home
community-header

                    
                    
Все темы
  • Все темы
  • Без темы
  • Фото
  • Новость
  • Еда
  • Своими руками
  • Путешествия
  • Другое
  • Повседневное
  • Музыка
    Сир Аргыһа
    sstepangal - 3 октября 2017 г., 12:07 в САХА ЭЙГЭТЭ

    Бастакы Сир аргыһа көппүтэ 60 сылыгар ананар.

    Сир Аргыһа

     

    1957 сыл, алтынньытыгар, биһиги дойдубут Аан дойдуга баста-кынан Сир искусственнай аргыһын космос куйаарыгар көтүппүтэ. Мин ол кэмҥэ Табаҕаҕа үөрэнэрим. Омуннаатахха оччолорго Дойду туох баар сурунааллара, хаһыаттара, араадьыйалара ол   эрэ туһунан суруйаллара, кэпсииллэрэ. Дьокуускайдар да онтон хаалсыбаттар быһылааҕа. Оскуолабытыгар эмиэ Сир аргыһын туһунан лиэксийэ бөҕө. Биир киэһээ интернааппытыгар Петр Егорович Скрябин эмиэ Сир аргыһын туһунан кэпсии кэлбитэ. Кини бэйэтин кытта күн сир макетын илдьэ кэлбит этэ. Мин ордук ол тимиртэн оҥоһуллубут макеты интэриэһиргээбитим. Урут хаһан даҕаны “макет” диэни көрбөтөх киһиэхэ олус интэриэһинэй этэ. Ол макекка күнү отражателлаах электрическай лаампа, сири кыра глобус оҕото өссө ыйдаах этэ. Оччолорго Табаҕаҕа электричэскэй уот диэн суоҕа. Онон Петр Егорович электричэскэй лаампа оннугар чүмэчи чоочоорун уган, “күммүтүн уматан”, Сирбитин сырдатан атын чүмэчилэри умуллаттаран кэбистэ уонна сирбит аргыһа сири тула хайдах эргийэрин туһунан кэпсээн барбыта. Мин, атыттары билбэтим, олох космос куйаарыгар сылдьан Күнү, Сири, Ыйы туораттан көрөр курдук турукка киирэн олорон, лекцияны бэрт сэргии иһиттим, астынным.

    Читать далее 137
    Эрбэгэй оҕонньордуун
    sstepangal - 22 августа 2017 г., 11:39 в САХА ЭЙГЭТЭ Закрепленный пост

          Мин оскуолаҕа үөрэнэ барыахтаах сылым сайыныгар этэ. Биир киэһэ, киэһэ аһылык кэнниттэн, ийэбэр Эрбэгэй (Сосин Петр Михайлович) оҕонньор кэлэн “Cыырдаахха” муҥхалыы барарын туһунан, онно миигин илдьэ барыан баҕарарын туһунан эппитигэр, ийэм сөбүлэһэн, миигин ыҥыран ылан

         -Билигин Бүөтүр оҕонньордуун “Сыырдаахха” муҥхалаһа барсаҕын, баҕар сибиэһэй балык сиэхпит, билигин оҕонньору кытта барыс. Ууга сэрэнэн сылдьаар, халтан соҥҥун кэт.- диэн соруйар, сэрэтэр икки ардынан эттэ уонна туох эрэ эргэ куулу булан,тэб-ээн, суулаан биэрдэ. Онно мин өлүү балыкпын угуохтааҕым. Мин “муҥха” диэҥҥэ урут хаһан сылдьыбатах киһи улахан үөрүүнэн сөбүлэстим уонна халтан соммун кэтээт куулбун хонноҕум анныгар кыбынаат оҕонньорум кэнниттэн түһүнэн кэбистим. Оччолорго Эрбэтэйдэр Абалаах Эмпэ күөлүн халдьаайытыгар, айан суолун кытыытыгар, тыа быыһыгар балаҕан дьиэҕэ олороллоро. Оҕон-ньор атаҕынан чэпчэкитэ сүрдээх быһылааҕа, бэрт түргэнник оҕонньор олорор тиэргэнигэр тиийэ оҕустубут. Онно мин көрдрөхпүнэ хайы -үйэ-  «Таракаан» олгуобуйатыттан булгутуллан, тэлиэгэ кэлин көлөһөтүгэр бааллан турара. Тэлиэгэттэн буочукалар түһэрил лэн, бүтэй анныгар сыталлара, Тэлиэгэ адарайыгар хайы-үйэ муҥхабыт тиэллэн сытара. Оҕонньор тэлиэгэ таһынан ааһан иһэн мии-ин оҕуһу көлүйэргэ соруйда, билигин барарбыт туһунан эттэ уонна балаҕаныгар дьылыс гынан хаалла. Мин оҕуспун көлүйэн, «сыалдьатын» кэтэрдэн бүтэрбэр оҕоньорум элэстэнэн тахса оҕуста да «Бардыбыт» - диэн хамаанда иһи-линнэ да, мин оҕуһум үрдүгэр ыстанан тахсаат оҕуспун арҕаа диэки хайыһыннараат, һайдаан, кымньыылаан Сыырдаахпыт диэки айаннаатыбыт.

    Читать далее 4 367
    Оҕуруот. 2017 c.
    Alaas_uola - 12 июня 2017 г., 13:25 в САХА ЭЙГЭТЭ

    Быйыл Бүлүү бөлөх улуустарга тымныы саас туран, оҕуруот аһа хойут олордо. Бурдук ыам ыйын 31 к., хортуоппуй бэс ыйын 8 күнүгэр. 
    Бэс ыйын 2-3 к. быстах хаар түспүтэ, түүн 0 °C буола сырытта. Хас да хонук супту хотуттан тымныы тыал үрдэ.

    Почвофреза үлэтин кэннэ. Манна күөх оттоох кырыс сыппыта. Бачча сири 1500 солк. хоруталлар эбит. Вейтуо тыраахтар. Эксперимент быһыытынан бурдук ыһылынна.

    Читать далее 5 4 329
    Тыа сирин туһунан
    Alaas_uola - 29 мая 2017 г., 22:01 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

     

    Куһаҕаны хостуу-хостуу суруйарбын сөбүлээбэппин да, суруйдахпына табыллыыһы. Сүрэх кыланыыта дуо? Эбэтэр таах быстах (мөлтөх) санаа - кэм көрдөрүө. Бу туһунан сиһилиии аллара...

    Бэрэсидьиэн Барыыһап: "тыа сириттэн куоракка көһүү аҕыйаата, тохтоото" - диэбитин төрүөтэ тыа сиригэр ыччат хаалбатаҕын тэҥин, бары куоракка барбыттарын туоһута. Ону мин түөрт сыл Дьокуускайга, ол кэннэ икки сыл тас дойдуга үөрэнэн, дойдубар төннөн кэлэн баран биллим. Бэйэм көрдүм, итэҕэйдим. 

    Аҕыйах сыллааҕыта оскуолабытыгар сүүстэн тахса оҕо үөрэнэр этэ, билигин алта уон. Икки төгүл... Маннык салҕанан бардаҕына аны уон сылынан тыа сирэ иччитэхсийииһи. Бары үрдүк үөрэҕи ыла-ыла тас дойдуларынан тарҕаһыахтара эбэтэр киин сиргэ олохторун булуохтара турдаҕа. Эһиил маҥнайгы кылааска түөрт оҕо үөрэнэ киирэр үһү. Түөрт эрэ оҕо! Мин бастакы кылааска киирэрбэр уонтан тахса буолан киирбиппит. Маннык буоллаҕына, бу кириисискэ, харчы тиийбэт диэн, оскуола да салҕыы үлэлиир-үлэлээбэт дьылҕата быһаарыллара буолуо. Ол кэннэ туох буоларын таайыахха сөп.

    Читать далее 2 2 284
    САХА КЫЫҺА.
    харатаала - 10 мая 2017 г., 14:44 в САХА ЭЙГЭТЭ

    САХА КЫЫҺА.
    Атын кэм кэллэ, кыргыттаар.
    Саха омук эдэр-чэгиэн, нарын-кэрэ кыргыттарыгар аныыбын. 
    САХА КЫЫҺА - дьон көрөр сиригэр мэнээх силлээбэт, 
    ыас ыстаан дьаллаҥнаабат, арыгы, пиибэ испэт, табах тардыбат, часкыйбат, сарылаабат, маатыралаабат. 
    Саха кыыһа хобу-сиби, куһаҕаны тарҕаппат. 
    Саха кыыһа - атын омукка ойох буолбат. 
    Саха кыыһа - саха анала буоларын, Айыылар саха оҕотун төрөтөргө,саха омугу элбэтэргэ анаабыттарын куруук өйдүүр. 
    Саха кыыһа - сахалыы ааттаах, саханы кытары сахалыы кэпсэтэр, сахалыы итэҕэллээх, атын омук итэҕэлигэр киирбэт. 
    Саха кыыһа - атын омук диэки көрбөт, омугун түһэн биэрбэт, атын омук сээн диэтэҕинэ бас бэриммэт, кинилэри кытары оонньоспот, сүрүнэн сөбүлэспэт, кинилэргэ үлэһит-хамнасчыт буолбат. 
    Саха кыыһа - саха уолун өрө тутар, эрин эрэ истэр, аҕатын ытыктыыр. 
    Саха кыыһа - ийэтин көрөр-истэр, чиэһэ-суобаһа ыйдаҥа таас курдук ыраас-дьэҥкир. 
    Саха кыыһа - саха уолугар ойох тахсарыгар кыыһынан буолар, тапталга сэмэй-килбик. 
    Саха кыыһа дьиэтигэр бүгүрү-асчыт, иискэ-таҥаска сыстаҕас, ыраас туттунуулаах, үөрдэргэ үөрэхтээх, көрсүө-көнө сэбэрэлээх буолар. 

     

     

    Читать далее 1 174
    Кто такой «ураанхай»? ответ Анатолия Алексеева
    харатаала - 6 мая 2017 г., 00:20 в САХА ЭЙГЭТЭ

    Кто такой «ураанхай»? 
    • Наш университет_онлайн Слово «ураанхай» часто используется как обозначение истинного якута. Однако на самом деле понятие «ураанхай» имеет мало общего с народом Саха.nu.s- 
    Слово «ураанхай» часто используется как обозначение истинного якута. Однако на самом деле понятие «ураанхай» имеет мало общего с народом Саха. 

     

    Читать далее 411
    САХАЛЫЫ ЧЭЭЙ ЭЛБЭХ.
    харатаала - 5 мая 2017 г., 23:49 в САХА ЭЙГЭТЭ

    САХАЛЫЫ ЧЭЭЙ ЭЛБЭХ.
    Сахалыы чээйдэ элбэхтик иһиҥ. Эккэ-сииҥҥэ туһалаах.
    1. Тиит мас хатырыгын чаанньыкка хаалаан, күн аайы оргутан иһэ сылдьыҥ.
    Сүрдээх үчүгэйдик барар. Биир кутуу элбэхтэ оргутуллар. Амтана астык!
    Тиит мас элбэххэ туһалыырын бэйэҕит да билэҕит.
    2. Кыа ото эмиэ бэрт хойуу, үтүө амтннаах чээй бэрдэ. 
    Уоскутар, сылаанньытар.
    3. Бэс иннэтэ, хатырыга эмиэ бэртээхэй "зеленый чай". 
    Сырдык дьүһүннээх чэй.
    4. Дөлүһүөн чээйи бары билэҕит.
    5. От сыата бэрт бардарыылаах чээй ааттааҕа. 
    6. Хаптаҕас, хатыҥ сэбирдэхтэрэ сырдык дьүһүннээх, минньигэс амтаннаах
    чээйдэр.
    ХАРА ТААЛА. 
    (Ааппын соппокко эрэ тарҕатар буолаарыҥ эрэ, бэйэҕитигэр ордук). Эмкэ аналлаах сүбэлэрбин барытын аатын сотон баран васаапка ыыталлара бэйэлэригэр охсуулаах. Туһалыан оннугар алдьатыылаах. Хараны Таалырдар аат сотуллуо суохтаах, аата суох я кууттарынан!

     

     

    Читать далее 1 1 166
    Эргэ хаартыска.
    Тайыл - 30 апреля 2017 г., 08:02 в САХА ЭЙГЭТЭ Закрепленный пост

    Тустуу тренерэ Морозов хас сыллаахха Саха сиригэр кэлэ сылдьыбытай? Бу хаартыскаҕа Чурапчыга кэлэн барбытыгар түспүт буолуохтаахтар. Билиҥҥи тылынан мастер класс көрдөрбүт. Мин нэһилиэкпиттэн 8 киһи турар. Коркин Д.П. аан бастаан тустуу секциятын аһан үлэлэппит нэһилиэгэ. Одьулуун.

    Читать далее 2 4 287
    Нууччалыыттан туруору тылбаас, ол эбэтэр саха тылын эстэр суола
    Alaas_uola - 10 апреля 2017 г., 17:17 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

     

     

     

    Биһиги үксүн саҥарарбытыгар да, суруйарбытыгар да нууччалыыттан утары тылбаастыыбыт. Ону тэҥэ саха тылыгар сөбө суох, атын, олоҥхо дьүһүйүүтүгэр туттуллубат дорҕооннору (13 нуучча алпаабытыттан киирбит буукуба), ол эбэтэр саха тылыгар төрдүттэн сөп түбэспэт буукубалары туттабыт. Бу сырыыга дьиҥ саха алпаабытын туһунан буолбакка эрэ, аҕыйах холобурга, киирии тылы тылбаастыырга холонон көрүөҕүҥ. Дьиҥ саха алпаабытын туһунан урут суруйан турабын: (http://dnevniki.ykt.ru/Alaas_uola/1051567)


    Мин саныахпар, бастатан туран, -кай (-кэй, кий) диэн сыһыарыыттан босхолонуохтаахпыт. Ол эбэтэр, "хайдах?" - диэн ыйытыкка хоруйдуур даҕааһын ааттары

    Читать далее 28 106 2216
    Санааҥ түһэр, мөлтүүр, санньыйар-батыллар күҥҥэр - маны көр...
    Alaas_uola - 9 апреля 2017 г., 23:20 в САХА ЭЙГЭТЭ
    Читать далее 2 229
    "Оҕо" "төрөппүтүттэн" тутулуктаныыта, ол эбэтэр билиҥҥи Арассыыйа уонна Саха сирэ
    Alaas_uola - 27 марта 2017 г., 23:25 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

     

    Титульнай” нациялаах, ол эбэтэр “государствообразующий” диэн аатырар омуктаах дойдуга икки эбэтэр хас да омук бииргэ олоруулара, төрөппүтү уонна оҕону санатарга дылы. Бу кылгас суруйууга оҕо уонна төрөппүт икки ардыгар үөскүүр быһыыны-майгыны холобурдаан, дойду тутулун, бэлиитикэтин, инникитин хайдах сайдыаҕын ойуулуурга холонон көрүөххэ сөп.

     

     Хайа баҕар оҕо сайдарыгар кыах, көҥүл бэриллиэхтээх. Чыычаах сымыытын баттаан, салҕыы оҕотун көтөргө үөрэтэн, тиһэҕэр, улаатыннаран баран, бэйэтиттэн араарарын курдук, төрөппүт эмиэ оҕотун ыытыахтаах. Бу - айылҕа сокуона.

    Читать далее 3 1 245
    Конфуций храма. Ойууттар.
    Alaas_uola - 23 марта 2017 г., 21:45 в САХА ЭЙГЭТЭ

    Түгэн көстөн, быйыл, Конфуций храмыгар тиийэ сырыттым. Ол онтон киһи болҕомтотун тардар аҕыйах хаартысканы манна угабын.

    Читать далее 1 1 432
    Көр, саха ыччата! Михаил Ефимович Николаев ыччакка туһаайыыта. Обращение президента М.Е. Николаева
    Alaas_uola - 23 марта 2017 г., 18:04 в САХА ЭЙГЭТЭ
    Читать далее 5 2 266
    "В человеке должно быть все прекрасно..." ол эбэтэр сымыйа сыаннастар.
    Alaas_uola - 19 марта 2017 г., 13:04 в САХА ЭЙГЭТЭ

    Читать далее 5 32 1499
    Туос түннүгүнэн күн уота, саас мин дьиэбэр киирэрэ, Муостата суох туой буорга, ойуу буолан түhэрэ...
    -Айисена. - 11 марта 2017 г., 16:40 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

     

    Читать далее 6 402
    Pro аккаунт
    Кыhыҥҥы сахалар
    meic - 7 марта 2017 г., 10:56 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

    Читать далее 18 5 2240
    Сэргэ. Үс Дойдуну, Үс куту көрдөрөр ытык бэлиэ.
    Тайыл - 19 января 2017 г., 04:10 в САХА ЭЙГЭТЭ Закрепленный пост

    Олох иннин диэки сайдан иһэр. Киһи өйө - санаата эмиэ уларыйар.

    Читать далее 2 1 293
    Кыһыҥҥы тымныыны сылытар сайыҥҥы көстүүлэр. 2 бастакы фотоҕа -- Күөх Ньурба айылҕата, 3-cкэ, 4 -скэ --Сунтаар киэнэ
    ZOYAIM - 13 января 2017 г., 18:23 в САХА ЭЙГЭТЭ

     

    Читать далее 4 15 354
    Төрүттэри билии суолтата (6)
    Seerkeen - 8 января 2017 г., 02:17 в САХА ЭЙГЭТЭ

    Төрүттэри билии бэйэни билии буолар. Бу билиҥҥи олохпутугар бүттүүн ыалынан, аймаҕынан оруолларбытын атастаһан, тутуспутунан төрүүрбүт, "кэлэрбит" курдук, төрүттэрбитигэр биһиги эмиэ "баарбыт". Үксүгэр тэҥ ааттаах, тэҥ дьылҕалаах да буолан ылабыт. Холобур, хос эһэҥ бэйэлээх бэйэҥ буолуоххун сөп. Сиппэтэҕи ситэрэ кэлэбит, көммөтөх майгыбытыгар үлэлэнэбит. Ол көнө, ситэ илигинэ өссө хаста  кэлэрбит, хас сүүстэ төттөрү таары мэскэйдэниэхпит биллибэт. Төрүттэрбитин үөрэтэргэ, кинилэр майгыларыгар, онтон сиэттэрэн таһааран кыһалҕаларыгар, ыарыыларыгар болҕомто ууруохха наада. Бүттүүн аймаҕынан биир тиһик ыарыылаах дьон баар буолар. Үрдүк хаан баттааһыннаах, эбэтэр сүрэх ыарыылаах. Бу аймаҕынан майгыларыгар биир дьиэктээх дьон буолаллар. Ону таба өйдөөн, аймахха саатар биир киһи бэйэтигэр үлэлэннэҕинэ, бүттүүн аймахха дьайар. Уопсайынан, биир киһи, биир ыччат бүттүүн аймахха дьайар, үчүгэйинэн да, куһаҕанынан да. Оннук көстүбэт ситимнэринэн баайыллыбыт уопсай эппиэтинэс баар. Оннук эппиэтинэс бүттүүн омукка, норуокка кытта баар.

    Читать далее 2 2 303
    Төрүттэри билии суолтата (1)
    Seerkeen - 7 января 2017 г., 20:47 в САХА ЭЙГЭТЭ

    - Өбүгэ билиитэ, күүһэ күдэҕэ хайдах бэриллэрий?

     

    - Өбүгэлэриҥ төһө да быдан үйэҕэ суох буолбуттарын иһин, куруук эйигин араҥаччылыыр, көрө-истэ сылдьар, иитэр-такайар күүстэр - кинилэр. Эн кинилэртэн сыдьааннааҕыҥ быһыытынан эн олоххор толору орооһор, дьаһайсар көҥүллээхтэр. Сыыһа суолунан бараары гыннаххына, оройго охсуохтара, баҕардахтарына, суорҕан тэллэх да киһитэ гыныахтарын сөп, олох "өйдөммөт" буоллаххына, ылан да кэбиһиэхтэрэ турдаҕа. Оннук көҥүл кинилэргэ Үрдүкү Күүстэртэн бэриллэн турар. Биллэн турар, куһаҕан буоллун диэн дьаһамматтар. Барыта эн кутуҥ, өйүҥ санааҥ сырдыырын, туһалааҕы, айымньылааҕы оҥорорун, уруу-аймах уһуурун туһугар туһаайыллар. Өбүгэлэр эн үчүгэй да куһаҕан да күҥҥэр куруутун эн аттыгар бааллар.

    Ол эрээри, ол аата эн өбүгэ күүһүн илдьэ сылдьаҕын диэн буолбатах. Өбүгэлэрин ытыктыыр, билинэр уонна олоххо сырдык суолунан сыалын-соругун туруоруммут киһиэхэ өбүгэ күүһэ, кыаҕа бэриллэр. Ол күүс биэриитэ холобур ойууттарга эттэтии быһыытынан биллэр. Үгүс дьон билбэккэ да хаалыахтарын сөп. Аныгы оскуоланы бүтэрдэххинэ ону туоһулуур кумааҕы биэрэллэрин курдук, өбүгэлэр илэ дуу, түүлгэр дуу кэлэн, нокоо күүс биэрэн эрэбит, тут диэбэттэр. Хаһан даҕаны. Олох атыннык бэриллэр, биллибэтинэн. Ону киһи бэйэтэ сэрэйиэн эрэ сөп.  Ону биир эмэ аһаҕас эттээх киһи таба көрөн, оо, өбүгэлэргиттэн күүс туппут эбиккин өтөрдөөҕүтэ, туһаммакка сылдьаҕын диэхтэрин сөп.

    Читать далее 2 3 207