home
community-header

                    
                    
"Оҕо" "төрөппүтүттэн" тутулуктаныыта, ол эбэтэр билиҥҥи Арассыыйа уонна Саха сирэ
Alaas_uola 27 марта 2017 г., 23:25 в САХА ЭЙГЭТЭ 241

 

 

Титульнай” нациялаах, ол эбэтэр “государствообразующий” диэн аатырар омуктаах дойдуга икки эбэтэр хас да омук бииргэ олоруулара, төрөппүтү уонна оҕону санатарга дылы. Бу кылгас суруйууга оҕо уонна төрөппүт икки ардыгар үөскүүр быһыыны-майгыны холобурдаан, дойду тутулун, бэлиитикэтин, инникитин хайдах сайдыаҕын ойуулуурга холонон көрүөххэ сөп.

 

 Хайа баҕар оҕо сайдарыгар кыах, көҥүл бэриллиэхтээх. Чыычаах сымыытын баттаан, салҕыы оҕотун көтөргө үөрэтэн, тиһэҕэр, улаатыннаран баран, бэйэтиттэн араарарын курдук, төрөппүт эмиэ оҕотун ыытыахтаах. Бу - айылҕа сокуона.


Өскөтүн оҕо, улаатан баран, төрөппүттэриттэн барбакка, кырдьаҕас ийэлээх-аҕатын өрө манаан олордоҕуна – инникитин бу киһи олоҕор бэйэтин миэстэтин, айылҕаттан ананан кэлбит аналын дэбигис булан испэтэ, ис кыаҕын арыммата - баар суол. Куһаҕан, өскөтүн оҕо кытаанахтык иитиллэн, барара-кэлэрэ бобуллан, хас биирдии хардыыта кытаанахтык хонтуруолланан, тутуллан олорор буоллаҕына. Эбэтэр, төттөрүтүн, оҕо аһара бүөбэйдэнэн, бэйэтин иннин кыайан быһаарына үөрэммэтэҕинэ. Маннык түгэҥҥэ, оҕо, улаатан баран, төрөппүтүттэн эрэ буолбакка, атын дьонтон олус тутулуктанар, бэйэтин иннин кыайан быһаарыммат, “дук” гыммыттарын барытын "ыйыста" сылдьар мөлтөх киһигэ кубулуйар. Ол эбэтэр бу киһи бэйэтэ эппиэтинэһи ылына үөрэммэт.

Сорох оҕо төрөппүт аттыгар эрэ баар буолар кыахтаах. Бэйэтэ да билбэтинэн, киниэхэ сайдар эйгэтэ да, кыаҕа да суох. Кини оннугар барытын төрөппүтэ быһаарар. Тоҕо диэтэххинэ, кинини оннук ииппиттэр. Арааһа, маннык дьону, “ маменькин сынок” диэн ааттыыр буолуохтаахтар... Төрөппүт, соҕотохсуйуом диэн куттанан, эбэтэр, оҕом миигиттэн эрэ тутулуктанар буолуо, ол онтон кырдьар сааспар сэргэхсийиэм, сэниэлэниэм диэн, оҕотун кыра эрдэҕиттэн, бэйэтэ да билбэтинэн (ардыгар соруйан), араас албаһынан, маннык хабааннаах киһини иитэн таһаарар. Бу бастакы көстүү.

 

Араас оҕо баар буолар. Сорох оҕо айылҕаттан толкуйдуур дьоҕура күүскэ сайдыбыт буолар, сорох толкуйдуур кыаҕын ааһан, ырыҥалыыр даҕаны кыаҕа суох. Айылҕа бэйэтэ дьаһайан оҥорор. Олох араас өрүтүн, сөбүн-сыыһатын, сырдыгын-хараҥатын улахан дьоннооҕор ордук быһаарар оҕолор баар буолаллар. Маннык оҕо, төһө да сыыһа иитилиннэр, айдаан даҕаны таһааран туран, түгэн көһүннэр, хайдахтаах да төрөппүттэн төлө көтөн куотуо. Түгэн үөскүүрүн куруук иһигэр кэтэһэ сылдьыа. Куотта да, төрөппүт “хаайыытыгар” уонна эргиллиэ суоҕа. Тоҕо эргиллиэй, эрэйи көрөөрү дуо? Атырдьах салаатыныы араҕыстахтара ол. Бу иккис көстүү.

 

Дьиҥэр, төрөппүт оҕотун араарарга бэйэтэ интэриэстээх буолуохтаах, кини сайдарыгар кыах биэриэхтээх. Манна туох да киһи дьаарханара, сүөргүлүүрэ суох. Өскө, оҕо сөпкө иитиллэн, бэйэтин кэмигэр төрөппүт дьиэтиттэн бардаҕына – бу оҕо олоҕор миэстэтин син-биир булуо. Төһө да сүүстэ сыыһан, “ууга-уокка” да киирэн - төрөппүт даҕаны орооһуута суох. Ол кэннэ, оҕо улахан киһи буолан, туһунан дьиэ туттан, атаҕар туран, төрөппүтүгэр өрүү көмөлөһө турар, ийэтин уонна аҕатын куруук сылаас тылынан ахтар үтүө киһи буолан тахсыа эбээт. Хайа баҕар түгэҥҥэ кэлэн күүс-көмө, ону ааһан, сүбэ-ама да буолуо. Бу түгэҥҥэ төрөппүт (ииппит омук) уонна оҕо (иитиллибит омук) икки ардыгар өйдөһүү үөскүүр. Тиһэҕэр, иккиэн тэҥнэһэн, бииргэ быһаарыныы ылынар, улахан кыахтаах “оо, ол Аҕа ууһа барахсан дуо?” эбэтэр “оксиэ, халыҥ даҕаны аймах”дэттэрэр отой атын тутулга тиийиэхтэрэ (дьиҥнээх федерализм). Бу үһүс көстүү.

 

Биллэн турар, айылҕа сокуона кэһилиннэҕинэ, хайа баҕар өттүттэн кэхтии барар. Ону, күндү ааҕааччы, хайдах ойуулаан көрөрүҥ – бэйэҥ баай фантазияҥ. Бу айылҕа сокуонун, дьиҥэ, салалтаҕа олорор дьокутааттар билэр буолуохтаахтар да, соччо тутуһарга тиэтэйбэттэр. Сурах хоту иһиттэххэ, Кириэмил “рупора” Сыалаахап Арассыыйаны Империя гыныахха, оттон бэрэсидьиэни императорга уларытыахха диэн тыл көтөҕөр сураҕа иһиллэр. Биллэрин курдук, бу мононациональнай эрэ дойдуга сөп түбэһэр, биир эрэ омугу чорботор тутул. Бу этиини атын регионнар уонна национальнай Өрөспүүбүлүкэлэр күүскэ утарыахтаахтар уонна Сыалаахабы маннык тыллаһарын тохтотору ирдиэхтээхтэр.

 

Хомойуох иһин, атын омуктарга тэҥнээтэххэ күн бүгүн Саха омук Арассыыйа састаабыгар киирэн баран, суругу-бичиги баһылаабытыттан ураты, улаханнык сайдыбыта суох. Бэйэбит оҥорон таһаарыыбыт олус кыра, бэйэ бас билэр тэрилтэбит ахсаана күн-түүн аччаан иһэр, бэл диэтэр, Саха судаарыстыбаннай университетэ дьэ атаҕар туруох курдук буолан иһэн “федеральнай” буолан хаалла. Ол курдук АЛРОСА, Өлүөнэ очуостара, “Якутия” авиакомпания, Сахабулт уо. д. а. саха сайдарыгар төһүү күүс буолуохтаах тэрилтэлэр аҕыйах дьону байытар тэрилтэлэргэ кубулуйан эрэллэр.

Суверенитет көҥүл кэмин ахтабыт. Хайдах курдук олоҕу саҥалыы көрөн, эппиэтинэс сүгэртэн дуоһуйуу ылан, кимтэн да көҥүл ду, бобуу ду кэтэспэккэ көҥүлүнэн тыынан олорбуппутун. 

Туох барыта үстээх. Бу суруйуу - мин тус бэйэлээх бэйэм санаам. Сөп буоларын ду, сыыһа буоларын ду кимиэхэ да бигэргэтэргэ дьулуспаппын. 

Алгыс Аһыкай

17.3.27

  • 28 марта 2017 г., 08:20
    илинсаха   Пожаловаться

    Алгыс Аһыкай,билиҥҥи кэми син сөптөөхтүк көрөр эбит...Кыра оҕону сүнньүгэр олордума..НАХЛЕБНИК-АЙАХ АДАҕАТА буолуо..диэн этии баара..Ол курдук..өйдөөх төрөппүт..УЛААППЫТ ОҕОТУН сөбүнэн көрөн дьарыйан-салайан тиэргэниттэн таһаарар ...КИЭҤ ААРТЫККА ыытар .Хапппахчыга хам баттаан олордоҕуна...МУОМУРАР..ДЬҮҮКЭРЭР тэлгэһэтиттэн ырааҕы ыраҥалаабат буолар буоллаҕа..

Чтобы оставить комментарий, вам нужно авторизоваться
с помощью аккаунта в соц.сети
Читайте также
Включите премодерацию комментариев
Все комментарии к этому посту будут опубликованы только после вашего подтверждения. Подробнее о премодерации