home
user-header

                        
                        
Все темы
  • Все темы
  • Без темы
  • Фото
  • Новость
  • Еда
  • Своими руками
  • Путешествия
  • Другое
  • Повседневное
  • Музыка
    Кытайдар, кэриэйдэр, дьоппуоннар саха устудьуонун хараҕынан
    Alaas_uola - 23 октября 2016 г., 23:04 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

    Читать далее 9 13 585
    Uol og'o tuhunan
    Alaas_uola - 24 июня 2016 г., 00:20 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

     

    Bihigi - anygy üíe ycchata dener sanga kem og'oloro, ardygar ahara barabyt. Belemnge üöremmippititten, acchyktyyry, ereideneri bilbeteqpititten, kyrattan kyyhyrabyt, aímanabyt, anygy tetimi syrsybyta buolan, törüt biliitten akkaastannybyt. Baryta künneeginen oloruu... Kihi baraqsan bu kylgas kemnge ularyíara türgenin! Bert byld'ahabyt, ordug'urguubut, d'ing kyhalg'alary körböppüt, körö da sataabappyt. Beíe-beíeni siehebit, allara tardabyt, öíöhüü tuhunan etille da baryllybat. D'on-serge maígyta-sigilite ald'ammyt, uopsastyba ihitten sytyíbyt, sier-tuom umnulla byhyytyíbyt. Ügüs d'on tuoq ere yar sanaag'a yllarbyt, bary tuoqqa ere tübespeteq kihi dien serenen syld'abyt. Ol ihin alkogolizm, narkomanija uo. d. a. Bu baryta iitiitten, d'ie kergen instituta yhyllan ereritten tutuluktanara saarbag'a suoq. Qas behis og'o - ag'ata suoq ulaatar, er d'on möltüü byhyytyida. Bu mantan bosqoluoq aíylaaq tuoq uluu küüs köstüön söbüí? Qahan qaraqpyt aryllan, süreqpit söptööqtük teben beíeni-beíe bilinebit? 
    Min sanyaqpar bihigi kere angardarbyt er-d'onu kytta tengnehe satyyllaryttan, bert byld'ahallaryttan taqsar. Og'onu iíete kyra erdegitten iiter, kini bilbet, uol og'o aíylg'ata atynyn, og'oto d'aqtar-aímaq byyhygar ulaatara syyhatyn. Uol og'onu ag'ata iitieqteeq, kini oloqqo takaían, olog'u körüütün chochuían bierieqteeq. Onton sietteren, öskö Respublikabyt salaltata yraagy körör buollag'yna, bu kyhalg'any bilinieqteeq uonna Sudaarystybannaí d'ahallary, uuraaqtary ylynarga d'uluhuoqtaaq. Bu bihieqe saqalarga ere buolbakka ere, Aan Doíduga barytygar köstör ulaqan kyhalg'a. Atyn omuktar many bilinen Sudaarystybannaí programmalary ylynan üüne-saída olorollorun bihigi qolobur ongostuoq tustaaqpyt.

    Читать далее 2 4 319
    Ракеталар уонна Саха Республикатын инники соруктара
    Alaas_uola - 30 апреля 2016 г., 15:22 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

     

    Бары истибиппит-көрбүппүт курдук, бу ый 28 күнүгэр Циолковский куорат (уруккута Углегорск) "Илин" космодромуттан маҥнайгы ракета көттө, Ракета сүһүөхтэрэ Бүлүүбүт сиригэр уонна Алдаҥҥа таммалаатылар. Түспүт сүһүөхтэр дьааттаахтара, тулалыыр айылҕаҕа уонна дьоҥҥо-сэргэҕэ туох охсууну оҥоруон сөптөөхтөрө биллибэт. "Роскосмос" этэринэн, көтөр ракеталар гептили (тэҥэ суох диметилгидрозин) уматык быһыытынан туттубаттар, онон нэһилиэнньэ долгуйарыгар биричиинэ суох. 

     

    Ааспыт үйэттэн саҕалаан Саха Республиката, чуолаан Бүлүү бөлөх сирэ-уота, Сэбиэскэй Сойуус сир аннынааҕы ядернай дэлби тэптэриилэриттэн, космоска көтөр уонна байыаннай баллистическай ракеталар гептиллэриттэн, алмаас хостооһунуттан, ГЭС-тэн уо.д.а  олус элбэх охсууну ылла уонна ыла да турар. Ол да буоллар, нэһилиэнньэҕэ ситэ болҕомто ууруллубат.

    Читать далее 4 4 515
    Бүөтүр оҕонньор туһунан кэпсээн. Холонон көрүү.
    Alaas_uola - 17 марта 2016 г., 19:57 в САХА ЭЙГЭТЭ


     


     

    Халлаан тымныйбыта хаһыс да күнэ. Хойукку күһүн, балаҕан ыйын бүтэһик күннэрэ... Күөллэр, маардар мууһунан бүрүллэн, иччитэ суоҕунан көрөн сыталлар. Халлаан халыҥ былытынан бүрүллэн, барбатах балык миинин санатар.  Тыаларга биир эмит тыынар тыыннаах баар сибикитэ биллибэт, арай, суор обургу, биирдэ эмит үөһэнэн, ас көрдөөн, көтөн күпсүтэн ааһар. Барыта уу-чуумпу... Киһи эрэ кута баттаныах барыар хараҥа күннэрэ...

    Читать далее 1 318
    Saqa yraaqtaagytyn Tygyn tuhunan
    Alaas_uola - 25 февраля 2016 г., 10:26
    Читать далее 1 164
    Сахалыы тыыннаах Үөһээ Бүлүү
    Alaas_uola - 18 февраля 2016 г., 05:09 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

     

    Бу күннэргэ Үөһээ Бүлүү улуус быһыытынан тэриллибитэ 81 cылыгар аналлаах улахан мунньах  буолан ааста. Баһылыктар, дьон-сэргэ үксэ сахалыы таҥастаах, мунньах барыыта, тыл этиилэрэ - барыта уу-сахалыы. 

    Читать далее 4 1 426
    Бу күн, 1888 сыл тохсунньу 16 күнүгэр...
    Alaas_uola - 16 января 2016 г., 08:03 в САХА ЭЙГЭТЭ

    Читать далее 6 5 583
    Һири босхо түҥэтии туһунан кылгастык
    Alaas_uola - 15 января 2016 г., 06:24 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

     

    Һаха дьоно барахсан баччааҥҥа диэри быста-быста салҕанан, тимирэ-тимирэ күөрэйэн һин омук аатыран кэллибит. Тыйыс дойдуга олохпутун булан, һири таба туһанан, хоту тыа хаһаайыстыбатын сайыннарбыт омук буолабыт. Ол да иһин төрүттэрбит һири олус ытыктыыллара, хаһан даҕаны һири атыыласпат-эргиэннэспэт, өбүгэлэриттэн тиксибиккэ эрэ бултуур-алтыыр, оттуур-мастыыр, олохторун дьаһанар үтүө үгэстээх этилэр. Бу диэн атын улуус эбэтэр омук һиригэр һанаммыттара һуоҕа. Арай биһиги һирбитигэр тииһэ һатааһын баарын история кэрэһэлэрэ кэпсииллэр-көрдөрөллөр. 

     

    Олорбуппут һыччах, эмискэ ыраас халлааҥҥа этин эппитинии Уһук Илиҥҥэ, ол иһигэр Һаха һиригэр эмиэ, һиргитин босхо дьоҥҥо түҥэтэбит диэн Улуу Тойоттор ыйыылара иһилиннэ.  

    Һахалар Һанаабытыгар һин балачча киэҥ һири ылан олорорго дылыбыт. Кистэл буолбатах, үгүстэн аҕыйах дьон һири най түҥэтиини "уруйдуу" иһиттэ, иһигэр дьэ босхо һир ыллахпына, үлэлээн-хамнаан, дьиэ-уот туттан барыам дии һанаата. Эбэн эттилэр: "һири таах туһата һуох хаалларыах, быраҕан, оттуур һирдэри лаҥхалаан кэбиһиэх кэриэтэ дьоҥҥо түҥэтэллэрэ һөп ээ", - диэтилэр. Һорох чэй иһэ-иһэ: "ээ, ол биһиги һирбитигэр ким наадыйар үһү", - диэмэхтээтэ. Дьиҥэ итиннэ туох-эрэ баар курдук эрээри, маны ис-иһиттэн арыйдахха, бу барыта таах быстах һанаалар буолаллара ырылыччы көстөн кэлэр.

    Холобур, оттуур да ходуһалары таах хаалларыыны ылан көрдөххө...интэриэһинэй хартыына ойууланан тахсар...

    Читать далее 3 9 535
    Итэҕэл туһунан һанаа
    Alaas_uola - 13 января 2016 г., 04:06 в САХА ЭЙГЭТЭ

    Һаха киһитэ барахсан һин туох-эмит итэҕэллээх буолан омук буолан һырыттаҕа...Һин "Үрдүкү күүстэр бааллар" диэн билэбит эбээт, ол эрэн һүгүрүйбэппит, ааттаһа-көрдөһө һылдьыбаппыт. атын өттүттэн көрдөххө, һаха былыргы итэҕэлэ билиҥҥи һайдыылаах киһиэхэ арыый атын дуу диэххэ һөп, онон итэҕэли һаҥатытан һөп түбэһиннэрэр наада буоллаҕа дуу?..
    Дьиҥэ омук биир тутаах уратыта - итэҕэлэ буоллаҕа...

     

    Читать далее 5 31 625
    Улаханнык да сыыһа сылдьыбыт эбиппин!
    Alaas_uola - 3 января 2016 г., 17:36 в САХА ЭЙГЭТЭ

    Миигин үчүгэйдик билэр-билбэт дьонум мин терминологияны тылбаастыыры утарарбын бэркэ диэн билэргит буолуо. Дьаарай утарааччы этим, билинэбин, төһө да тыл үөрэхтээҕэ буолбатаҕым иһин. Арааһынай: Арассыыйа, бэдэрээссийэ бэрэсидьиэн, судаарыстыбаннас уо. д. а. санаабар олус олуонатык иһиллэр курдук этилэр, сыыһа дии саныырым...оннук буолбатах эбит! Тылы күүскэ сахатытыахха наада, төһө кыалларынан! Тылбытын быыһыыр икки суол баар: саха тылын сокуонугар сөп түбэһиннэрэн сахатытыы уонна сатаан сахатытыыга барсыбат тылга саҥа сөптөөх тылы айыы. Онон тыл үөрэхтээхтэрэ, саха салаатын бүтэрбит уонна үөрэнэ сылдьар ыччакка тиэрдиэхпин баҕарабын, хойутаары гынныбыт, тыл сүтэр куттала өссө күүһүрдэ, онон үлэни саҕалыахха наада, араас сылабаардары, босуобуйалары таһааран.

    Читать далее 7 11 491
    Үөһээ Бүлүү улууһун Оҥхой нэһ. Өксөкүлээх Өлөксөй сэргэлэрин сөргүтүү
    Alaas_uola - 15 октября 2015 г., 22:41 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

     

    Бу ый 3-c күнүгэр Үөһээ Бүлүү улууһун Оҥхой нэһилиэгэр, ону тэҥэ, омуна суох эттэххэ, бүттүүн Саха Республикатыгар биир бэлиэ күнүнэн буолла. Ол курдук мин аҕабын кытары бииргэ ылсыбыт дьыалабыт силигин ситтэ диэххэ сөп. Дьиҥэ бастакы ахтыыны эһэм Тимофеев Спиридон Павлович суруйдаҕа, онон үс көлүөнэ - эһэм, аҕам уонна мин биир үтүө дьыаланы норуокка оҥордохпут диэн саныырга да астык.

    Биһиги нэһилиэккэ А.Е. Кулаковскай сэргэлэрэ баарын нэһилиэккэ үгүс киһи билэрэ, ол эрэн, ити информация нэһилиэк да, улуус да иһиттэн улаханнык тахсыбакка уһун кэмҥэ сылдьыбыта. Аҕам оройуон хаһыатыгар суруйа сылдьыбыта, хаста да НПК "Шаг в будущее" кыттыбыта, ол эрэн ити Республикаҕа улахан сонуну таһаарбатаҕа. Дьиҥэ, аҕам кыра эрдэхпиттэн сэргэлэри үөрэтэн, материал хомуйан дьоҥҥо сэргэҕэ сырдата сатыыр этэ.

    Читать далее 6 2 494
    А. Е. Кулаковскай - Өксөкүлээх Өлөксөй 1905 c. сэргэлэрин туһунан кылгастык
    Alaas_uola - 1 октября 2015 г., 01:45 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

    Читать далее 9 540
    Суверенитет сыллара оҕо хараҕынан
    Alaas_uola - 27 сентября 2015 г., 03:18 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

     

    Балаҕан ыйын 27 күнэ... Саха Республикатын биир бэлиэ күнэ... Суверенитет 25 сыла...

    Өйдүүбүн, оскуолаҕа сибэкки дьөрбөтүн тутан маҥнайгы кылааска киирбит күммүн. Ол 2000 c. күһүнүгэр этэ. Онно Президент бэлэҕин – хара өҥнөөх олус бөҕө, (билигин да баар) рюкзак, пенал, араас харандаас, ону тэҥэ илиигэ кэтэр чаһы уо д а туһалаах маллары биэрбиттэрин. Өйдүүбүн, алын кылааска Урааҥхай Саха Оҕото (УСО) диэн предмет баар буола сылдьыбытын, өссө Үрүҥ Уолан уонна Кыыс Куо диэн баара. Өйдүүбүн, аан маҥнай “Азия оҕолоро” спортивнай оонньуулар телевизорынан көстө турарын, онно АЛРОСА диэн сурук элбэх даҕаны этэ... Өйдүүбүн, оскуолаҕа үрдүкү кылааска ботаника, зоология уо д а. уроктарга сахалыы кинигэнэн үөрэнэрбитин, урокпут саха тылынан барарын. Онно оҕолор ыарахан тема кэллэҕинэ бэрт судургутук ылыналларын... Оччолорго оскуола оҕолоро үөрэхтэрин таһыма билиҥҥитээҕэр быдан үрдүк этэ.

    Читать далее 8 3 551
    Республика 93 сылын көрсө
    Alaas_uola - 23 апреля 2015 г., 02:43

    Читать далее 5 3 297
    Аһыкай дьоно-сэргэтэ...
    Alaas_uola - 29 марта 2015 г., 10:32 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

     

     

    Читать далее 1 1 469
    Үрэҥ тоҥустара сахалары кытта сэриилэһиилэрэ
    Alaas_uola - 29 марта 2015 г., 10:30

    Бэрт былыр Бүлүү тоҥус, тигиилээх сирэйдээхтэр уонна тумат омуктар баһылаан олорор сирдэрэ эбитэ үһү. Оттон сахалар бэрт өртөн тоҥустары кытары булкуһа кэлэн олохсуйан испиттэр. Ол кэлэн олохсуйуулара Дыгын үйэтин саҕаттан, өссө ол инниттэн да саҕаламмыт. Дыгын ыаллыы олорор сахаларын кырган, кыыллаан, киниттэн тыын көмүскэнэн, күрээн кэлэн испит курдук кэпсииллэрэр былыргыны билэр аар кырдьаҕастар. Дьэ оннук эбитэ үһү былыргы кыргыс үйэтэ диэн – аҕа ууһа аҕа ууһун кытары үйэ саас тухары өстөһөн баран, кыргыһан кыайтарбыттара атах биллэрэн күрүүрэ, төрөөбүт-үөскээбит сириттэн тэлэһийиитэ диэн. Оннук кыргыс үйэтэ күннээн аҕай турар кэмигэр саҥардыытааҕыта Аһыкай диэн ааттаммыт нэһилиэх сиригэр-дойдутугар Эҥкэбил Атаҕа диэн сиргэ сахалар хантан эрэ кэлэн олохсуйан олорбуттар. Кинилэр ыксалларыгар Үрэҥ диэн бэрт киэҥ иэннээх сиргэ тоҥустар көһө сылдьыбыттар. Эҥкэбил Атаҕар олорор сахалар Сыарҕалаах диэн ааттаах аатырбыт-суолурбут ойууннаахтара үһү. Ол ойууннара биирдэ туран маннык диэн тыллаах буолбут: «Туох баҕайыта эбитэ буолла? Түүл-бит куһаҕан, нохолоор!», - диэн. Онуоха дьонноро быһаарыылааҕы тугу да өйдөөбөккө эрэ: «Хайдах ол? Дьэ, ол тугу биттэнниҥ?», - дэһэ түспүттэр.

    Читать далее 197
    Баҕайы өтөҕө
    Alaas_uola - 26 января 2015 г., 22:03

     

    Дүүрэҥдэттэн Бүөр Көлүйэҕэ барар былыргы көлө суола баар. Суол кытыытыгар Хаар Көлүйэ диэн ааттанар куталаах ойууруттан толору уулаах уһун көлүйэ баар. Ити көлүйэттэн сиһи ортотунан үрэххэ кэлиигэ тумул ойуур иһигэр Баҕайы диэн ааттаах киһи олоро сылдьыбыт. Атаҕынан босхоҥ, кыайан хаампат, дьиэтин таһыгар тобуктаан сылдьар киһи эбит. Өспөх аҕа ууһун бас-көс кырдьаҕастарын этиилэринэн, уочаратынан дьоннор киниэхэ маһын мастаан, аһылыгын аҕалан биэрэллэрэ үһү. Аҕа ууһугар уоруйах, куһаҕан майгылаах, аҕа ууһун аатын ыытар киһи үөскээтэҕинэ, кырдьаҕастар сүбэлэһэн баран, эрдэттэн этэн, ол киһилэрин албыннаан аҕалан, Баҕайыга өлөттөрөллөрө үһү. Киһини уһун быһаҕынан эмискэ батары түһэн өлөрөрө үһү. Олохтоох дьон сэрэйэн көрөрүнэн, кырдьаҕастра сүбэлэрэ, 3-4 киһини өлөттөрбүт курдуктар. Хойукка дылы Баҕайы олорбут өтөҕүн баҕаналара сискэ турбуттар. Билигин ыккый ойуур саба үүнэн, өтөх онно ханан баара биллибэт буолбут. Былыргы төрүттэрбит аҕа ууһун аатын үрдүктүк тутар, харыстыыр, аҕыйах кырдьаҕас сүбэтэ быһаарар кытаанах сокуоннаах бириэмэтэ кэлэн ааспыт эбит.

    Читать далее 2 252
    Атахтаах сылгы (ахтыы)
    Alaas_uola - 26 января 2015 г., 22:02

     

    Аһыкайга кыахтаах ат үөскээн ааспытын кырдьаҕастар кэпсииллэрэ. Тас көрүҥүнэн сылгыттан туох да уратыта суох маҥан ат эбит. Түргэнник сиэлэн бардаҕына бөтөрөҥүнэн иһэр аттартан итэҕэһэ суох түргэн эбит. Биирдэ эмит алтынньы бүтүүтэ, сир тоҥмутун кэннэ, хаар чарааһыгар, Аһыкайта Бүлүүгэ испиир атыылаһа баран кэлэллэр. Бэрэмэдэй иһигэр дьөлөҕөстөрдөөх хаптаһын дьаааһык оҥорон, онно уган аҕалаллар эбит. Ыйдаҥаҕа, сарсыарда, түөрт чааска араҕан баран, Бүлүүттэн киэһэ аһылыкка сөпкө эргиллэн кэлэллэрин кэпсииллэр. Ат бэйэтэ күөлгэ киирдэҕинэ, суолунан айаннаабакка, аартыктан-аартыгы быһа көрөн сиэлэн айанныыра үһү. Сиэлэн истэҕинэ атаҕын ылара көстүбэккэ, түргэтээтэҕин аайы төбөтө өрө хоройон, кутуруга субуллан иһэрин дьон ыраахтан көрөн билэллэрэ. Ити ат Аһыкайга Бүөр Көлүйэҕэ төрөөбүт сылгы эбит. Дьон таайарынан, үйэҕэ биирдэ эмит төрүүр икки сүрэхтээх ат үөскээн ааспыт буолуон сөп.

    Тимофеев С.П. Оҥхой нэһ.

    Читать далее 182
    Төрүттэрим туһунан
    Alaas_uola - 26 января 2015 г., 11:21

    Саввинов Павел Тимофеевич

    Мин эһэм, Саввинов Павел Тимофеевич, 1884 c. төрөөбүт, 7 оҕолоох ыал кыра уоллара. Аҕата Бээкээ Түмэппий, Өспөх аҕатын ууһун киһитэ. Ийэтэ Даарыйа Далыртан төрүттээх. Эһэм аҕата, оҕолор кыра эрдэхтэринэ өлбүт. Оҕолору Криговорницын кулуба барыларыгар буолар-буолбат үлэни биэрбитэ буолан, айах төлөөн, бары дьон буолбуттар. Оннооҕор күһүн идэһэ сүөһү биэрэр, ону бэйэтин үлэһиттэринэн өлөттөрөн, астатан биэрэр идэлээҕэ үһү. Урут Аһыкай Марха улууһугар киирэр эрдэҕинэ ат-оҕус көлөлөөх дьоннор, эһэм эмиэ, Мархаҕа баран оскуола тутуутугар үлэлээбиттэр. 1905 c. Алексей Кулаковскай Криговорницын кулубаҕа 3 хоммут. Ыһыахха бэлэмнээн сытар сэргэлэригэр Алексей Кулаковскай «”сылдьан ааспыт бэлиэм буоллун “ диэн “1905 с.” быһан суруйбут. Ити сэргэлэртэн иккитэ охто сыталлар, биирэ турар. Эһэм Алексей Кулаковскайы дьаамнаан Кэнтиккэ илдьибит. Кулаковскай онно биир баай ыалга түспүт. Киһитэ кэччэгэйин сөҕөн, «Кэччэгэй Баай» диэн айымньытыгар киллэрбит.

    Читать далее 195
    13 саастаах оҕо суруга
    Alaas_uola - 26 января 2015 г., 11:18 в САХА ЭЙГЭТЭ

    Национальнай архыып докумуоннара. Дьокуускай национальнай архыыбыттан киллэрилиннэ

    Райиноптор табаарыс

    Петров Семен И.

    Аһыкай нэһилиэгин

    «Кыһыл Үүнүү» колхоз чилиэнэ

    Сүөдэрэбэ Ылдьаана оҕото

    Сүөдэрэп Бүөтүртэн

     

     

     

     

    Читать далее 3 4 467