home
user-header

                        
                        
Ыччат санаалара.
10 ноября 2016 г., 01:56 в САХА ЭЙГЭТЭ 276

 


 

​Санаабын суруйдахха сатаныыһыбын, баҕар ким эмит өйдөөрөй...улахан суруксута суох этим да буоллар... чэ бээ, бу курдук...
Дьон, үгүс дьон, ыччат, постсоветскай кэм оҕолоро (ийэлэрэ-аҕалара сэбиэскэйдии иитиилээхтэр) санаалара-оноолоро син-биир сэбиэскэйдииттэн улаханнык ыраата илик. Чопчулаатахха, санаалара-оноолоро, олоҕу көрүүлэрэ сэбиэскэй, арҕааҥҥы (либераллыы, демократтыы) олоҕу көрүү, ол быыһыгар, ханан эмит, сахалыы иитии холбоспута буолар. Хоһуйан эттэххэ, ыстакааннаах ыраас ууга арыгыны, кока-коланы уонна кымыһы буккуйбут курдук. Ону кинилэр бэйэлэрэ да билбэттэр, сэрэйбэттэр даҕаны. Билинэбин, бэйэм да оннук этим, билигин даҕаны, хайа эрэ өттүгэр, баҕар, оннук буолуом. Ол эрэн мин онтон аккаастаныах, олоҕу сыыһа көрүүттэн босхолонуох тустаахпын. Тоҕо миигин бэйэлээх бэйэм санаам-оноом аллара тардыахтааҕый? 
Дьэ бу туһунан кылгастык эттэххэ... Киһи олоҕу көрүүтэ диэн тугуй? Бу уһун кэм устата хаста да хатыламмыт, өйгө-санааҕа дириҥник иҥпит, хал буолар (привычка, программа), нейрология уонна психотерапия тиэрмининэн - нейрон ситимэ (нейронные сети). Мэйии толкуйдуу үөрэммит хала диэххэ. Нейрон ситимэ хаһан баҕарар уларыйар кыахтааҕын билиҥҥи билимньиттэр (учуонайдар) бигэргэтэн тураллар (когнитивная психология, НЛП). Ол эбэтэр сыыһа толкуйтан, сыыһа кэлэр толкуй ситимин тохтотуохха сөп. 
Тоҕо мин эмискэ психология туһунан суруйарга сананным? Тоҕо диэтэр билиҥҥи ыччат олоххо сыһыана сөбө суоҕуттан. Кими эрэ ”лечи“ гынаары дуо? Суох. Баҕалаах ааҕыа уонна толкуйдуо, баҕата суох ааҕыа да суоҕа, эбэтэр ааҕан баран салҕыы ааһа туруо.
Глобализация, урбанизация сахаҕа олус улахан охсууну оҥордо, оҥоро да турар. Тыа сириттэн киин сирдэргэ көһүү омукка олус ыараханнык дьайар. Ол көстөр ыччат ускул-тэскил барарыттан, наркомания араас көрүҥэ (арыгылааһын, табахтааһын, наркотигынан үлүһүйүү, араас булкадыһыктары сыттааһын уо.д.а.), төрөппүт уонна оҕо өйдөспөт буолуутуттан, бэйэҕэ тиийинии олус тэнийэн иһэриттэн, эдэр ыаллар холбоһоот арахсан иһэллэриттэн, хас бэһис оҕо аҕата суох улаатарыттан, учуутал идэтэ дьахтар идэтигэр кубулуйбутуттан о.д.а. мөкү көстүүлэр. 
Биһиги кыра эрдэхпититтэн күөх экраны көрө улааппыт дьон, тэлэбиисэр нөҥүө көстөр кэрэ олоҕу батыһа үөрэммиппит. Санаабытыгар, ханна эрэ, онно, ыраах эрэ дьоллоох олох эрэ баар курдуга. Билигин борбуйбутун көтөҕөн баран харахпыт саҥардыы аһыллан, сыыһа толкуйдуу сылдьыбыппытын дьэ биллибит. Дьиҥэ, Аан Дойду хамсыыра-хамсаабата барыта биир тэтиминэн олорор, дьон барыта биир. 
Тоҕо сайдыылаах уонна сайдыыта суох дойдулар баалларый? Тоҕо диэтэххэ омук (нация) сөпкө толкуйдуур буоллаҕына - сайдар, сыыһа толкуйдуур буоллаҕына - сайдыбат, холобур, Африка сорох омуктара. 
Саха сатаабатаҕа суох диэн өс хоһооно баар. Саха былыр-былыргыттан олус элбэх эрэйи, араас мэһэйдэри көрсүбүт омук. Ол эрэн саха мындыр буолан баччааҥҥа диэри сүппэккэ-симэлийбэккэ, син омук буолан олорор. Саха өйө булугас, саха өйө кыахтаах. Ол эрэн үгүс дьон арҕаалыы матыыпка уйдаран төрүт билииттэн аккаастанан эрэрэ киһини дьиксиннэрэр. Сиэр-туом умнуллуута күүскэ салҕана турар. Күн-түүн тохтоло суох тахса турар араас киинэлэр, блокбастердар биһиэхэ сымыйаны көрдөрөллөр, олоххо сыыһа сыһыаннаах буоларга үөрэтэллэр. Тэлэбиисэрдэр күнүстэри-түүннэри дьон санаатын буккуйаллар. 
Төрүт билии аҕыйааһына хаһааҥҥыттан уонна туохтан саҕаламмытай? Маҥнай сэбиэскэй былаас, 1917 сылтан саҕалаан, саха интеллигенциятын кыргыбыта, араас иччини, ойууну (саха төрүт билиитин) хараҥа быһыынан-майгынан, сайдыыта суоҕунан ааҕан, суох оҥорор туһунан олус күүскэ үлэлээбитэ. Ол кэннэ аны арҕааҥҥы дьайыы (западное влияние), 1987 сылтан саҕалаан, саха омук ордубут билиитин суох оҥоро турар. Дьиҥэ, бу сахаҕа эрэ буолбакка, Аан дойдуга бүтүннүүтүгэр бара турар улахан көстүү. Бу ордук саха курдук элбэҕэ суох ахсааннаах омуктарга күүстээх охсууну оҥорбута уонна оҥоро да турар. Бу маны барытын көрө-көрө көрбөтөҕө буолан, олорон хаалар кыһыыта бэрт буолаарай?!
Ол иһин, биһиги омук быһыытынан салҕыы баар буолуохпутун баҕарар буоллахпытына, саныыр санаабытын, толкуйдуур толкуйдарбытын уларытыах, харахпытын арыйыах тустаахпыт. Төрүт билиини, өбүгэ үөрэҕин дьаныһан туран үөрэтиэх, омукпутун сөргүтүөх тустаахпыт. Ыччакка улахан эппиэтинэс сүктэриллэн турар, курыканнартан саҕалаан быстыбакка кэлбит саха омугун, саха тыынын, саха билиитин биһиги - Эн биһикки, салҕыахтаахпыт. Саха - айылҕа оҕото, кини айылҕатыттан, бэйэ билиититтэн тэйдэҕинэ саха буолан бүтэр, эстии суолугар үктэнэр. Аныгылыы олох тэтимин кытта дьүөрэлии бэйэ билиитин сүгэн кэлбит омук - муҥутуур сайдыылаах омук буоларын санаан ылыаҕыҥ (дьоппуоннар). 
Биирдэ бэриллибит олохтоохпут диибит. Эн хантан билэҕиний олох биирдэ эрэ бэриллэрин? Эйиэхэ ким эрэ эппитэ ду эбэтэр бэйэҥ өлүү аанын сэгэтэн, аан нөҥүө олох тохтуурун көрбүтүҥ ду? Эн билэҕин дуо эт-сиин, кут-сүр, санаа-оноо тус туһунан система буолалларын? Чэ бээ, аһара ырааппакка, ”олох биирдэ бэриллэр“ диэн санаа-оноо туохха тиэрдэрин толкуйдаан көрүөҕүҥ. Бастатан туран, бу Эго буолар, биллэн турар Эго туох да үчүгэйгэ тиэрдибэтин билэбит, эгоист дьоннор олоххо тугу да ситиспэттэрин санаан ылыаҕыҥ. Маннык толкуйдаах киһи олох кэрэтиттэн ураты хайдах баҕар олорору, барыны-бары, буолары-буолбаты, кири-хоҕу, дьаҥы-дьаһаҕы барытын боруобалыырга, амсайарга дьулуһар. Кини санаатыгар “олох биирдэ бэриллэр эбээт”! Бу, биллэн турар, кини кутун-сүрүн киртитэр, бүтэр уһугар киһи киэбиттэн тахсыыга тириэрдэр. 
Дьэ, санаабар син өйдөнөр гына суруйа сатаатым. Бэрт кыраны этээри гыммытым сыалай ыстатыйа буола сыста. Баҕар лахсыйыы курдук көрүөххүт, баҕар, ким эрэ ааҕан баран, этэргэ дылы, хараҕа аһыллыа, олоҕу атыннык көрөн саҕалыа. Систематтан тахсыҥ, доҕоттор, хаппахтаах халлаан хаппаҕын арыйыҥ! Олох муҥур буолбатах!
                                                                                                             

                                 Алгыс Тимофеев, уон алтыс сыл, сэтинньи тохсус-онус күннэрэ

Чтобы оставить комментарий, вам нужно авторизоваться
с помощью аккаунта в соц.сети
Читайте также

 

На прошлой неделе мы совершенно анонимно на 5 АЗС города Якутска взяли пробы бензина Аи-92. Почему Именно 92? Ну в качестве разминки, основным мы все таки считаем с учетом значения для различных структур дизтопливо.
До этого коллеги с Рен ТВ делали подобные испытания, и "Якутск Вечерний" тоже делал анонимные тесты. Результаты в принципе сходятся, равно как и то, что по некоторым основным показателям в целом все ровно.

Единственным минусом и наших, и тестов коллег можно считать один факт. Сертифицированная лаборатория у нас одна, и расположена она в Жатайской нефтебазе. Мы обратились в СВФУ, нам порекомендовали прогнать еще и в лаборатории ГПЗ Сахатранснефтегаза. Под катом много фото и видео.

Включите премодерацию комментариев
Все комментарии к этому посту будут опубликованы только после вашего подтверждения. Подробнее о премодерации