home
user-header

                        
                        
"В человеке должно быть все прекрасно..." ол эбэтэр сымыйа сыаннастар.
19 марта 2017 г., 13:04 в САХА ЭЙГЭТЭ 1436


 

Орто оскуолаҕа үөрэнэ киириэхпиттэн, кылааспар нуучча улуу суруйааччыларын "бэргэн цитаталара" ыйанан турбуттарын саныыбын... Улахан А4 форматтаах, мас рамкалаах уонна дьэҥкир тааһынан сабыллыбыт. Чахчы да, модун көстүү этэ... Бэһистэн - тохсус кылааска, балаҕан ыйын маҥнайгы күнүттэн - ыам ыйа бүтэн, тиһэх чуораан тыаһыар диэри... Күн ахсын кинилэр сэбэрэлэрин уонна кинилэр анныларыгар суруллубуту көрөрбүт: уруокка, учуутал биэрбит садаачаларын суоттуу олорон, бүтэн биэрбэт кылаас чаастарыгар, оҕолор уонна төрөппүттэр мунньахтарыгар, үөрүүгэ-хайҕаныыга, мөҕүллүүгэ, о.д.а...
Барыта уонча суруйуу баарыттан, иккини, Чехов: "У человека должно быть все прекрасно, и лицо, и одежда, и душа, и мысли" уонна Островскай "Только вперед, только на линию огня, только через трудности к победе, и только к победе, и никуда иначе" - умнубаттыы өйбөр хатаабыппын.
Дьиҥэ, бу ылан көрдөххө, саҥа үйэ, саҥа тыһыынча сыл (тысячелетие), саҥа былаас, саҥа "демократия" диэн бэлиитикэлээх уонна капитализм диэн экономика-тутуллаах саҥа кэм оҕото, бу отой атын сыаннастардаах ааспыт үйэ цитаталарынан иитиллибитэ сөп дуо, уонна бу цитаталар өйгө сурулланнар, подсознание диэн "улуу байҕалга" сүппэттии-суураллыбаттыы иҥэн, хайдах толкуйдаах оҥордо, туохха тиэртэ? Миигин эрэ буолбакка, мин кылааһынньыктарбын, уонна мин иннибинэ такайыллан ааспыт үөрэнээччилэри?
 

Чехов цитататын ылан көрүөҕүҥ. "У человека должно быть все прекрасно, и лицо, и одежда, и душа, и мысли". Дьиҥэ, туох да куһаҕана суох, төттөрүтүн сырдыкка сиэтэр, сыаллыыр этии курдук. Ол эрэн... Бу перфекционизм уонна материализм уонна да атын сыыһа сыаннастары өрө тутар этии буолара - саарбаҕа суох. Чуолаан, айылҕаҕа оҕото диэн ааттанар саха оҕотугар. Арааһа, сэбиэскэй кэмҥэ, социализмтан коммунизмҥа тиийиэхтээх каноннарыттан биирдэстэрэ быһыылаах... Арай мин таҥаһым соччото суох буоллун? Куһаҕаммын дуо, ама? Арааһа куһаҕаммын быһыылаах, улуу Чехов: "киһи таҥаһа үчүгэй буолуохтаах",- диэбитэ... Эбэтэр сирэйбинэн "прекраснайдар" ахсааннарыгар киирсибэт буоллум? Оччоҕо тугуй? Эмиэ куһаҕаммын дуо? У человека должно... А перед кем я должен - нууччалыы хоруйдуубун. Ким эрэ иннигэр иэстээхпин дуо? Бу этиилэр киһи бэйэ-сыанабылын (самооценкатын) алдьатар, аллара баттыыр, өссө эбиитин буруй иҥэрэр. Бары ытыктабылы, Чеховка, ол эрэн маннык цитаталарынан оскуола оҕолорун иитэр сыыһа дии саныыбын.
Аны Островскайы ылан көрүөҕүҥ. "Только вперед, только на линию огня, только через трудности к победе, и только к победе, и никуда иначе". Отой атын, сэрии кэмигэр сөп түбэһэр этии. Оттон саҥа эйэлээх кэм оҕотугар сөп түбэспэт. Тоҕо мин "на линию огня" тиийиэхтээхпиний? Бу этиини мин, оскуола оҕото харахпар хайдах көрөбүнүй? Тугу эрэ уоттааммын, уокка киирэрбин ду, эбэтэр туох эрэ улуу буруйу оҥорон директор ду, саабыс ду "уоттаах тылларыгар" киирэрбин ду? Островскай эппитэ эбээт... "на линию огня" диэн... Через трудности к победе - ол ыарахаттар диэн чопчу хайдахтарый? Тоҕо, хайаан даҕаны, үрдүк ситиһиигэ тиийэрбэр ыарахаттары көрсүөхтээхпиний, эбэтэр, кыайыыга эрэ дьулуһуохтаахпыный... тугу кыайабын? Кими? Улахан кылаас уолаттарын охсуһан кыайыахтаахпын дуо, эбэтэр хайдах ду? Ол "ыарахаттар" диэн чопчу тугуй?
 

Бу маннык сыаннастарга иитиллэн, "сымыйа куорсуннары анньынан" саха оҕото, ханна тиийиэй? Киһи барыта биир толкуйдаах буолбат эбээт... Хас биирдии киһи Чеховтаах Островскай эппиттэрин, бэйэтин олоҕун көрүүтүнэн (через призму восприятия) туһунан ойуулаан көрөр. Бу ааспыт уонна саҥа кэм икки ардыларыгар хаалбыт улахан көтүтүү (пробел) курдук. Ол эбэтэр, атыннык эттэххэ, бу сыаннастар билиҥҥи кэмҥэ үлэлээбэттэр, сөп түбэспэттэр. Чуолаан саха оҕотугар, саха менталитетыгар. 
Ааспыт кыһын оскуолабар тиийэ сырыттым. Барахсан, самналлан тураахтыыр. Биллэн турар, урут үөрэммит кылааспар киирэн уруккуну-хойуккуну санаатым. Туох да уларыйбатах, барыта уруккутун курдук. Рамкалаах цитаталарым билигин да тураахтыыллар... билигин даҕаны дьайа, сымыйа сыаннастары оҕолорго иҥэрэ тураллар эбит.
 

Оо... бу кэриэтэ, саха суруйааччыларын бэргэн этиилэрэ турбуттара буоллар?.. Быдан миэхэ чугас, олохпор чахчы туһалаах, бэйэм суолбун буларбар бэргэн сулус буолуохтара эбитэ буолуо да... Эбэтэр... Бу суруйуулар оннуларыгар, "бэйэҥ бэйэҕинэн буол, киһи киһитэ буол, саханы сайыннар" уо.д.а. итинник ис-хоһоонноох этиилэр турбуттара буоллар... Бэйэбитигэр да суруйааччылардаахпыт эбээт... 
Биһиги эрэ оскуолабыт буолбакка, бүтүн Саха сирин араас муннуктарынан, бүппэт ахсааннаах мас оскуолаларыгар, бу этиилэр эмиэ ыйанан турдахтара эбээт... Бу кэннэ ыйытыахпыт, тоҕо сахалар сайдыбаппыт диэн. Тоҕо диэтэххэ сымыйа сыаннастарга иитиллэбит! Манна эбэн кэбис Холлубут (Голливуд) араас киинэлэрин дьайыытын, кылабачыгас сурунааллары, таптал туһунан ыйылаан ылланар ырыалары... Чахчы да, ыарахан көстүү. Бу барыта буккуллууга тиэрдэр, киһи иннин сарбыйар.


Саҥа кэм, саҥа олох. Ааспыт үйэ сыаннастарыттан босхолонуох, оҕолорбут өйдөрүн буккуйумуох, оскуола тутулун, кылаастар тэриллиилэрин хаттаан көрүөх, үөрэҕирии систиэмэтин сөргүтүөх... 
Бу суругум кими эрэ сөптөөх толкуйга тириэртин, дом!
Алгыс Аһыкай, Харбин. 17.3/19

Нравится
  • 19 марта 2017 г., 13:47

    Прекрасно диэн- кыраһыабай эрэ диэн буолбатах буо. ) одухотворенное лицо - тоже прекрасно, таҥнар таҥас ыраас, тып курдук буоллаҕвна, эмиэ прекрасно диэҥҥэ киирсэр.

     
    • 19 марта 2017 г., 14:27

      стрела81, арай оскуола оҕото хайаан даҕаны "тып" курдук таҥныбат, эбэтэр "одухотворенное лицо" буолбатах буоллахпына? Куһаҕан дуо, кини?

       
      Автор
      • 19 марта 2017 г., 14:53

        Alaas_uola, Билиҥҥи үйэҕэ баҕар сөп түбэспэтэ да буолуо. Аныгы ыччат тас көрүҥүгэр охтор кэмигэр. Тас сэбэрэни, мааны таҥаһы ,сыаналаах гаджеты өрө тутар кэмиҥэр. Оҕо самооценката түһүө дии сырыттаххыт ди.

         
        • 19 марта 2017 г., 15:33

          стрела81, сэбиэскэйдии толкуйдаах дьон, өйдүүргүтүгэр ыарахан:)

           
          Автор
        • 19 марта 2017 г., 15:41

          стрела81, "тып" курдук таҥас, "одухотворенное лицо" эмиэ материализм көстүүтэ эбээт...

           
          Автор
  • 19 марта 2017 г., 14:47

    Сөбүлэспэппин. Тоҕо диэтэххэ эйиэхэ ситэ быһаарбатахтар, эбэтэр быһаарбыттарын бэйэҥ өйдөөбөтөххүн.

    Сорох тыллар кистэлэҥ суолталаах буолаллар. Атыннык эттэххэ ,,синоним''. Ону тыл истиҥ суолтатын сөпкө өйдөөбөккө сору көрөллөр. Сыыһа тылбаастан эмиэ эрэйдэнэллэр.

    Ол иһин үөрэҕирии диэни нуучалыы ,,образование'' диэн ааттыыллар. Ол аата сөпптөөх ,,образ'' оҥорор кыах биэрэллэр киһиэхэ. Толкуйдаан ону маны төбөтүн иһигэр сааһылаан, суоттаан ,,образ'' оҥорор. Ол кэннэ ,,проект'' оҥорон олоххо киллэрэр. Ону гынар киһи ,,образованный'' дэнэр. Төбөтүн иһигэр образтар бааллар диэн. ,,Биир-икки этиини'' өйүгэр хатаан, олоҕун тухары илдьэ сылдьар диэн буолбатах. Оннук өйдөрүгэр ,,этиилэри'' хатанан сылдьар дьону ,,дрессированный'' диэн ааттыыбын. Киһи кыылтан киэҥник толкуйдуурунан уратылаах. Ол иһин толкуйдаан билиини сатаан туһанар буолуохтаах киһи. Тыллар сөптөөх кэмҥэ эрэ сөп түбэһэр суолталаах буолаллар, атын кэмҥэ суолтата сүтэр.

    Ытыы олорор киһиэхэ ,,эҕэрдэлиибин'' диир курдук. Түгэниттэн көрөн эрэ өйдүөххэ сөп.

     
    • 19 марта 2017 г., 15:29

      michael.nrc, эн этэриҥ баар, эрээри, оскуола оҕото улахан киһи курдук толкуйдаабат, хас биирдии "Улуу аптарытыат" этиитин тылынан анализтаан, сыымайдаан "ээ, бу сөп эбит" диэбэт. Хас биирдии киһи гуманитарий буолбатаҕын ааһан, оннук толкуйдуур да кыаҕа суох. Урукку такайыы суолтатын сүтэрбит, билиҥҥи кэмҥэ сөп түбэспэт. Бу барыта буккуйууга тиэрдэр. Саҥаны үөрэтэр-чинчийэр мэйии - ыраас лиис курдук. Подсознаниеҕар суруллубута, эн билбэккинэн, олоххор быһаарыныы ылынаргар норманы оҥорор. Билигин үгүс дьон бу тыллары иҥэринэн, сордоно сырыттахтара, ол иһин сайдыбаппыт. Сэбиэскэй кэм атрибуттара билигин мэһэй буолаллар, ол онтон босхолонор кэрэх.

       
      Автор
      • 19 марта 2017 г., 20:33

        Alaas_uola, киһи, оҕо сылдьан, иҥэриммит билиитинэн көрөн ол бу араас санааҕа киирэр. Толкуйдууругар көмө буолар учууталлар бааллар, быһаарар өйдөтөр. Ону өйдөөбөтөҕүнэ кини билбэккэ хаалар. Билиигэ тирэммэт буолар, итэҕэйэр эрэ ,,маннык буолуохтаах эбит'' диэн. Сүрэҕэ суохтан киһи түҥкэтэх буолар.

         
  • 19 марта 2017 г., 20:53

    Мин эмиэ кыайан сөбулэспэппин. Хайдах эрэ дьиктитик өйдүүгүн дии ити туох да куhаҕана суох тыллары. Оскуола оҕолоро толкуйдуурга үөрэниэхтээхтэр. Онуоха гуманитарий/математик игин диэн арахсыы суох. Киhи диэн киhи. Сайдыахпытын баҕарар буоллахпытына - толкуйдуур, өйдүүр дьоннор сайдыыга дьулуруйаллар.

    "У человека должно быть все прекрасно, и лицо, и одежда, и душа, и мысли" - киhи соччо учугэй мааны тас көруҥэ суох буоллаҕына, кини сырдык ыраас санаалаах буоллаҕына - сим биир киhи сирэйэ, тас көруҥэ эмиэ олус кэрэ буолар. Уонна киhи бэйэтин биир эрэ өттуттэн сайыннарбакка, олоҕугар барытын сайыннарар буоллаҕа дии.

    "Только вперед, только на линию огня, только через трудности к победе, и только к победе, и никуда иначе" - улахан кыайыылар хаhан даҕаны чэпчэкитик биэриммэттэр. Кими кыайыахтааххын? Бэйэҕин.

     
    • 19 марта 2017 г., 21:27

      Уроборос, бу тыллар киэҥ эйгэҕэ тарҕаммыттара икки сүүс сыл кэриҥэ буолла, сыыспат буоллахпына. Сайдыыга сирдиэхтээх тыллар диигин, оттон сайдыбыппыт ханна баарый? Бэйэбит тугу эрэ оҥорон таһаардыбыт дуо, ханна баарый эн этэриҥ? Баҕар нуучча классиктара биллибиттэрэ буолуо, оттон олох атын эйгэлэрэ олус мөлтөх таһымнаахтар

       
      Автор
  • Ити этиилэр билинни кэмнэ сеп тубэспэт да буоллахтарына, Саха Сирэ, ону ааhан бутун Россия, ол иhин сайдыбат диир, мин санаабар, олох сыыhа. Саха it-компаниялара Аан Дойдуга биллэр буоллулар, саха киинэтэ Россия таhымыгар та5ыста, республикабытыгар наука сайдан иhэр, нанотехнологии, робототехника, спортсменнарбыт аан дойдуга биллэллэр, саха уола Николай Стручков дуобакка аан дойду хас да тегуллээх чемпиона, мантан да атын холобур элбэх буолуохтаах.

    Россия туhунан этэ да барбаппын, бугун бу дневникига тахсыбыта ди, 3д печатинан дьиэ туппуттар диэн.

    Сайдыы баран исэр, ол барыта бисигиттэн тутулуктаах, учугэйи керен, сырдыкка тардыстахха, улэлээн-хамсаан истэхпитинэ, сайдыы ессе тургэнник барыа.

     
    • 19 марта 2017 г., 22:07

      Читающая_в_тишине, махтал, санааҕын үллэстибитиҥ иһин. 3D технологиянана дьоппуоннар да, кытайдар да дьиэ туппуттара хас да сыл буолла. Робототехниканы, нанотехнологияны атын дойдулар баһылаабыттара эмиэ ыраатта... биһиги хаалан иһэбит, уон-сүүрбэ сыл курдук.

       
      Автор
      • Alaas_uola, хаалан иhэрбитин ситиэххэ надо, то5о диэтэххэ сыл ахсын сайдыы барара тургээтиир, ол иhин сайдыылаах дойдулар уонна отсталай дойдулар разрывтара улааттан улаатан иhэр. Ол гынан баран мин бэйэм санаабар бисиги халыахпыт суога диэн эрэллээхпин, уопсайынан барыта бисигиттэн тутулуктаах, уонна хайдах кэлэр келуенэлэри иитэрбититтэн, туох сыаллаах, ценностардаах дьон буолалларыттан. Ол туhугар долгуйан ити хайысха5а толкуйдуур сеп, гынан баран куhа5ан дьайыылаах цитаталары кытта охсуспакка, учугэй идеялары угарга толкуйдуохха надо буолуо. Куhа5ан син биир бу олоххо баар, ити цитаталартан ордук кусаган идеялар да бааллар, онно ылыммат ис стерженньаах буолуохтаах киhи.

         
  • 19 марта 2017 г., 23:38

    Туох куьа5аннаа5ый ол? Уонна уопсайынан Антон Чехов ону-маны санарбытыттан иннэр сыыьа. Бастаан кини айымныларын аа5ыахха наада, онтон тэйэн быьаарыахха соп. 

     
  • 20 марта 2017 г., 10:37

    Чехов айымньылара барыта олохтоохтор ол иьин олус чугастар бары омуктарга, билигин да биьи чайдыы олорон ити кэпсээннэри ырытабыт.

     
  • 20 марта 2017 г., 10:37

    Чехов айымньылара барыта олохтоохтор ол иьин олус чугастар бары омуктарга, билигин да биьи чайдыы олорон ити кэпсээннэри ырытабыт.

     
  • 20 марта 2017 г., 10:40

    сеп э... биьиги Россия5а, ейдеен керееччугут ду, суох ду, куруутун баттабылга олоробут - государство да етуттэн буоллун, ыраахтаа5ы да етуттэн, полиция-милиция органнарыттан ду. тугу да ыл - наар кыра-хара киьи баттабылга сылдьар) аны эбиитин эмэьэ5э тэп диэбит курдук наар сэриилэьэн тахсабыт. оол иьин ити курдук этиилэр уескууллэр, дии саныыбын - пусть сильнее грянет буря! мы за ценой не постоим! уо.д.а.

     

    дьинэр киьи бу олоххо уьаары кэллэр буолла5а дьи, о5о теретееру, дьиэ тутаары, бурдук ыьаары, тугу эрэ айаары, учугейгэ-кэрэ5э тардыьаары. ону биьиэхэ наар сэрии, революция, репрессия-депрессия бе5ете.

     

    ити этиилэри сыыьа диэбэппин - бэйэтин кэмигэр киьи кутун, сургэтин ере тутарга кемелестехтере а5ай дьи. ону аныгы кэм атын сыалы-соругу ирдиирэ эбитэ буоулуо э... онтон ити классическай аймньы ааттыын классическай буолла5а дьи - киьи эриэнэ иьигэр сылдьан хас сыл-уйэ тухары уларыйбат, онон еруу "актуальнай" буолар бо)

     
    • 20 марта 2017 г., 11:43

      missis.Hook, махтал, санааҕын үллэстибитиҥ иһин, өйдүүр дьон баар эбит, үөрэбин

       
      Автор
  • 20 марта 2017 г., 11:39

    исходя из социально-духовной жизни, Чехов, на мой взгляд, хотел подчеркнуть именно духовную часть, поскольку  внешнюю оболочку и тогда умели выставлять

     
  • 20 марта 2017 г., 12:48

    Чехов ити тылларын мин эмиэ соччо сөбүлээбэппин. Тоҕо диэтэххэ, ити тыллары доктор Астров диэн киhи этэр, тылынан эрэ кэрэҕэ тардыhар курдук эрээри, бэйэтэ кэргэннээх дьахтары эккирэтэн иирдэ сатыыр, ыал олоҕун аймыыбын, доҕорбун таҥнарабын дии санаабакка, туттумакка. Онон ити тыллар дьиҥэ, автор санаатынан, хос суолталаахтар (подтекст), тылынан биири этэр, кэрэҕэ угуйар, онтон олоххо отой атыны, тиэрэни оҥорор дьону Чехов күлүү гынан суруйбут. Ону биhиги тоҕо эрэ туруорутук, судургутук өйдөөн, ис хоhоонуттан быhа тардан ылан туттабыт, өрө тутабыт. Цитатаннан үлүhүйүү баар суол, билигин ким бары интернетка араас кырасыабай тыллары статус курдук туттар, бэйэ-бэйэлэригэр ыыталлар, ону ис хоhоонун ырытан дириҥник суолтатын өйдүүр, ким хаhан эппитин билэр киhи ахсааннаах буолуо, ол түмүгэр наадалаах, чахчы этиллибит да тыл суолтата сүтэр.

     
    • 20 марта 2017 г., 15:09

      karapot, Чехов бэйэтэ, киһи быһыытынан, чахчы, киһи олус үчүгэй диэбэт киһитэ...

       
      Автор
  • 20 марта 2017 г., 13:37

    Саха  суруйааччыларын бэргэн этиилэрэ турбуттара буоллар диэни кытта себyлэhэбин. Уонна наhаа атын дьон этиитинэн олорботох киhи. Киhи бэйэтин ейyнэн олоруохтаах. А.Чехов биир себулуур суруйааччым, оскуолаҕа  сылдьан биир оҕом эмиэ себулээн ааҕара, элбэх санаалар кини айымньыларынан ырытыллыбыттара, утуе киhи буола улаатарыгар олук  буолбуттара  мэлдьэҕэ суох. 

     
    • 20 марта 2017 г., 14:02

      Кэбуки1, подсознание диэн - баар суол. Күн аайы ,бу суруйууну, оскуола оҕото аахтаҕына - подсознаниеҕа киирэрэ саарбахтаммат. Саха суруйааччыларын этиилэрэ биһиэхэ олус чугастар:)

       
      Автор
      • 20 марта 2017 г., 14:26

        Alaas_uola, буолуо. Ааҕар оҕо ейугэр хаалара буолуо, уксэ аахайбата буолуо. Ааҕар киhи ахсааннаах, ол учугэй да куhаҕан да буолбатах.. Эн сэргэх тиэмэни ырытыыга таҕаарбытын кэрэхсэбиллээх.

         
  • 21 марта 2017 г., 02:24

    Оннук сөпкө этэҕин. Ааспыт үйэ кэмэ, чахчы даҕаны төрүт олохпутуттан тэйитэн улахан"пробел" оҥордо. Ол майгыбытыгар биллэн турар мөкү эрэ өттүнэн дьайар . Балык ууга, көтөр халлааҥҥа сылдьарын курдук бэйэбит эйгэбитигэр сырыттахпытына дьоллоох олоҕу олоруохпут, киһи быһыытынан сайдыахпыт буоллаҕа.

     
    • 25 марта 2017 г., 00:07

      Baidam93, махтал, санааҕын суруйбутуҥ иһин. Эн этэриҥ баар, киһи бэйэтин айылҕатынан олоруохтаах

       
      Автор
  • 21 марта 2017 г., 03:22

    Тоҕо биһиги бэйэбит дьиэбитигэр олорон атын омук этиитин батыһыахтаахпытый.