйэлэрэ мастыыр буоллахтарына – билигин дэриэбинэ олохтоох үлэтэ суох уолаттарын мастаталлар. Уолаттар санааларыгар син үлэлиибит дии саныыллар да, хамнастара кыра оҕону албыннаабыт кэриэтэ. Кэлиилэр арыгыга үлэлэтэллэр үһү диэн сурах эмиэ баар.

Бүөтүр суол устун Илин Алааска тиийбитэ - араас тимирдэр, арыы тохтубута – саҥа түспүт хаарга харааран, туох эрэ бааһы ду, кутургуйаны ду санаталлар. Алдьаммыт көлүөһэлэр, массыына хаамыралара, туттуллан бүппүт канистралар онон-манан быраҕыллыбыттар. Ойууру омуннаахтык солообуттара, ирбэт тоҥо ирэн, уу үөскээн, ойуур күөрэ-лаҥкы барбыт. Бу алааска элбэх былыргы ампаардар, балаҕан эҥин баар этэ да – билигин туох да суох, ампаардары кураанах мас диэн оттук  мас оҥостубуттар.

Бүөтүр маны көрөн санаата өссө эбии түстэ, хайдах маннык буолбутун итэҕэйбэккэ, мэйиитэ эргийэн, хаппыт дүлүҥ баарыгар өйөннө. Оҕонньор маннык хартыынаны көрүөн кэтэспэтэҕиттэн ду, соһуччута бэрдиттэн ду, бэргэһэтин устан, иччитэ суоҕунан көрөн олордо. Хата, соторунан ытын оҕото салахачыйан кэлэн сирэйиттэн салаабытыгар биирдэ өйдөнөн, туран, хайыан булбакка Дулҕалаах Эбэ бүгүҥҥү көстүүтүн көрөн турда...

Бүөтүр аҕыйах сыллааҕыта бэйэтэ сири үллэриини уруйдуу көрсүбүтэ, улуус хаһыатыгар сири үллэрии сөптөөҕүн, дьоҥҥо туһалааҕын, сири үллэрэри утарар дьону “норуот өстөөхтөрө” диэн ааттаан улахан ыстатыйа суруйбута... кэлин ол ыстатыйата Өрөспүүбүлүкэ хаһыатыгар тахсыбытын истибитэ...

Оҕонньор күнү быһа биэтин көрдөөтө да булбата,сылгыттан ордуох, саатар сылгы суола да көстүбэт. Ыксаан, кэлиилэр базаларыгар бара сылдьарга сананна.  Баҕар көрбүттэрэ буолаарай, кинилэр да буоллар, баҕар этиэхтэрэ диэн эрэх-турах сананна. Дьиэҕэ чугаһаабытыгар сыапка бааллыбыт күтүр улахан боруода ыт ойо-ойо үрэн моргутта. Арааһа, сыаба туппата буоллар, тырыта тыытыах быһыылаах. Ыт үрбүтүн истэн биир түү хара киһи дьиэ аанын арыйан өҥөйдө, уонна: “Слюшай чэго тибэ нада? Давай иди атсуда, а то хазяина разбудищь” диэн хаһыытыыр былаастаах эттэ. Оҕонньор хайыай, ити айылаах ыты көрөн туран, уонна тыйыстык көрсүбүттэриттэн саллан, төттөрү барарыгар күһэлиннэ. Ытын оҕото куттанан ыраах кэтэһэн олорбут бэйэтэ, иччитэ сукуллан иһэрин көрөн, кутуруга оонньуу олордо. Оҕонньор дьиэлээтэ...

Бу курдук  күнү быһа сир бөҕөтүн хааман, оҕонньор биэтин булбата, сиһэ бүттэ, сэниэтэ да баранна... Сарсын аны атын сиргэ баран көрдөөн көрүө. Бүөтүр хантан билээхтиэй, ити үүрэн ыыппыт киһитэ билигин сыалаах сылгы этин иҥсэлээхтик симтэ олорорун... Кини аны хаһан да кулунун да, биэтин да харахтаабатын...


 


 

Бу кэпсээни (кэпсээн диир да буоллахха) биир түүн иһигэр суруйдум, онон, бука диэн баалаамаҥ, билинэбин, ситэтэ суох, кураанах, ол эрэн баҕар биир эмит киһини толкуйдатыа диэн эрэнэбин. 

Нравится
Читайте также

Так получилось, что за последние полгода пришлось слетать в Москву туда-обратно три раза и воспользоваться услугами трех авиакомпаний выполняющих регулярные рейсы из Столицы в Первопрестольную. Возможно, тем кто сейчас выбирает и планирует в ближайшем будущем приобрести авиабилеты будет полезно прочитать

Включите премодерацию комментариев
Все комментарии к этому посту будут опубликованы только после вашего подтверждения. Подробнее о премодерации