home
user-header

                        
                        
Все темы
  • Все темы
  • Без темы
  • Фото
  • Новость
  • Еда
  • Своими руками
  • Путешествия
  • Другое
  • Повседневное
  • Музыка
    Аһыкай дьоно-сэргэтэ...
    Alaas_uola - 29 марта 2015 г., 10:32 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

     

     

    Читать далее 1 1 611
    Үрэҥ тоҥустара сахалары кытта сэриилэһиилэрэ
    Alaas_uola - 29 марта 2015 г., 10:30

    Бэрт былыр Бүлүү тоҥус, тигиилээх сирэйдээхтэр уонна тумат омуктар баһылаан олорор сирдэрэ эбитэ үһү. Оттон сахалар бэрт өртөн тоҥустары кытары булкуһа кэлэн олохсуйан испиттэр. Ол кэлэн олохсуйуулара Дыгын үйэтин саҕаттан, өссө ол инниттэн да саҕаламмыт. Дыгын ыаллыы олорор сахаларын кырган, кыыллаан, киниттэн тыын көмүскэнэн, күрээн кэлэн испит курдук кэпсииллэрэр былыргыны билэр аар кырдьаҕастар. Дьэ оннук эбитэ үһү былыргы кыргыс үйэтэ диэн – аҕа ууһа аҕа ууһун кытары үйэ саас тухары өстөһөн баран, кыргыһан кыайтарбыттара атах биллэрэн күрүүрэ, төрөөбүт-үөскээбит сириттэн тэлэһийиитэ диэн. Оннук кыргыс үйэтэ күннээн аҕай турар кэмигэр саҥардыытааҕыта Аһыкай диэн ааттаммыт нэһилиэх сиригэр-дойдутугар Эҥкэбил Атаҕа диэн сиргэ сахалар хантан эрэ кэлэн олохсуйан олорбуттар. Кинилэр ыксалларыгар Үрэҥ диэн бэрт киэҥ иэннээх сиргэ тоҥустар көһө сылдьыбыттар. Эҥкэбил Атаҕар олорор сахалар Сыарҕалаах диэн ааттаах аатырбыт-суолурбут ойууннаахтара үһү. Ол ойууннара биирдэ туран маннык диэн тыллаах буолбут: «Туох баҕайыта эбитэ буолла? Түүл-бит куһаҕан, нохолоор!», - диэн. Онуоха дьонноро быһаарыылааҕы тугу да өйдөөбөккө эрэ: «Хайдах ол? Дьэ, ол тугу биттэнниҥ?», - дэһэ түспүттэр.

    Читать далее 234
    Баҕайы өтөҕө
    Alaas_uola - 26 января 2015 г., 22:03

     

    Дүүрэҥдэттэн Бүөр Көлүйэҕэ барар былыргы көлө суола баар. Суол кытыытыгар Хаар Көлүйэ диэн ааттанар куталаах ойууруттан толору уулаах уһун көлүйэ баар. Ити көлүйэттэн сиһи ортотунан үрэххэ кэлиигэ тумул ойуур иһигэр Баҕайы диэн ааттаах киһи олоро сылдьыбыт. Атаҕынан босхоҥ, кыайан хаампат, дьиэтин таһыгар тобуктаан сылдьар киһи эбит. Өспөх аҕа ууһун бас-көс кырдьаҕастарын этиилэринэн, уочаратынан дьоннор киниэхэ маһын мастаан, аһылыгын аҕалан биэрэллэрэ үһү. Аҕа ууһугар уоруйах, куһаҕан майгылаах, аҕа ууһун аатын ыытар киһи үөскээтэҕинэ, кырдьаҕастар сүбэлэһэн баран, эрдэттэн этэн, ол киһилэрин албыннаан аҕалан, Баҕайыга өлөттөрөллөрө үһү. Киһини уһун быһаҕынан эмискэ батары түһэн өлөрөрө үһү. Олохтоох дьон сэрэйэн көрөрүнэн, кырдьаҕастра сүбэлэрэ, 3-4 киһини өлөттөрбүт курдуктар. Хойукка дылы Баҕайы олорбут өтөҕүн баҕаналара сискэ турбуттар. Билигин ыккый ойуур саба үүнэн, өтөх онно ханан баара биллибэт буолбут. Былыргы төрүттэрбит аҕа ууһун аатын үрдүктүк тутар, харыстыыр, аҕыйах кырдьаҕас сүбэтэ быһаарар кытаанах сокуоннаах бириэмэтэ кэлэн ааспыт эбит.

    Читать далее 2 311
    Атахтаах сылгы (ахтыы)
    Alaas_uola - 26 января 2015 г., 22:02

     

    Аһыкайга кыахтаах ат үөскээн ааспытын кырдьаҕастар кэпсииллэрэ. Тас көрүҥүнэн сылгыттан туох да уратыта суох маҥан ат эбит. Түргэнник сиэлэн бардаҕына бөтөрөҥүнэн иһэр аттартан итэҕэһэ суох түргэн эбит. Биирдэ эмит алтынньы бүтүүтэ, сир тоҥмутун кэннэ, хаар чарааһыгар, Аһыкайта Бүлүүгэ испиир атыылаһа баран кэлэллэр. Бэрэмэдэй иһигэр дьөлөҕөстөрдөөх хаптаһын дьаааһык оҥорон, онно уган аҕалаллар эбит. Ыйдаҥаҕа, сарсыарда, түөрт чааска араҕан баран, Бүлүүттэн киэһэ аһылыкка сөпкө эргиллэн кэлэллэрин кэпсииллэр. Ат бэйэтэ күөлгэ киирдэҕинэ, суолунан айаннаабакка, аартыктан-аартыгы быһа көрөн сиэлэн айанныыра үһү. Сиэлэн истэҕинэ атаҕын ылара көстүбэккэ, түргэтээтэҕин аайы төбөтө өрө хоройон, кутуруга субуллан иһэрин дьон ыраахтан көрөн билэллэрэ. Ити ат Аһыкайга Бүөр Көлүйэҕэ төрөөбүт сылгы эбит. Дьон таайарынан, үйэҕэ биирдэ эмит төрүүр икки сүрэхтээх ат үөскээн ааспыт буолуон сөп.

    Тимофеев С.П. Оҥхой нэһ.

    Читать далее 240
    Төрүттэрим туһунан
    Alaas_uola - 26 января 2015 г., 11:21

    Саввинов Павел Тимофеевич

    Мин эһэм, Саввинов Павел Тимофеевич, 1884 c. төрөөбүт, 7 оҕолоох ыал кыра уоллара. Аҕата Бээкээ Түмэппий, Өспөх аҕатын ууһун киһитэ. Ийэтэ Даарыйа Далыртан төрүттээх. Эһэм аҕата, оҕолор кыра эрдэхтэринэ өлбүт. Оҕолору Криговорницын кулуба барыларыгар буолар-буолбат үлэни биэрбитэ буолан, айах төлөөн, бары дьон буолбуттар. Оннооҕор күһүн идэһэ сүөһү биэрэр, ону бэйэтин үлэһиттэринэн өлөттөрөн, астатан биэрэр идэлээҕэ үһү. Урут Аһыкай Марха улууһугар киирэр эрдэҕинэ ат-оҕус көлөлөөх дьоннор, эһэм эмиэ, Мархаҕа баран оскуола тутуутугар үлэлээбиттэр. 1905 c. Алексей Кулаковскай Криговорницын кулубаҕа 3 хоммут. Ыһыахха бэлэмнээн сытар сэргэлэригэр Алексей Кулаковскай «”сылдьан ааспыт бэлиэм буоллун “ диэн “1905 с.” быһан суруйбут. Ити сэргэлэртэн иккитэ охто сыталлар, биирэ турар. Эһэм Алексей Кулаковскайы дьаамнаан Кэнтиккэ илдьибит. Кулаковскай онно биир баай ыалга түспүт. Киһитэ кэччэгэйин сөҕөн, «Кэччэгэй Баай» диэн айымньытыгар киллэрбит.

    Читать далее 250
    13 саастаах оҕо суруга
    Alaas_uola - 26 января 2015 г., 11:18 в САХА ЭЙГЭТЭ

    Национальнай архыып докумуоннара. Дьокуускай национальнай архыыбыттан киллэрилиннэ

    Райиноптор табаарыс

    Петров Семен И.

    Аһыкай нэһилиэгин

    «Кыһыл Үүнүү» колхоз чилиэнэ

    Сүөдэрэбэ Ылдьаана оҕото

    Сүөдэрэп Бүөтүртэн

     

     

     

     

    Читать далее 3 4 625
    Гражданскай сэрии кэмигэр Аһыкайга бастакы ревкомовецтары өлөрүү
    Alaas_uola - 26 января 2015 г., 11:17


    1922 с. Бэс ыйыгар Бүлүү куораттан Конон Никифоров 40-ча киһилээх этэрээтэ Далырынан, Трудовойунан Аһыкайга кэлбиттэр. Ол бириэмэҕэ Кривогорницын бокуонньук кулуба кэргэнэ Захаров Гаврил диэн киһиэхэ кэргэн тахсарыгар ыһыах тэрийбит. Онно Кэнтиктэн «Эһэ Харах» диэн уруккута тайҕаҕа ороспуой буола сылдьыбыт кырдьаҕас киһи ыҥырыллан ыалдьыттаабыт.

    Читать далее 292
    Космонавтика күнэ!
    Alaas_uola - 12 апреля 2014 г., 13:02

    Космонавтика күнүнэн итии-истиҥ эҕэрдэ! 

    Доҕоттор! Төһө да үөрбүппүт-көппүппүт иһин, билиҥҥи кэмҥэ уонна СССР да кэмигэр космоска талаһыы, элбэх ахсааннаах спутниктары, ракеталары көтүтүү сорох омуктарга, чуолаан биһиэхэ, Сахаларга, охсуулаахтык дьайбытын уонна билигин да дьайа турарын умнуо суохтаахпыт. 

    Хаста да эппитим курдук 2015 c. ол эбэтэр эһиилгиттэн "Восточнай" космодромтан көтөр ракеталар Саха сиригэр түһэн бараллар, дойдубут космическай свалкаҕа кубулуйар кутталлаах...бу маны тохтотор туһуттан хас биирдии саха киһитэ, дойдутун харыстыыр киһи бу петицияны толоруҥ... http://www.onlinepetition.ru/роскосмос-должен-перенес..

    Читать далее 1 202
    Дойдум Аһыкай туһунан 2ч.
    Alaas_uola - 9 апреля 2014 г., 14:26

     Эстибит нэһилиэк. Холкуос алдьархайа

      Биэс уонус сыллааҕы бөдөҥсүтүүнэн уонна Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн саҥалыы       административнай территориальнай үллэһик олохтонуутунан үгүс нэһилиэктэр, холкуостар,ону ааһан оройуоннар суох буолбуттара. Биһиги улууска эмиэ.

      Нэһилиэктэр үөскээһиннэрин устуоруйатыттан ыллахха, Аһыкай нэһилиэгэ XVIII-с. үйэттэн бэлиэҕэ киирбит, оттон Оҥхой нэһилиэгэ XIX-с. үйэ бүтүүтүгэр Үөдэй уонна Аһыкай нэһилиэктэрин сирдэриттэн кырыйан үөскэтиллибитэ.

    Читать далее 1 232
    Аһыкай
    Alaas_uola - 7 февраля 2014 г., 17:50

    Дойдум туһунан кылгастык

    Аhыкай диэн уруккута нэhилиэк аата этэ. Билигин манна ким да олорбот. Кэлин бары Хоро5о  уонна Оҥхойго көһөн киирэн олороллор. Оҥхойтон чугас олорбуттара. Аhыкай диэн киhи олоро сылдьыбыт. Тус-туспа күөллэрдээх, алаастардаах сыhыы сир. <<У Усть-вилюйских  якутов главными родовыми группами были уже упоминавшиеся выше кокуи и осекуи. К началу 70-х годов XVII в. осекуи были поглощены  кокуями и поэтому, очевидно, название осекуи в позднейших перечнях якутских наслегов не встречаются>> (ДОЛГИХ ,459) - диэни сурулларынан аhыкайдар төрүттэрэ ити буолаарай? Б.О. Долгих ити кинигэтин картатыгар  XVII-c уйэ5э Бүлүү өрүс төрдүнэн осекуи (аhыкайдар ) диэн аҕа уус баарын бэлиэтиир. Кинилэр сахалар этэ. Сахалыы осекуи диэн оhокуйдар диэн тахсар буолла5ына аhыкайдар буолаллара саба5аланар.

    Читать далее 2 1 257