home
community-header

                    
                    
Нууччалыыттан туруору тылбаас, ол эбэтэр саха тылын эстэр суола
Alaas_uola - 10 апреля 2017 г., 17:17 в САХА ЭЙГЭТЭ 2135

 

 

 

 

Биһиги үксүн саҥарарбытыгар да, суруйарбытыгар да нууччалыыттан утары тылбаастыыбыт. Ону тэҥэ саха тылыгар сөбө суох, атын, олоҥхо дьүһүйүүтүгэр туттуллубат дорҕооннору (13 нуучча алпаабытыттан киирбит буукуба), ол эбэтэр саха тылыгар төрдүттэн сөп түбэспэт буукубалары туттабыт. Бу сырыыга дьиҥ саха алпаабытын туһунан буолбакка эрэ, аҕыйах холобурга, киирии тылы тылбаастыырга холонон көрүөҕүҥ. Дьиҥ саха алпаабытын туһунан урут суруйан турабын: (http://dnevniki.ykt.ru/Alaas_uola/1051567)


Мин саныахпар, бастатан туран, -кай (-кэй, кий) диэн сыһыарыыттан босхолонуохтаахпыт. Ол эбэтэр, "хайдах?" - диэн ыйытыкка хоруйдуур даҕааһын ааттары



 

Икки-үс төгүл уларытан, холобур:
Сэбиэскэй Сойуус - Сэбиэт(тии) сойуус(һа) (lat. Uniō Sovietica) - Сэбиэт Холбоһо.
Гражданскай сэрии - гражданин (олохтоох киһи) сэриитэ - олохтоох дьон сэриитэ. Гражданин диэн тылы кылгатан хайдах табыгастаахтык тылбаастыаҕы сатаан тобулбатым, ким эмит сатаан тылбаастаатаҕына - суруйан кулу. Кылгатан - "олохтоох сэриитэ" диэн тылбаастыахха сөп.
Феодальнай система - феодаллыы систиэмэ, салҕыы - феодаллыы тутул.
Социалистическай партия - социал (lat. socialis) баартыйа.
Судаарыстыбаннай университет - судаарыстыба университетэ - Судаарыстыба диэн - Ил. Ол эбэтэр, Ил үрдүк үөрэҕин кыһата. Кылгатан - Ил кыһата.
Торсионнай вал - торсион ( fr. torsion - эриллибит, эрийии) баала - эриллибит баал - эриллэр баал. Баал диэн тылы эмиэ тылбаастыахха сөп, эрээри, ол туһунан суруйуу. Үксүгэр көлөнү талкыйар дьон "торсиоҥка" дииллэр, ону "эрилик" диэххэ сөп. Былыргы сахалар субугурдук ааттыахтара эбитэ буолуо.
Ландшафтнай дизайн - ландшафт (eng. Landscape = Land+Scape) дизайна (еng. design). Салҕыы тылбаастанара ыарахан, арай "сир тутулун дизайна - сир тутулун дьаһайыыта" диэххэ сөп. Дизайн - дьаһайыы - дьаһай. 


Субу курдук. Маны тэҥэ, 13 нуучча тылын буукубата баар тыллары саха тылын нуорматыгар сөп түбэһиннэрэн "сардырҕаччы" тылбаастаан иһэбит. Түгэнинэн көрөн, бу буукубалардаах киирии тыллары (В, Е, Ё, Ж, З, Ф, Ц, Ш, Щ, Ъ, Ь, Ю, Я) саха тылын дорҕоонунан солбуйабыт. Иккиһинэн, нуучча тылыттан утары тылбаастаабакка, тыл төрдүн булан тылбаастыахтааххын. Хайа баҕар тыл биһиэхэ нуучча тылын нөҥүө ааһан, көрүҥ кубулуйан кэлэр. Чинчийэн хаһыстахха, үксүгэр киирии тыл төрдө латыын, гириэк (Greek), бырааныс (French) уонна иҥэлэн (England) тылыттан силис тардыбыт буолар. Бу диэн эттэххэ, нуучча тыла - хас да омук тылын холбоон оҥоһуллубут оҥоһуу тыл эбит. Онон, нуучча тылын нуорматыттан куотан, бэйэбит тылбытыгар табыгастаах буоларын инниттэн, ону тэҥэ тыл суолтатын уонна төрдүн сүтэрбэт ааттан, төрдүн булан тылбаастаныллыахтаах.
Бу үөһээ суруллубут аҕыйах холобурга майгылатан, киирии тылы харыстаабакка бэйэ тылыгар бас бэриннэрэн, тылбаастаан иһиэҕиҥ! Субу курдук кытаанахтык дьаһаннахха биирдэ эрэ САХАБЫТ ТЫЛА тыыннаах хаалар кыахтаах.

Нравится
Комментарии 106   Написать комментарий
  • 10 апреля 2017 г., 17:42

    МАХТАЛ.. туһалаах ... ол гынан баран, ити курдук тылбааска билии-көрүү элбэх наада. Оттон биһиги - саҥара, суруйа сатыырбыт да баһаам курдук. Кыһаллан көрүөхпүт... ол гынан баран тута табыллыбата буолуо) Өссө төгүл махтал. 

     
    • 10 апреля 2017 г., 17:50

      Руфь, Барҕа махтал!

      Тылбаас түмсүүтүгэр бааргын дуо? Тылбаас түмсүүтэ тэриллибит сураҕа баар...

      Санаа үллэстиэ этибит... 

       
      Автор
  • 10 апреля 2017 г., 18:06

     хэ..."Чинчийэн хаһыстахха, үксүгэр киирии тыл төрдө латыын, гириэк (Greek), бырааныс (French) уонна иҥэлэн (England) тылыттан силис тардыбыт буолар."...суох ини, оннук буолбатах...киирии тыл төрдө арааб (арабский) уонна нууча (русский) тылыттан тахсар... 

     
    • 10 апреля 2017 г., 18:09

      Fotij, нуучча тылын этэбин, доҕоор:)

       
      Автор
      • 10 апреля 2017 г., 18:31

        Alaas_uola, хэ..."Бу диэн эттэххэ, нуучча тыла - хас да омук тылын холбоон оҥоһуллубут оҥоһуу тыл эбит."...эмиэ сыаһа тылбастаатын, доҕоор...нуучча тыла   "гириэк (Greek), бырааныс (French) уонна иҥэлэн (England)"  бу оҥоһуу тылларыттан уратыта дьиэн, нуучча тыла Айыы Таҥара ойуута буолар, элиһин нуучча тыла "аал лупп мас" силиһин айымныыр күһунэн биллэр...))   

         
        • 10 апреля 2017 г., 18:35

          Fotij, тугу туойаҕын? саарбах соҕус киһигин ээ, быһыыта... Москваны - Мас Куба, Сирияны - Сир Ийэ диэбит кэриэтэ... алдьатыылаах үлэнэн дьарыгырыма!

           
          Автор
          • 10 апреля 2017 г., 18:40

            Alaas_uola, хэ..."алдьатыылаах үлэнэн дьарыгырыма"  ...саха историятын үчүгэйдик үөрэт...уонна "аал лууп мас" тугуй дьиэн өйдөө..  

             
            • 11 апреля 2017 г., 13:45

              Fotij, "дьиэн", "элиһин" дии дии мээнэ мээнэ. "Диэн" диэн буолар, уонна "ол иһин" дэнэр. Кырдьык саарбах киһигин ээ быһыыта.

               
    • 10 апреля 2017 г., 18:18

      Fotij, үчүгэйдик хаһыс, нуучча тыла элбэх тыл бииргэ үөскэппит оҥоһуу тыла. Былыргы нуучча (старославянксий язык) тылыттан хаалбыта элбэҕэ суох курдук. Ону тэҥэ, чахчы, араб, ньиэмэс, итэли (Italy) уонна олус улахан түүр омук тылыттан. Булкаас тыл, туох да диэбит иһин.

       

       
      Автор
      • 10 апреля 2017 г., 18:35

        Alaas_uola, хэ...эн ордук хаһыс...мин итинник түмүккэ кэлбитим ыраатта...) 

         
      • 11 апреля 2017 г., 13:47

        Alaas_uola, оннук бо. Ыраахтааҕы саҕанааҕы нуучча тыла бука атын билиҥҥи туругуттан. Этии тутула, тыллар, семантиката адьас атын.

         
  • 10 апреля 2017 г., 18:21

    Даҕааһыннар туһунан сөпкө бэлиэтээбиккин. Мин санаам курдук эбит, даҕааһыннарга "нууччалыы" сыһыарыылары тутталларын сыыһа диибин (спортивнай, культурнай, историческай, физическэй, художественнай, норуодунай, хаһаайыстыбаннай...).

     
    • 10 апреля 2017 г., 18:26

      jkkll, оннук, сөпкө суруйаҕын. Ону тэҥэ сыһыаттары сахатытыы барыахтаах. Эмиэ туһунан үлэ.

       
      Автор
    • 11 апреля 2017 г., 13:50

      jkkll, саамай сөп. Сэбиэттэр былаастарын саҕана үөскээбит сыыһа ити.

       
  • 10 апреля 2017 г., 18:25

    иҥэлэн (England)

    бикипиэдьийэҕэ "ааҥыл" диэн суруйаллар эбээт. :)))

     

    Түгэнинэн көрөн, бу буукубалардаах киирии тыллары (В, Е, Ё, Ж, З, Ф, Ц, Ш, Щ, Ъ, Ь, Ю, Я) саха тылын дорҕоонунан солбуйабыт.

    Дьон ааттарын-суолларын, сири-дойдуну уо.д.а. эмиэ дуо?

     
    • 10 апреля 2017 г., 18:28

      Сур Бере, Иван - Уйбаан, Мария - Маарыйа... туох ыарахана баарый? :) Ааҥыл - Англия диэнтэн тылбаастаммыт, ол эбэтэр нуучча тылыттан. Тыл төрдүн көрө сатыахтааххын... ситигирдик.

       
      Автор
      • 10 апреля 2017 г., 18:37

        Тыл төрдүн көрө сатыахтааххын...

        Alaas_uola, тоҕо? Ол туһунан суруллубуту ханна ааҕыахха сөбүй?

         
        • 10 апреля 2017 г., 18:44

          Сур Бере, Хайдах тоҕо? Нууччалыыттан тылбаастаары гынаҕын дуо? 

          Аан дойдуга Англия тыла сүрүн оруолу ылар. Ханнык баҕар термин англия тылыттан үөскээн биһиэхэ киирии тыл буолан кэлэр. Нуучча тылыгар эмиэ - киирии тыл. Нуучча тылын нуорматыгар уларытыллыбыт тылы тоҕо хос сахатытыаххыный. 

           
          Автор
          • 10 апреля 2017 г., 18:54

            Alaas_uola, туох эрэ ирдэбил син биир баар буолуохтаах буоллаҕа, хайдах ыллын да бэйэн талбыккынынан сахатытыппат буоллаҕын дии, төһө да баҕарбыппытын иһин. Кырамаатыканы, тыл сокуоннарын үөрэтэр анал чинчийиилэри ыытар тэрилтэлэр туох эмит диэн быһаарыылаах буоллахтарына эрэ туттуохха сөп. Олор быһаарыыларын, ирдэбиллэрин ыйыта сатыыбын.

             
            • 10 апреля 2017 г., 19:20

              Сур Бере, ханнааҕы ирдэбил баар буолуой, тылбаас киинэ саҥа тэриллэ сатыыр. Биллэн турар бу этиибин кинилэргэ иһитиннэриэхпин баҕарабын. туох дииллэр дьэ.

               
              Автор
    • 10 апреля 2017 г., 18:29

      Сур Бере, Сри Ланка диэн дойду баар;)

       
      • 10 апреля 2017 г., 18:31

        jkkll, Шри Ланка - Сири Лаҥха :) 

         
        Автор
      • 10 апреля 2017 г., 18:38

        jkkll, Сирия - Сир ийэ, Москва - Мас куба :)))

         
        • 10 апреля 2017 г., 18:48

          Сур Бере, тыл нуорматынан сахатыттахха - Сирия - Сиирийэ. Москва - саха тылыгар "Маскыба" диэн буолуон сөп эбитэ буолуо. Тоҕо өрүү Москва куораты сордоон тахсаргытын өйүм хоппот, итинтэн атын куорат суоҕар дылы. Хайа эрэ киһи соруйан тылбаастаабытын өрүү холобур оҥостоҕут.

           
          Автор
        • 10 апреля 2017 г., 18:52

          Сур Бере, Москва - иҥэлэҥ тылыгар - москоу, кытай тылыгар - мосыкэ, саха тылыгар - маскыба. 

           
          Автор
        • 10 апреля 2017 г., 18:58

          Сур Бере, ити сахарааллар дойҕохторун ыраас харчы курдук ылынааччылар да, дьэ, бааллар аҕай. Форумнарга киһи тугу да сатаан ыйыппат, наар сахараалдьыттар киирэн кэпсэтиини ыһаллар, тиэрэни куолулаа да куолулаа. Онон, @Алаас уола, иллэҥ буоллаххына, кыра-кыралаан тыл туһунан бу курдук кэпсэтиилэри таһаарар буол.

           
          • 10 апреля 2017 г., 19:18

            jkkll, оннук... соруйан гынар быһыылара, хамнастаах үлэлээх дьон буолуо, сэрэйдэххэ. Махтал, суруйар этим, суруйабын, суруйа туруом.

             
            Автор
    • 10 апреля 2017 г., 18:31

      Сур Бере, биһиги тыл үөрэхтээхтэрбит сүрүн сыыһалара - нуучча тылын тэҥнэммэт холобур оҥостуулара. Киирии тыл нуучча тылын нөҥүө биһиэхэ, сахаларга, номнуо уларыйан кэлэр. Ону хос уларытар сатаммат... Тыл дьиҥ суолтатын уонна иһиллиитин сүтэрэр. 

       
      Автор
    • 10 апреля 2017 г., 18:39

      Сур Бере, дьон аата-суола, сир-дойду аата барыта сахатытыыга бэринэр кыахтаах, эрээри, үгүс дьон истэ үөрэммэтэҕинэн сахатытыыны ылыммат, утарар. Дьиҥэ, сахатытыы биир киһи үйэтинэн толору сайдар кыахтаах

       
      Автор
  • 10 апреля 2017 г., 21:09

    Мин санаабар, чинчийии эрэ быһаарыан сөп. Чуолан эттэххэ, субу хайысхаларынан:

    1) ивриты сайыннарбыт Бен Йехуда (Перельман) үлэтэ.

    2) Дьоппуон дойду Тыл Института омуктартан киирэр саҥа тыллары хайдах киллэрэрин.

    3) Туроктар тиэрмин киллэрэр сокуоннара.

     
    • 10 апреля 2017 г., 21:17

      Хамса, ньүкэннэр (дьоппуоннар) кандзи тутулунан киирэр тылы кыһалҕата суох тылбаастыыллар. Ону тэҥэ бэйэ алпаабыттаахтар, хирагана уонна катагана. Алпаабыт күүһэ манна сытар. Холобур, мороженый - сахалыы - тоҥорбо. Ньүкэннэргэ айцу-криму (англ. ice cream). 

      Сахалар алпаабыппытыгар, сыыспат буоллахпына, 1939c күүстэринэн 13 дорҕоон киллэрбиттэрэ, ону таһынан нуучча тылын сахатытар бобуллубута. Ол дьайа сытар.

       
      Автор
      • 10 апреля 2017 г., 21:36

        Alaas_uola, дьоппуон тылын туһунан мин син билэбин, KANA-лары ааҕарга үөрэммитим. Наһаа "кыһалҕата суох" диэм суоҕа этэ, тылы харыстыырга оннооҕор Институт тэримиттэрэ. Атыны этэ сатыыбын - тылбаас сокуоннара, хайдах өйдөөн-дьүүллээн тылбаастыллара биһиэхэ суолталаах - дьоппуоннар, еврейдар у.д.а. омуктар үөрүйэхтэрэ, системалара. Тиэрминнары, сабыс-саҥа тылы уонна атын омуктан кэлбит тылы киллэрэргэ хас да ньыма баар, холобура бастататан туран көннөрү тылбаастыы сатыыллар эбэтэр "калька" булаллар, ол сатаммат буоллаҕына дорҕооно уларыйыахтаах, сөп түбэһэр буоллаҕына уларыйбакка тута киирэр. Сити курдук система тэрийэллэр. Перельман-Йехуда үлэтэ үчүгэй холобур буолуон сөп.

         
        • 10 апреля 2017 г., 21:47

          Хамса, дьэбириэйдэр обургулар барыга-бары... Тылбаастарын син биир биһиги курдук тылбаастыыллар, улахан уратыта суох. Үгүс англия тылын бэйэлэрин тылларын нуорматыгар киллэрэн уларыта туталлар. Кана, барахсан, чахчы олус табыгастаах алпаабыт.

           
          Автор
        • 11 апреля 2017 г., 14:04

          Хамса сөпкө этэр. Йехуда кылгас кэм иһигэр ивриты оҥорбута. Кини ньымаларын үөрэтэр бэрт этэ.

           
    • 10 апреля 2017 г., 21:28

      Хамса, иврит тылын хайдах сайыннарбыттарын өрдөөҕүтэ аахпыттаҕым. Киири тыллары үксүн, барытын дуу) бэйэлэрин тылларыгар тылбаастаабыттар саҥа тыллары толкуйдаан/айан. Саҥа тыллары тобуларга ньыма элбэх, биһиэхэ да тоҕо табыллыа суоҕай - ону ким да кыһаллыбат. 

       
      • 10 апреля 2017 г., 21:35

        jkkll, сүбэ тэринэн үлэлээн саҕалыахха сөп... улахан ыарахана суох үлэ дии саныыбын.

         
        Автор
  • 10 апреля 2017 г., 21:35

    музыка истэр этим да наушнигым аҥаар кулгааҕа тыаһаабат буолла субу, эмиэ быстыбыт:( 

    Дьээбэҕэ, наушник диэни тылбаастыахха эрэ, ким туох толкуйдаах?

     
  • 10 апреля 2017 г., 21:43

    кытай тылыгар - 耳机 - кулгаах + тэрил, быһаччы кулгаахсыт, кулгаахай диэн суолталаах. Иҥэлэн headphones - head+phone. Төбө тэрилэ.

    Оо..бэйэ алпаабыппыт суоҕа куһаҕанын.. Эллэй устан иһэн суругун ууга түһэрбит буруйугар сахалар эрэйи көрө олордохпут...

     
    Автор
    • 11 апреля 2017 г., 14:07

      Alaas_uola, кыһалҕа оҥоһуннахпытый Эллэй алҕаһын. Омуктар саҥа тылы оҥостоннор, төрүт тыл гынан, оҕолорун үөрэтэн ол тылынан саҥараллар эбээт.

       
      • 11 апреля 2017 г., 14:22

        sgushchenka, кытайдар биһиги эрабыт 2000 инниттэн суруктаах-бичиктээх омуктар, биһиэхэ билигин да суох курдук

         
        Автор
  • 10 апреля 2017 г., 22:20

    Дьокуускай диэни хайдах сахатытабыт? )))

     
    • 10 апреля 2017 г., 22:53

      VlZ, үгүс дьон номнуо Туймаада диэн ааттыыр :)

      мин Сахаада диэн ордук дии саныыбын:)

       
      Автор
  • 10 апреля 2017 г., 22:53

    Сахалыы ааҕар, билэр киhи олох ахсааннаах буолла. Тылы уустугурдан дьону эрэ тэйитиэххэ сөп. Билигин атын тыын суолталаах сорук баар, мин санаабар, тылбытын тыыннаах хаалларар туhугар тугу гыныахха сөбүй? Оҕоҕо аналлаах сахалыы кинигэ аҕыйах, сахалыы оҕо киинэтэ, мультфильмнар суохтар, баар-суох национальнай ааттаах "нвк" телеканал куоракка нууччалыы эрэ биэриилэри көрдөрөр, дьэ бу тугуй? Сахалыы тыллаах детсад аҕыйах, миэстэ суох, анньыhыы кытаанаҕа, дьэ онно баар, билсииннэн киирсии, бэрик бэрсии. Оттон билсиитэ суох, бэрик биэрэр кыаҕа суох дьон сахалыы детсад тиэргэнин аттыгар да олорон матан хаалабыт. Биир бэйэм оҕобун сахалыы иитэ сатыыбын, билигин нуучча тыллаах детсадка сылдьар, бары кэриэтэ сахалар, бары кэриэтэ "тоҥнор". Саатар "бар-кэл" диэни билбэттэр. Көрөн туран оҕолорбутун мүччү туттахпыт бу. Онон маннык кураанах куолуну утарабын. Олоххо сыhыана суох. Наhаа малтаччы эттим дуу, өhүргэммэт инигин.

     
    • 10 апреля 2017 г., 22:59

      karapot, оҕоҕутун тыаҕа таһаарыҥ, онно баар саха тыла:)

      Биир бэйэм тыаҕа улааппыппын астына саныыбын. Уһуйаан, остуоруйа туһунан этэр буоллахха.... Тустаах дьон хас буолуохтарай, бэйэм туһунан эттэххэ, устудьуоммун, уһуйаан эҥин тэрийэр кыаҕым да, тугум да суох. 

      Чахчы ыгылыйбыккын, оҕо куоракка улааттаҕына син-биир сахалыы эйгэҕэ соччо сыстыа суоҕа. Оттон нация туһугар салалта улаханнык кыһаллыбат. Глобализация - ыарыылаах көстүү.

      Хас биирдии саха киһитин илиитигэр - нация дьылҕата.

       
      Автор
      • 10 апреля 2017 г., 23:50

        Alaas_uola, дьэ билбэтим, тыага олоробун да ого барыта сахалыы иитиллэр диэбэппин. Теттерутун сапсаха дьон нупнуучча тыллаах оголоохтор, бэйэтэ санарар ди дииллэр, сахалыы уерэтэ да сатаабаттар. Онон тыа куорат диэн араарар сыыьа

         
        • 11 апреля 2017 г., 01:44

          DearDear, Үөһээ Бүлүүгэ, Бүлүүгэ, Сунтаарга, Ньурбаҕа тиийэ сылдьыҥ бастаан, ол кэннэ мөккүһүҥ...

           
          Автор
          • 11 апреля 2017 г., 12:28

            Alaas_uola, оччотугар атын улуустар тыаларга киипсибэттэр? Эбэтэр саха сириттэн таьааран бистин ду? Эмиэ да ейденне. Аллараа дьону, чуолаан дьахталлары сэнээбитин хайдах киьи буоларгын бэртик кердерде. Чэ, дьолу соргуну, ситиьиини.

             
            • 11 апреля 2017 г., 12:51

              DearDear, ханна сэнээтим? Булан, суохтан баары оҥорон таһаараҕыт:) Арай, сэниир да буоллахпына, хайдах киһи буоларым хайдах көстөрүй? :)

              Саха тыла Бүлүү бөлөх улуустарыгар чөл туруктаах, Саха сириттэн таһаарбатым:)

               

               
              Автор
    • 10 апреля 2017 г., 23:01

      karapot, оҕоҕор холобур буол, саха тылынан үлүһүй.

      Билиҥҥи төрөппүттэр бэйэлэрэ нууччалыы-сахалыы буккуйан кэпсэтэллэр, суруйсаллар уонна тиһэҕэр сахабыт тыла эстэн эрэр диэн суланаллар. 

       
      Автор
      • 10 апреля 2017 г., 23:43

        Alaas_uola, эн бэйэҥ ойохтоох-оҕолоох киhигин дуо? Суох буоллаҕына, эппит тылыҥ ыйааhына суох. Мин куоракка улааппытым да, саха тылын билэбин. Онон олорор сиргиттэн тутулуга суох. Тыаттан сылдьар сахалар да билигин булкуйан саҥараллар. Сахалыы кинигэ аахпаттар, ол иhин. Ону суругу-бичиги эбии уустугурдан биэрдэххэ отой да тэйэн аахпат буолуохтара. Эйигин сахалыы уhуйаан тэрий диэбэппин ээ. Билиҥҥи кэмҥэ ким да кимтэн да тугу да эрэйбэт, туох да өйөбүл суох. Бэйэҕиттэн эрэ тутулуктаах. Ити эн сөпкө эттиҥ, саха омук дьылҕата хас биирдии сахаттан тутулуктаах. Куорат-тыа буоллун, синэ биир. Саатар манна атааннаспакка кэпсэтиэххэ баара.

         
        • 11 апреля 2017 г., 01:42

          karapot, суруйар истиилгинэн көрдөххө, бэйэҥ атааннаһыык соҕускун быһыылаах:)

           
          Автор
          • 11 апреля 2017 г., 02:14

            Alaas_uola, оннук буолбатах. Куорат эрээрибин хаhан да тыалары мөҥүттэр, сэниир идэм суох. Сахалар бары тыаттан төрүттээхпит. Тыа дьонун убаастыыбын. Дьиҥ сахалыы тыыны кинилэр илдьэ сылдьаллар. Ол эрэн куораттартан иҥнэллэрин эмиэ сөбүлээбэппин. Тоҕо мин оҕобун ханна эрэ ыытыахтаахпыный, саха тылын биллин диэн? Хата кимнээҕэр бэркэ билэр. Куоракка да саха дьоно элбэх. Бары тэҥ бырааптаахпыт. Онон ити эн сүбэҕин ылыммаккабын санаабын этинэбин. Дьонум тулаайах этилэр, онон тыаҕа аймахтарым суохтар.

             
    • 11 апреля 2017 г., 11:09

      karapot, бу дьэ чахчы этэҕин. Сахалыы контент элбэтиэхтээхпит.

       
      • 11 апреля 2017 г., 11:31

        Хамса, оннук. Хата дневниктарга сахалыы суруйар буолбуттара олус бэрт, ыраах да сиргэ олорор сахалар киирэн ааҕаллар, суруйаллар.

         
    • 12 апреля 2017 г., 11:17

      karapot, поддерживаю! С другой стороны, мне нравится сама идея "полноценности" языка. Хотя я против искусственной якутизации вроде "ереспебулуукэ" и "Мас куба" и не устану над этим смеяться

       
      • 12 апреля 2017 г., 12:19

        Mars_Attack, махтал за поддержку. Надеюсь, нас не выгонят за то, что пишем по-русски в таком патриотическом посте. Идея полноценности языка очень заманчива, конечно. Тем более что нынешний вариант письменности возник не так давно, и мы еще "не наигрались" в якутизацию. Хотя лично я против перевода научных терминов, школьной программы в старших классах, чем страдали во времена Концепции национальных школ. До сих пор помню якутский учебник по геометрии того времени, понятие "точка" по-якутски переводилось как "чоп". Или вот анекдотичные команды на уроке физкультуры: "чиккэс!" (вместо "смирно") и "налыс!" ("вольно").

         
  • 10 апреля 2017 г., 23:24

    Английскай диэни аныл диэммит саха тылын сегурдубэт инибит. Баар тыллары санарарга уерэниэххэ наада тустаах (?). тэлэбиисэр диэн сана тыл айа сырыттахпытына сана тыл буолан тахсар, саха тыла буолбатах. 

     
    • 11 апреля 2017 г., 01:39

      DearDear, тоҕо аҥыл да, аныл да, аҥылыйа да буолбатын үөһээ суруйбутум. Сөбүлэһэриҥ-сөбүлэспэтиҥ бэйэҥ көҥүлүҥ:) Мин санаам сөптөөх лии саныыбын, кими да миигин кытары сөбүлэһиҥ диэн ыҥырбаппын, хас биирдии өйдөөбөт (өйдүүр кыаҕа суох) дьону кытары, чуолаан дьахталлары (ийэлэр эмиэ) кытары мөккүспэппин. Эйэни кытта!

       
      Автор
      • 11 апреля 2017 г., 01:59

        Alaas_uola, мөккүспэтиҥ сөп. Толкуйдууруҥ, саҥаны айа сатыырыҥ эмиэ. Ол эрэн эн дьахталлары сэнээмэ. Омук кэскилин, оҕону дьахтар иитэр.

         
  • Гражданскай сэрии - биир дойду олохтоохторун сэриитэ ..

     
    • 11 апреля 2017 г., 01:41

      Читающая_в_тишине, сөбүн сөп. Эрээри, тылбаастыыр, сахатытар тылыҥ киирии тылгынааҕар кылгас, эбэтэр дорҕоонун ахсаанынан биллэн турар, тэҥ буолуохтаах. Махтал:)

       
      Автор
      • 11 апреля 2017 г., 14:11

        Alaas_uola, ол тоҕо тэҥ буолуохтаах? Сүүйүүлээх буолар? Оннук күүстээх ирдэбит дии санаабаппын. Тыл хардыыта, этиитэ, ис хоһоонун тириэрдиитэ атын. Тэҥнии сатыы сырыттахха тыл бэйэтин мелодиятын сүтэрэр, үтүктүү буолан хаалыан сөп.

         
  • 11 апреля 2017 г., 10:35

    Инник ыйытыы сытыытык турар. Саха тыла билинни кэмнэ олус мелтеен турар, ону кеннерер ба5а санаа баара киьини уоскутар. Мин толкуйдуурбунан, харах далыгар биьиги эрэ буолбакка, эдэр келуэнэ баар буолуохтаах, оскуола уэрэнээччилэртэн студеннарга дылы. Кинилэртэн тутулуктаах, биьиги кэммититтэн саха тыла ессе баара буоларын эбэтэр сутэрин. Биьигиттэн элбэх улэ ирдэнэр.

     
  • 11 апреля 2017 г., 11:01

    Мин санаабар итинник тугу эрэ агала-агала сананы айан тылбаастыыр отой сыыhа быhыы. Хайдах буолбут киhи торсионнай валы "эрилик", автослесары "көлөнү талкыйар дьон" диэн ааттыай. Холобур 90-с сылларга оскуолага точнай наука учебниктарын сахалыы тылбаастааннар элбэх эрэйи кердербуттэрэ.

     
    • 11 апреля 2017 г., 11:08

      qwwwerty, нуучча тылын күргүөмүнэн ылыныах, киирии тылтан көмүскэнимиэх, оччотугар! :))

       
      Автор
      • 11 апреля 2017 г., 11:28

        Alaas_uola, нууча тылын ылыныах диэбэтэххэ дылы этим ди, оннук эбитэ буоллар "дневникка якутскай языгы пиши гынаргытын я вообще одобряйдаабаппын, так что тохтоновитесь" диэм этэ))))).

        Киирии тылтан кемускэнэр диэн итинник санарбат буолууну ейдуубун мин, онтон ити уеhэ суруйбутум курдук дьон туттар, ейдуур, баар тыллары "сахалыылаан", сананы тугу эрэ толкуйдаан этиини саха тылын байыппат, ону ааhан дьадатар, бэйэтин эрэ иhигэр буккуйар дии саныыбын.

         
        • 11 апреля 2017 г., 11:42

          qwwwerty, маҥнай эмиэ эн курдук саныырым. Кэлин, төрүт тылбын уонна атын омуктар тылларын хасыһан истэҕим ахсын бу санаам уларыйан испитэ. Саха тылын маннык эрэ быыһыыр кыах баар. Атын ньыма суох.

           
          Автор
  • 11 апреля 2017 г., 11:10

    Онно5ор автобуска сыы4а биллэрэллэр ди.ол кэннэ ким сепке санарыай? И4итиннэрэр-биллэрэрэр арана сыы4а санара сырытта5ына? Азия о5олорун оонньууларыгар ыйынньык туруортаабыттар этэ ди,старый город диэни ЭРГЭ куорат диэн суруйан туруораллар батта!!!!!!и смех и грех!кырдьа5ас куорат диэн буолуо ди.хайдах эргэ куорат диэн буолуохтаа5ый????

     
    • 11 апреля 2017 г., 11:39

      3493994, ити барыта тылы билбэттэн уонна ырааҕы көрбөт буолууттан. Чахчы, киһи "иһэ буһар"

       
      Автор
  • 11 апреля 2017 г., 11:17

    Бэртээхэй таһаарыы(пост)

    Бу курдук толкуйдаах дьон элбэғэ буоллар.

     
  • 11 апреля 2017 г., 12:09

    Олус учугэй буолуо этэ бэйэбит тылбытыгар нуучча тылын кыбыппакка кэпсэтэрбит буоллар. Атын омуктар Сахалыы оннук-маннык тыллары тылбаастаа диэтэхтэринэ, сатаан эпиэттэбэххэбин наьаа кыбыстар этим. Сахам тылым дьабытык билэбин, нэьиилэ суруйабын, суьуехтээн аа5абын. Онтон эмиэ кыбыстабын. 

    Миэхэ биир тыл уерэтэр киьи кэпсээбитэ, Финскай тыл наьаа ыарахан уьу уерэтэргэ, то5о диэтэххэ, эмиэ эн курдук атын омук тылларын утары тылбаастабакка, финскайдыы тылларынан уларыталлар уьу. Онно5ор холодильник, вертолет уо.д.а. тыллары уларытар кэпсэтэллэр уьу. Мин эмиэ Сахам тылыгар оннугу ба5арабын! 

     
    • 11 апреля 2017 г., 12:57

      Чувство_вина, Махтал, санааҕын суруйбутуҥ иһин :)

      Ситигирдик аа-дьуо ылыстахха, бэйэҥ тугу саҥараргын кэтии-маныы сырыттахха, киһи ыраастык саҥарар буолар.

      Саха классиктарын аахтахха, чуолаан Кындыл Уйбаан "Хара Кыталык" айымньытын аах, олус туһалаах:)

      Үөһээ Бүлүүгэ "Бааһынай Баһылай" диэн тоҥ нуучча киһитэ баар. Кини биир да киирии тылы кыбыппакка сахалыы дэгиттэрдик саҥарар.

      Финнэртэн ураты, Азия омуктара эмиэ бары кэриэтэ биһиги курдук кыһалҕаны көрсөллөр. Эмиэ бэйэлэрин тылларын нуорматыгар уларыта туталлар. Биһиги кинилэри көрөн үөрэниэхпитин сөп.

       
      Автор
  • 11 апреля 2017 г., 13:15

    Сүнньэ сөп эрээри, өйдөбүлэ уларыйан хаалар...

    Холобур, Ил кыһата (кузница мира) - кузница государства диэн туора өйдөбүллээх дии саныыр эбиппин

     
  • 11 апреля 2017 г., 13:38

    Сахатытар, тылбаастыыр тылыҥ киирии тылгынааҕар (термин) дорҕоонун ахсаанынан тэҥ эбэтэр аҕыйах буолуохтаах дии саныыбын, оччоҕо эрэ туттуллар буолар. Билигин дьон кэмин харыстыыр, кылгатан суруйар-кэпсэтэр, ол иһин кылгастык уонна өйдөнөрдүк саҥарарга дьулуһар.

    Күннээҕи туттар тылларга, холобур, 

    Конечно (7 дорҕоон, 3 сүһүөх) - кылгата (7 дорҕоон, 3 сүһүөх). Суолтата син-биир: кылгастык ( бу тыл 8 дорҕоонтон турар, ол иһин барсыбат) эттэххэ.

    Биллэн турар, манна болҕомтолоох, хоруйдаах (эппиэтинэстээх) сыһыан эрэйиллэр.

     

    Бу тосхоллор сурукка киирдилэр, кинигэ буолан таҕыстылар да, тута туттуллан барыахтарын сөп. 

     

     

     
    Автор
    • 11 апреля 2017 г., 14:15

      Alaas_uola, һэс. Тоҕо "конечно" диэн "кылгата" буолла?? "Биллэн турар", "Ама!" диэн буолар буо.

       
      • 11 апреля 2017 г., 14:22

        sgushchenka, эбэтэр итинник

         
        Автор
      • 11 апреля 2017 г., 14:29

        sgushchenka, эээ отой да булкуйбуппун, бу араас дьон биир кэмнэ суруйар буолан, онно хоруйдуу сатаан сыыһа суруйбуппун. "короче" диэн тылы этэ сатаабыт быһыым :))

         
        Автор
  • 11 апреля 2017 г., 14:44

    Дьаьайыы - управление диэн буолбатах дуо?

     
  • 11 апреля 2017 г., 17:18

    биэстэ "нравится" диэн бэлиэни баттыаахха сөбө буоллар, баттыам этэ!

     
  • 11 апреля 2017 г., 20:42

    Бэрт! Молодец

     
  • 12 апреля 2017 г., 11:20

    Скажите, пожалуйста, если знаете – как все-таки будет "предприниматель" по-якутски, ну не урбаанньыт же?

     
    • 12 апреля 2017 г., 23:37

      Mars_Attack, предприниматель диэн тыл суолтатын соччо билбэтим да буоллар, арааһа, эргиэнньит, эргиэнсик (тыл олоҕо - эргиэн) эбэтэр урбаанньыт диэн буолуохтаах дии саныыбын.

      Олох араас эйгэтин (сферы жизнедеятельности) уонна идэ арааһын (профессии, в т.ч. узкоспециализированные) тылбаастыырга улахан хамыыһыйа толкуйдуохтаах, биирдиилээн киһи буолбакка эрэ.

      Билигин биир киһи эттэҕинэ, сарсыныгар иккис киһи атыннык туойан туруо. Бу буккуллууга тиэрдэр. 

      Холобур, "Мас куба" уонна "Сир Ийэ" дии сылдьар дьоҥҥо сокуон өттүнэн миэрэ көрүллүөхтээх, тылы буортулуулларын, алдьатыылаах үлэнэн дьарыгыралларын иһин. 

      Ил Түмэҥҥэ сокуон барылын (законопроект) быһыытынан ким эрэ киллэрэрэ буоллар диэн баҕа санаа баар...

      Олус элбэх олуона суох тыллар бааллар, онтон сылтаан дьон сахатытыыны ылыммат буолар. 

       
      Автор
  • 16 апреля 2017 г., 17:59

    Хе..форумҥа тиниктэһэ сатаан баран..аны манна кэлэн базардыы олороохтуугут дуу....Россияҕа 111 млн....нуучча баар эбит...Оноо5ор оннук улахан омук билиҥҥи тыла урукку төрүт тылыттан улаханнык уларыйан кэлбит...Ол баара суо5а 400-500 тыһынча саха дьонун тыла диэхтээн...Баччааҥҥа диэри хата бачча чөл кэлбиппитигэр үөрүҥ.....өссө  хааһылаары гына5ыт дуо...

     
    • 16 апреля 2017 г., 18:02

      илинсаха, тугу эрэ буккуйаҕын кырдьаҕас. Ханна да базардыы иликпин, мээнэ предъявалаама

       
      Автор
      • 16 апреля 2017 г., 18:14

        Alaas_uola, эйигин эрэ эппэппин..доҕоор..Ити эн холобур аҕалтаабыт тылларыҥ..биир да барсыбат...Ханнык баҕарар тылы бөрөбүөттүүргэ...ол тыл суолтата ..ис хоһооно уларыйыа суохтаах..эн сүһүөхтэрин ааҕа сатыыгын...

         
        • 16 апреля 2017 г., 18:21

          илинсаха, бастакынан - бөрөбүөт буолбатах - тылбаас; 

          иккиһинэн, тугу суруйарбын бэйэм билэбин;

          үсүһүнэн - маҥнай сахаҥ тылын үөрэт, эбэтэр ыраастык сахалыы суруй, ол кэннэ мөккүс.

          Эн "биир да барсыбат" диэбиккиттэн туох да уларыйбат. Суруйуохха эрэ диэн аатыран суруйума.

           
          Автор
          • 16 апреля 2017 г., 18:57

            Alaas_uola, бу аҕалбыт холобурдаргын этэбин...

             

             

            Икки-үс төгүл уларытан, холобур:
            Сэбиэскэй Сойуус - Сэбиэт(тии) сойуус(һа) (lat. Uniō Sovietica) - Сэбиэт Холбоһо.
            Гражданскай сэрии - гражданин (олохтоох киһи) сэриитэ - олохтоох дьон сэриитэ. Гражданин диэн тылы кылгатан хайдах табыгастаахтык тылбаастыаҕы сатаан тобулбатым, ким эмит сатаан тылбаастаатаҕына - суруйан кулу. Кылгатан - "олохтоох сэриитэ" диэн тылбаастыахха сөп.
            Феодальнай система - феодаллыы систиэмэ, салҕыы - феодаллыы тутул.
            Социалистическай партия - социал (lat. socialis) баартыйа.
            Судаарыстыбаннай университет - судаарыстыба университетэ - Судаарыстыба диэн - Ил. Ол эбэтэр, Ил үрдүк үөрэҕин кыһата. Кылгатан - Ил кыһата.
            Торсионнай вал - торсион ( fr. torsion - эриллибит, эрийии) баала - эриллибит баал - эриллэр баал. Баал диэн тылы эмиэ тылбаастыахха сөп, эрээри, ол туһунан суруйуу. Үксүгэр көлөнү талкыйар дьон "торсиоҥка" дииллэр, ону "эрилик" диэххэ сөп. Былыргы сахалар субугурдук ааттыахтара эбитэ буолуо.
            Ландшафтнай дизайн - ландшафт (eng. Landscape = Land+Scape) дизайна (еng. design). Салҕыы тылбаастанара ыарахан, арай "сир тутулун дизайна - сир тутулун дьаһайыыта" диэххэ сөп. Дизайн - дьаһайыы - дьаһай. 

             

            Тыл үөрэхтээх киһи хайдах маннык суруйуон сөбүй..Саха тылын учууталларын сийиэһигэр сырыттыҥ дуо..Тугу кэпсэттилэр..хата ону сырдат...Нэдиэлэҕэ хас чаастаналларыттан ...айдааннаах С дорҕоону Һ-дорҕоонунан солбуйартан...ырааппатахтара буолуо дии саныыбын....убайыҥ Дапсы көрөрө буоллар оройгун тоҥсуйуо этэ..Дьиҥэ...темаҥ сөптөөх эбит...ТУРУОРУ ТЫЛБААС..литературнай буолбатах буоллаҕа...ПОДСТРОЧНАЙ диэбит курдук..олоххо туттуллубат тыл..

             
            • 16 апреля 2017 г., 19:05

              илинсаха, Дапсыны ытыктыыбын, киһи быһыытынан, сыралаах үлэлэрин. Кини лиэксийэлэригэр сылдьыбытым, алтыспытым. Ол эрэн, нууччалыыттан туруору тылбааһы утарабын. 

              Оттон саха тылын учууталлара туох эмит саҥаны эттилэр дуо? Тугу эмит айдылар дуо? Саҥа алпаабыт ылыннылар дуо? Суох. Альтернатива суох, сэбиэт ыһыллыаҕыттан улахан уларыйыы бара илик. 

              Сэбиэт ыспытын, алдьаппытын оннугар түһэрэн, ол кыаллыбатаҕына саҥаны айан иһиллиэхтээх. Олох диэн хамсаныы, сайдыы, саҥаны айан, арыйан, тарҕатан иһии.

              Баҕар мин сыыһарым буолуо, сөпкө суруйабын, хайаан да маннык буолар диэн буолбатах. 

               
              Автор
            • 16 апреля 2017 г., 19:06

              илинсаха, Дапсы сэҥээриэ этэ, мин саныахпар.

               
              Автор
        • 16 апреля 2017 г., 19:07

          илинсаха, саха тыла - сүһүөх тыла.

           
          Автор
          • 16 апреля 2017 г., 21:51

            Alaas_uola, Казахтар латиницаҕа көһөн эрэллэр эбит...улахан омуктар буоллахтара...Биһиги аҕыйахпыт бэрт..

             
Включите премодерацию комментариев
Все комментарии к этому посту будут опубликованы только после вашего подтверждения. Подробнее о премодерации