home
user-header

                        
                        
Итэҕэл туһунан ыстатыйа
30 ноября 2016 г., 16:29 161

 

 

... Аан Ийэ Дойду атыйахтаах уу курдук алыстык, ахсамнык ытыллар кэмнэрэ тиийэн кэллилэр. Көхсүттэн көмүс тэһииннээх, сахалыы саймаархай саҥалаах, өрүкүйэр өркөн өйдөөх үтүө үйэ дьоно! 

Ийэ тылтан иэримэ уйаланан, куугунуур Күөх Куйаартан кутаалаах куттанан, күлүмнүүр күндэлэс Күнтэн күрүлүүр күүстэнэн, итиинэн илгийэр Ийэ сиртэн ил иэйиилэнэн, өбүгэ өлбөт – сүппэт өркөн өйүн өрө тутан, былыргы дьыллар мындааттарын быыһыгар, ааспыт сыллар арҕастарын анаатыгар саһан – сабыллан сыппыт бигэ билиини, үрүлүйэн сүппүт үтүө үйэлэр үрүҥ үгэстэрин, туман буолбут хонуктар таайтарыылаах таайбараҥнарын аһар кэм кэллэ дии санаатым. 

Үрдүк мэҥэ халлааҥҥа үмүөрүһэн үөскээбит Үрүҥ Үөһээ Айыылардыын, Куугунуур Кудук Куйаар сүдү күүстэриниин, Истиҥ санаа илдьиттээх, эйэҕэс эрэнэр эйгэлээх Ийэ Сирдиин, үтүмэн үтүөҕэ үктэли түстүүр Үс Куппутунуун, сүрүннүүр – сүргэлиир Сүҥ Сүрбүтүнүүн биир ситим күүс буолар күммүт тиийэн кэллэ дьэ. 

Күүспүт – күдэхпит, чиҥ – чаҥ ис турукпут, олохпут тулҕадыйбат тутула, отуора – оҥоһуута, ыйааҕа – ыйылыга ситимнээх – силистээх эбит Улуу Урааҥхай Саха илбистээх итэҕэлиниин, кистэлэҥ билиитиниин. 

Бу манна сытар эбит Сир Ийэ быыһанар быһа суола, бу мантан үөскүүр эбит киһи аймах үрүҥ өттүгэр көһүүтэ. Атын олох ахсам албастарыттан тэйэр, сымньыар сымыйаттан кыларыйар кырдьыгы араарар, олох ис дьиҥин, тугун – ханныгын тургутар тутаах торумунан буолар эбит Саха Итэҕэлэ – Кудук Куйаар Улуу Үөрэҕэ, Кистэлэҥ Билиитэ, үрүлүйбүт үйэлэр Үөс Санаалара, таабырын буолбут тыллара – өстөрө. 

Улуу омук удьуора, сырдык тыын сыдьаайа буолар эбит саха норуота. 

Кимтэн кииннээҕэ, хантан хааннааҕа бигэ биллибэтэр да, сахам норуота илдьэ кэллэ итэҕэлин, иһирэх истиҥ тылын, бигэ билиитин, үрдүк үрүҥ үөрэҕин. Хас биирдии улуу урааҥхай хааннаах иһигэр иҥэрэн илдьэ сылдьар эбит ити итэҕэлин, бигэ билиитин, үтүө үөрэҕин, үрдүк аналын! 

Түҥ былыр түлэй түүн бүрүүкээн турдаҕына төбүрүүөн саҕа төрүт киин төрөөн үөскээн тахсыбыт. Төрүт киин төбөтүгэр – төрдүгэр тиллэр тэбэнэт күүс тилигирии түспүт да, Сир Ийэ барахсан симэнэн – ситэн сириэдийэн тахсыбыт, Күндэлэс Күммүт күлүмнүү умайбыт, Куугунуур Кудулу Куйаар уйаара – кэйээрэ биллибэт улуу уорҕатыгар сүүһүнэн мөлүйүөн мөһүүрэ сулустар Күн күрүлэс күүһүн хомуйан чаҕылыс гына түспүттэр. Улуу Куйаар улахан олоҕо уоттуу – күөстүү оргуйан барбыт. Сулустар сулустуун кэпсэппиттэр, Сирдиин сибигинэспиттэр, самныбат – быстыбат Айыы аптаах быатынан, биллибэт бигэ сабынан ситимнээх – силимнээх эбиттэр. Ол Улуу Ситим улахан Куйаар үөскүөҕуттэн, Сир Ийэ тиллиэҕиттэн, ахсаана биллибэт араастаах Аан Ийэ Дойдум айыллыаҕыттан, күлүмнэс күүстээх, күндэлэс көрүҥнээх күтүр элбэх Күн күөдьүйэ умайыаҕыттан, Кудулу Куйаар кумуччу барыар дылы олохтоммут эбит. Куугунуур Улуу Күөх Куйаар уһаан – кэҥээн, уйаара – кэйээрэ, уһуга – муннуга улаатан – тэнийэн испит. Орто тураан дойдубар Күн күндэлэс күрүөтүгэр Айыы дьоно айыллан, төрөөн – үөскээн, тэнийэн, Ийэ Сирим илиҥҥи иэнинэн сириэдийэ сайдан, үүнэн – чэчирээн, тарҕанан – элбээн барбыттар. Ол улуу куттаах, уоттаах санаалаах, умсулҕаннаах уйулҕалаах ураты удьуор ууһа билэр эбит Сүдү Кистэлэҥи, Бигэ Билиини, Талыы Таайбараҥы. Бу эбит сахам самныбат саргыта, Улуу Куйаар Итэҕэлэ, ааспыт үйэлэр Кистэлэҥ Үөрэхтэрэ, Үрүҥ Күүстэр Үгэстэрэ. 

Үрүлүйэр үтүө санаалаах Үрүҥ Үөһээ Күүһү, аламай Айыы Айылҕаны, күндэлэс күлүм күүстээх Күлүмнүүр Күнү үҥэр таҥара оҥостон, үтүөҕэ – сырдыкка тардыһан, үүнэн – сайдан кэллэҕэ дии сахам барахсан. Кудулу Күөх Куйаар улуу тутулун кытта дьүөрэлии олоҕун оҥостон, Сир Ийэ сиэдэрэй Иччилэриниин силлибэт ситим олохтоон, үтүөнү өрө тутан, олох оһуор күүһүн олус ордорон, киртэн – хохтон тэйэн, Күн киһитэ киэлилэнэн, Айыы аймаҕа ааттанан, Улуу Үөрэҕи уоттаах кутугар кутан, сүҥ сүрүгэр сөрөөн, субай хааныгар саһыаран, өркөн өйүгэр үмүөрэн, кэм кэрдиис кэлиэр диэри кистэлэҥ гынан кистээн, бигэ билии оҥорон бигээн, Аан Ийэ Дойду атын аймахтарыгар анаан аҕалбыт эбит сахам норуота Улуу Итэҕэли!” 

Итинник сүдү Билиини биэрбит биһиэхэ Улуу Учуутал. Түҥ былыргаттан кэлбит ытык иэһи илдьэ сылдьар эбит саха омуга, Аар Айыы Итэҕэлин тэнитэр – тарҕатар ыйаахтаах эбиппит биһиги – сахалар… 

Өссө да эргиллиэ бу сиргэ Айыы Улуу Ойууна, дьонун – сэргэтин, сирин – дойдутун араҥаччылаары – харыстаары, атын аналлаахтары уһуйаары – үөрэтээри. Үйэттэн – үйэлэр ааһыахтара, көлүөнэни көлүөнэлэр солбуйуохтара, Улуу Ойуун уйаара – кэйээрэ биллибэт Күөх Куйаар хас уон хаттыгастарын эргийэн, биллэн ааһыа Күн Сиригэр Айыы Уотун Сырдык Сыдьаайа Буолан…

"Кистэлэҥ күүс" сурунаал. 
2015 с. олунньу 28 күнүнээҕи нүөмэрэ.

Нравится