home
user-header
4. Кэнтиктэр. Бастакы аҥара
30 августа 2017 г., 18:17 55

Боотур Мюкяилов удьуордара

 

     Семен Ильин-Боотур Михаилов (1731 с.т.) Алын Чап а±атын уу´угар киирэр Мюкяил кыра уолун ¥³дэй бииргэ т³р³³бµт убайа. Бµлµµ умна´ыгар 1776 с. ыытыллыбыт ходу´а µллэстиитин биэдэмэ´игэр Ясунуча, Усун кель Билии кюре, Тымны диэн сирдэргэ биирдии кµрµ³ турар оттуур сирдээ±э ыйыллыбыт. Ясунуча диэн ханнык кµ³лµ нууччалыы суруйбуттарын билигин кэлэн таайар ыарахан. У´ун Кµ³л билиилээх эбит, онно биир кµрµ³ турар оттуур ходу´алаа±а бэлиэтэммит. Ыал кыра уолаттарыттан биирдэстэрэ буолан, биир кэлим сиргэ оттуур ходу´ата суох эбит.


     Боотур кэргэнэ Еким Тарагаев кинээстиир Ха±алас буола´ыттан (били²²итэ Ньурба) Кусегей Быкрин кыы´а Парасковья Екимова (1742 с.т.). Мыыска диэн сахалыы ааттаа±ын 1782 с. биэрэпискэ киллэрэн µйэтиппиттэр. Бу ыал со±отох Павел (1793 с.т.) диэн ааттаах уоллаахтар, тµ³рт кыыстаахтар: Матрена (1778 с.т.), Аграфена (1780 с.т.), Авдотья (1788 с.т.), Авдотья (1792 с.т.). Улахан кыы´ын саа´ыттан барыллаатахха Боотур син саа´ыран баран дьиэ-уот тэриммит.

     1816 с. биэрэпискэ Павел Ботуров кэргэнин Агафия диэн суруйбуттар. Ким кыы´а, хантан т³рµттээ±ин ыйбатахтар. Саа´ынан кэргэниттэн биир сыл а±ата бэлиэтэммит. 1851 с. биэрэпискэ Павел кэргэнин Анисья Белтекеева диэбиттэр. Саа´а Агафияны кытта с³п тµбэ´эр. Онон, ба±ар, биир ки´и да сурулла сылдьара буолуо. Аны 1857 с. биэрэпискэ Павел кэргэнин Анна Тимофеева (саа´ынан кэргэниттэн уон сыл балыс) диэн суруйбуттар. 1851 с. кэнниттэн Анисьята ³лбµт бы´ыылаах.

     Павел Семенов (Ботуров) тµ³рт уоллаах: Николай (1810 с.т.), Иван (1812 с.т.), Василий (1813 с.т.), Иван (1830 с.т.), кыргыттардаа±а биллибэт. Баар да буоллахтарына кэргэн тахсан, 1851 с. биэрэпискэ кииримиэхтэрин с³п.

     Мантан аллараа Павел Семенов уолаттарын ыччаттарын биирдиилээн эридьиэстиибит.

1.    Николай Павлов (1810 с.т.) кэргэнэ Татьяна Петрова (1814 с.т.), о±олоро: Адам (1845 с.т.), Анна (1839 с.т.), Матрена (1850 с.т.), Настасья (1851 с.т.).

1897 с. биэрэпискэ «Кюрсю» диэн ааттаах сиргэ Павлов Адам Николаев олороро суруллубут. Кэргэнэ Мария Иванова (1856 с.т.), о±олоро: Феврония (1888 с.т.), Трофим (1890 с.т.), Глеб (1894 с.т.). Феврония (20.07.1888 с.т.), Глеб (10.03.1895 с.т.) диэн о±олорун миэтирикэлэрэ архыыпка харалла сытарын буллубут. Глеб саа´а биэрэпискэ биир сыл эбиллибит.

Адам улахан уола Трофим 1913 с. бала±ан ыйын 15 кµнµгэр бэйэтин нэ´илиэгиттэн 19 саастаах Агафия Васильеваны кытта бэргэ´элэммиттэр. О±олоро: Ксения (18.06.1915 с.т.), Анисия (17.11.1917 с.т.), Мария (1923 с.т.), Матрена (1927 с.т.). Икки бастакы кыргыттарын ааттара 1927 с. демографическай биэрэпискэ киирбэтэхтэр. 1917 с. биэрэпискэ Трофим биир саастаах кыыстаа±а ыйыллыбыт. Ити Ксенията биэрэпискэ киирбит. Олохторун «Кюрсю» диэн суруйбуттар, 9 ынах сµ³´µлээхтэрэ ыйыллыбыт.

Глеб Адамов 1917 с. биэрэпискэ «Кюряю» диэн сиргэ олороро суруллубут, уопсайа 17 сµ³´µлээхтэрэ бэлиэтэммит. Биир саастаах уоллаа±а, ийэтэ кинилэргэ олороро ыйыллыбыт. Онтон 1927 с. биэрэпискэ кэргэнин аатын Ульяна (1892 с.т.) диэбиттэр, о±олоро: Федот (1916 с.т.), Мария (1919 с.т.). Ийэлэрэ ³л³н аата киирбэтэх бы´ыылаах.

Адам Николаев кыы´а Феврония (20.07.1888 с.т.) 1910 муус устар 28 кµнµгэр Атамай уолугар Алексей Васильевка (1885 с.т.) сµктэн барбыт. Атамай диэн сахалыы ааттаах Кэнтиккэ Василий Павлов (1851 с.т.) бара биллэр. Икки Алексей диэн биир ааттаах уолаттардаах. Феврония кэргэнэ олортон кырата. Феврониялаах миэтирикэлэрэ к³стµбµт µс о±олоохтор: Варвара (21.09.1910 с.т.), Екатерина (25.11.1913 с.т.), Петр (23.05.1916 с.т.). 1927 с. биэрэпискэ Алексей Васильев-Хо²ку дьиэ-кэргэнин испии´эгэ баар. О±олоро: Харлампий (1910 с.т.), Захар (1917 с.т.), Николай (1918 с.т.), Дмитрий (1925 с.т.). Хо²ку Атамай уола буолбата±а буолуо дуо?

2.    Павел Семенов иккис уолун Иванын (1812 с.т.) кэргэнэ Марфа Семенова (1820 с.т.). Сурукка киирбит о±олорун ааттара: Прокопий (1841 с.т.), Анастасия (04.08.1860 с.т.). Прокопий кэргэнэ Иванова Ксения Васильева (1848 с.т.) А´ыкайтан т³рµттээх. Кинилэр 1870 с. тохсунньу 12 кµнµгэр холбо´он, Михаил (14.01.1874 с.т.), Герасим (01.03.1883 с.т.) диэн о±оломмуттарын архыып докумуоннара кэрэ´элииллэр. Михаил сахалыы аата Да±айар дин эбит. 1899 с. биэрэпи´инэн сирдэттэххэ, кэргэнэ Мария (1877 с.т.), уола Ксенофонт (1897 с.т.) диэн ааттаахтар.

     «Кэнтик нэ´илиэгэ» (Дьокуускай, 2009. С.–29) кинигэ±э Ксенофонт ту´унан ахтыы баар. Онтон а±алыа±ы²: «Силипиэн ¥³´ээ Бµлµµтээ±и та²ара дьиэтин оскуолатыгар µ³рэммитэ.  Советскай былаас олохтоммутун кэннэ Бµлµµ куоратыгар милиция±а µлэлээбитэ. 1922 сыллаахха Мастаахха милициялыы сырытта±ына Говоров µрµ² баандата саба тµспµтэ. Силипиэн тµннµгµнэн ойон тахсан остуолба бµтэй µрдµнэн сµµрэн куотар. Ахсынньы тымныытыгар то²уу хаарга сыыстаран ыалдьар. Бµлµµ куоратыгар икки кµн айаннаан киирэн балыы´а±а сытар. Онтон дойдутугар кэлэн дьонугар сытан ³л³р». Баара-суо±а 25 саа´ыгар дьиэ-уот тэриммэккэ сылдьан быстах дьыл±аланна±а.

     1917 с. ха´аайыстыбаннай биэрэпискэ суруллубутунан, Да±айар Мэхээлэ Кµµлэлээх Алааска олороро бэлиэтэммит, 8,4-тээх уолаттардаа±а, 12,1 уонна биирин туола илик кыргыттардаа±а ыйыллыбыт. Сµ³´µтэ: сылгыта – 7, ына±а – 10.

     1927 с. биэрэпискэ Да±айар µс о±отунаан – Федор (1906 с.т.), Трофим (1912 с.т.), Авдотья (1917 с.т.) киирбиттэр. Кэргэнин саа´ын 30-та диэбиттэр. Бастакы кэргэнэ Мария ³лбµтэ дуу, саа´а сыы´а суруллубута дуу? Аны о±олорун т³р³³бµттэрин ту´унан миэтирикэлэрин к³рдµµбµт. Ийэлэрин аата Мария Степанова диэн эбит, о±олоро: Ирина (17.06.1900 с.т.), Трофимий (26.01.1910 с.т.), Михаил (11.04.1915 с.т.), Евдокия (16.02.1917 с.т.).

     Прокопий иккис уолун Герасим сахалыы аатын Суккуй диэн суруйаллар эбит. Кэргэнэ Евдокия Николаева (1880 с.т.), олохторо К³пп³хт³³х. Герасим т³´³ ыччатырбытын ол-бу чахчыларынан сирдэтэн били´иннэрэбит. Бастатан туран миэтирикэлэрэ к³стµбµт о±олоро: Роман (07.01.1909 с.т.), Андрей (05.08.1912 с.т.), Иван (04.10.1913 с.т.), Агрипина (25.12.1916 с.т.). Саастарынан сэдиптээтэххэ, 1917 с. ыытыллыбыт биэрэпискэ Роман, Андрей, Агриппина киирбиттэр. 1927 с. биэрэпискэ Афанасий (1919 с.т.), Аграфена (1915 с.т.) уонна биир ыйдаах кыыстаахтара бара суруллубут. Аграфена Агриппина буолуон с³п. Роман, Андрей, Иван бу ыал испии´эгэр то±о киирбэтэхтэрэ эбитэ буолла?

3.    Василий (1813 с.т.) – Павел Семенов µ´µс уола. Кэргэнэ Ульяна Иванова (1819 с.т.), 1857 с. биэрэпискэ суруллубутунан Еким (1845 с.т.) диэн уоллаахтара эрэ биллэр. Атын о±олохторо буолуохтара диэн т³р³³бµттэрин ту´унан миэтирикэлэри к³рд³³н к³рдµбµт да булбатыбыт. 1899 с. биэрэпискэ 12 нµ³мэринэн Ефим Васильев дьиэ-кэргэнэ сурулла сылдьар. Саа´ын 55-´э диэбиттэр. Кэргэнэ Мария (1859 с.т.), о±олоро: Егор (1886 с.т.), Варлампий (1894 с.т.), Аграфена (1892 с.т.). 1897 с. са²а тэриллэр «Кэнтик» нэ´илиэгэр барааччылар испии´эктэригэр (НА РС(Я) ф.91и, оп.1, д.3) Ефим Васильев аата киирбит. Аны 1927 с. биэрэпискэ 119 нµ³мэринэн Та²сай Варлам (саа´а 37-тэ) дьиэ-кэргэнин испии´эгэ киирбит. Кэргэнэ Дарья (1900 с.т.), уола Афанасий (1923 с.т.) динэ ыйбыттар. Та²сай Ефим Васильев уола буолуо диэн саба±алыыбыт. Ол да буоллар Ефим Васильев чопчу Василий Павлов уола буолуо дииртэн туттунабыт. Аймахтара чуолкайдыахтара диэн санаанан бу салааны тµмµктµµбµт.

4.    Павел Семенов т³рдµс уола Иван 1830 с.т.) убайыттан 17 сыл балыс. Кэргэнэ Ирина Ильина (1837 с.т.). Уолаттарын Спиридоны (1848 с.т.), Екимы (1849 с.т.) бастакы кэргэниттэн о±олоро диэн суруйбуттар. 1851 с. биэрэпискэ кэргэннээ±ин да, о±олоо±ун да то±о эрэ суруйбатахтар. 1857 с. биэрэпискэ кэргэнин аатын дьэ киллэрбиттэр. Архыыптан о±олорун – Анна (05.10.1869 с.т.), Василий (27.02.1871 с.т.) миэтирикэлэрин эрэ буллубут.

     Бу салааны сэ²ээрбиттэр ситэриэхтэрэ диэн эрэнэбит.​

 

 

Чаччыына Бордон Халбыров ыччаттара

 

            Нэ´илиэккэ 1782 с. ыытыллыбыт ревизия биэрэпи´игэр Ефим Григорьев-Бордон Халбыров (1728-1793 сс.) чаччыына диэн суруллубут.  1776 с. Бµлµµ умна´ыгар ыытыллыбыт ходу´а µллэстиитин биэдэмэ´игэр кинини Еким Ноговицын  диэн аатынан киллэрбиттэр. Оттуур ходу´алара – Кулу´уннаахха икки, Элиэ Кµрµ³±э биир кµрµ³ сирдээ±э ыйыллыбыт. Дьа´аа±ын киис тириитинэн т³лµµрэ ыйыллыбыт.

            Ыйыллыбыт биэрэпискэ Василий Кирилов-Каков Халбыров (1738 с.т.) баара суруллубут. Ходу´а µллэстиитин биэдэмэ´игэр суруллубутунан, Долойдоххо µс кµрµ³ оттуур сирдээ±ин и´ин дьа´аа±ын са´ыл тириитинэн т³лµµрµн ыйбыттар. Ити алааска киниттэн атын ки´и оттуура ыйыллыбатах. Бордон уонна Каков быраатыылар бы´ыылаах диэн саба±алыыбыт.

            Бастаан Бордон Халбыров утумун µ³рэтиэхпит. Кини кэргэнэ Марья Николаева (1758 с.т.) биир дойдулаа±а Николай Иванов кыы´а. Марья Бордон иккис кэргэнэ диэн сэрэйиэххэ с³п. А±ата Николай Иванов Сетеков (1712 с.т.), убайдара Яков (1742 с.т.), Гаврил (1757 с.т.), быраата Осип (1765 с.т.). Олохторо – Билиилээхтэр. Бордон икки кэргэнтэн сэттэ о±олоох: Иван (1766 с.т.), Трофим (Тимофей) (1779-1814 сс.), Федор (1781-1785 сс.), Тимофей (1783-1846 сс.), Агафья (1762 с.т.), Степанида (1763 с.т.), Анна (1789 с.т.). Улахан кыы´а Агафья Хоро ки´итигэр Мартан Басовка сµктэн барбыта биллэр. Степанида уонна Анна кэли²²ы дьыл±алара кыайан чуокайдаммата.

            Бордон ³лбµтµн кэннэ кэргэнэ биир дойдулаа±ар Петр Авранчи²²а кэргэн тахсан икки уоллаах: Чачигирас (1790 с.т.), Андрей (1794 с.т.). Сэргээбиттэр бу уолаттар утумнарын салгыы µ³рэтиэхтэрэ диэн эрэнэбит.

I.     Ефим Григорьев (Ноговицын)-Бордон улахан уолун Уйбаанын кэргэнэ ¥³дэйтэн Бюсюгюр  Чакин кыы´а Оксинья Алексеева (1768 с.т.). О±олоро: Григорий (1792-1830 сс.), Савва-Торокын (1798-1837 сс.), Алексей (1803 с.т.), Анна (1790 с.т.), Пелагея (1795 с.т.), Катерина (1808 с.т.).

            Григорий ыал буолбут да, киниттэн утум салгыах ыччат хаалбатах. Кэргэнэ Анна Хочуйкина 1831 с. ³лбµт. Со±отох кыы´а Домна 1848 с. ³лбµтµн 1851 с. биэрэпискэ бэлиэтээбиттэр. Савваттан эмиэ ыччат хаалбатах. Кэргэнэ Пелагея Ванчуркина 1838 с., кыы´а Авдотья 1840 с. ³лбµттэр.

            ¥´µс уол Алексей кэргэнэ Марья Мычикина (1808 с.т.), о±олоро: Семен (1833 с.т.), Семен (1846 с.т.). Уолаттар ыал-кµµс буолбуттар. Улахан Сэмэн кэргэнэ Ульяна Михайлова (1834 с.т.), кыра уол кэргэнэ Татьяна Иванова (1841 с.т.). Архыыптан кыра уол Евгения (14.12.1861 с.т.) диэн кыы´ын т³р³³бµтµн ту´унан миэтирикэтин буллубут.

            1897 с. биэрэпискэ 215 нµ³мэринэн Сыралта±а олохтоох Алексеев Михаил Семенович (1859 с.т.) дьиэ кэргэнин испии´эгэ киирбит. Бу Михаил, би´иги саба±алыырбытынан, икки Сэмэннэртэн биирдэстэрин уола. Оччотугар Бордон Халбыров XVIII µйэ бµтµµтµгэр Чап а±атын уу´ун чаччыыната буолуон с³п.

     Салгыы Семенов Михаил-Боччойо салаатын µ³рэтэбит. Кини 1875 с. сэтинньи 10 кµнµгэр Намтан (¥³´ээ Бµлµµ) 17 саастаах Ульяна Михайлованы сµгµннэрэн дойдутугар а±албыт. Михаил саа´ын 18-таах диэбиттэр. Сэттэ о±олорун миэтирикэлэрин архыыптан буллубут. Олор ааттара бу бааллар: Дария (19.02.1885 с.т.), Степан (01.10.1886 с.т.), Матрена (16.01.1888 с.т.), Коста (17.10.1890 с.т.), Феврония (09.02.1892 с.т.), Екатерина (01.10.1895 с.т.), Макарий (01.02.1897 с.т.).

     1897 с. биэрэпискэ Сыралта±а 215 нµ³мэринэн Алексеев Михаил Семенов киирбит. Саа´а – 38-´а. Кэргэнэ Ульяна Михайлова саа´ын эмиэ 38-´а диэн суруйбуттар. Испии´эккэ алта о±ото киирбит – Герасим (1880 с.т.), Василий (1881 с.т.), Алексей (1882 с.т.), Степан (1886 с.т.), Кузьма (1890 с.т.), Дарья (1885 с.т.). Миэтирикэтэ к³стµбµт Коста Кузьма диэн ааттаа±а чуолкайданна. 1899 с. биэрэпистэн 1897 с. испии´эккэ киирбэтэх (к³тµтµллµбµт) Кирилы (1893 с.т.), Екатеринаны эбэн биэрэбит.

     «Кэнтик нэ´илиэгэ» (Дьокуускай, 2009, С.–7) кинигэ±э Боччойону модьу-та±а к³рµ²нээх, суон кµ³мэйдээх дьо´ун ама ки´и бы´ыытынан ойуулаан суруйбуттар. Мэхээлэ Чап уустарын  кытта тэ²²э Лµ²кэ алааска тимир у´анара эбитэ µ´µ. Кини Ылдьаанаттан то±ус о±олоох этэ диэбиттэр. Уолаттарыттан Уйбааны киллэрбэтэхтэр, кыргыттарын Сыччый уонна Ульяна диэбиттэр. Оттон 1927 с. биэрэпискэ Татьяна уонна Анастасия диэн 24-тµµ саастаах кыргыттардаах диэн суруллубут. Онон о±олорун  ахсаана би´иэхэ элбээн та±ыста.

     1897 с. Бµлµµ Окружной исправнигар Остобунай уонна Чап а±атын уустарын дьоно Иккис ¥³дµгэйтэн Кэнтиги араарар ту´унан к³рд³´µµ сурук тµ´эрбиттэрэ. Манна итэ±эллээх дьон бы´ыытынан Михаил Семенов-Боччойо уонна Степан Тимофеев-Мойтохоон Ыстапаан этилэр. Онон Кэнтиги Кэнтик дэппит дьонунан кинилэр буолаллар.

     Михаил Семенов Кэнтик нэ´илиэгин бастакы куортуктаах кинээ´э. Нэ´илиэгэр бэрт у´уннук кинээстээбит. Ыраахтаа±ыттан мэтээллээх. Бука, Романовтар династийалара 300 сылыгар ылбыт буолуохтаах. Кини кэнниттэн уола Куу´ума кинээс солотун тутан олорбут.  ¥³рэхтээх, улууска суруксутунан µлэлии сылдьыбыт.

     1917 с. биэрэпискэ Боччойо улахан уола Герасим Лµнкэ±э олороро суруллубут. Уола 9-таах, кыргыттарын саастарын – 16,15,9,3,2. Кэргэнин саа´ын 30-та диэн ыйбыттар. Герасим бастакы кэргэнэ Анастасия Васильева (1879 с.т.) диэн 1897 с. биэрэпискэ суруллубут. Анастасия ³лбµтµн кэннэ, 1913 с. от ыйын 1 кµнµгэр Иккис ¥³дµгэйтэн 27 саастаах Екатерина Сергееваны кытта бэргэ´элэнэр. 1927 с. биэрэпискэ Екатеринаттан икки кыыстаа±а – Мария (1917 с.т.), Мария (1927 с.т.) бэлиэтэммит. Атын алта о±отун кэнники дьыл±аларын, аймахтара и²эн-то²он µ³рэтиэхтэрэ диэн эрэнэбит.

     Бууска £л³кс³й кэргэнэ Александра Михайлова, µс кыыстаа±а биллэр: Дария (05.03.1912 с.т.), Татьяна (1920 с.т.), Мария (1925 с.т.).

     Ыстапаан кэргэнин аата Марфа диэн. Киниттэн саа´ынан биир сыл балыс. 1927 с. биэрэпискэ суруллубутунан, икки о±олоохтор: Герасим (1918 с.т.), Анна (1916 с.т.).

     Василий Михайлов 1917 с. биэрэпискэ Кэрэхтээххэ олорор диэн суруллубут. Уолун – 5-тээх, кыы´ын – 7-лээх, кэргэнин саа´ын 30-та диэн ыйбыттар.

     Кузьма Михайлов 1913 с. тохсунньу 24 кµнµгэр биир дойдулаа±ын 19 саастаах Екатерина Алексееваны кытта олохторун холбообуттар.  1927 с. биэрэпискэ Кузьма тµ³рт о±олоо±о суруллубут.  Икки уола – Петр, Семен игирэлэр бы´ыылаах, 1913 с. т³рµ³хтэр. Кинилэр оскуола±а µ³рэнэллэрэ бэлиэтэммит. Кыра о±олоро: Василий (1923 с.т.), Анна (1927 с.т.), ити о±олорунан эрэ му²урдамматахтара буолуо.

     1916 с. тохсунньу 14 кµнµгэр т³р³³бµт Митрофан диэн уоллаах Кирилл Михайлов баарын буллубут. Кэргэнэ Феврония Давыдова. Иккис ¥³дµгэйгэ 1927 с. ыытыллыбыт демографическай биэрэпискэ 120 нµ³мэринэн Потапов Кирилл (1888 с.т.) дьиэ-кэргэнин испии´эгэ киирбит. Кини хос сиэнэ Мария Васильевна кэпсииринэн, Кирилл Баай Потаповтарга иитиллибит. Онон Иккис ¥³дµгэй дьонугар Потапов диэн араспаанньанан биллэр. Кэргэнэ Февронья (1891 с.т.), о±олоро: Ефросинья (1913 с.т.), Анисия (1919 с.т.), Марфа (Мария) (1924 с.т.), ииттэр уола Николай (1927 с.т.) диэн ааттарынан ити биэрэпискэ киирбиттэр. Аймахтара о²орбут т³рµччµлэригэр Боччойо Мэхээлэ Ольга диэн кыыстаа±а ыйыллыбыт. Кэргэнин аатын Петров Данил Петрович диэбиттэр.  Тµ³рт о±олоохтор – Роман, Павел (эдэр саа´ыгар ³лбµт), Семен, Анастасия.

     1917 с. биэрэпискэ £сп³кк³ олохтоох Потапов Кирилл Николаевич олороро суруллубут. Саа´а 28-´а, кэргэнин – 27-х, кыы´ын 4-х диэбиттэр. Уопсайа 11 сµ³´µлээх. Тµ³рт саастаах кыы´а – ити Ефросиния буолуон с³п.

     Бу биэрэпискэ Николай Потапов ³сс³ биир Василий диэн 25 саастаах уола киирбит. Ыал, кэргэнин саа´а – 18, о±олоро суох. Олохторо эмиэ £сп³х. Бу сиргэ 85 саастаах Николай Николаев олороро ыйыллыбыт.

     Боччойо Мэхээлэ о±олоро били²²и дьон диэххэ с³п. Кы´аллыбыт ки´и кини утумун ситэриэн с³п. Ситэриэхтэрэ диэн эрэнэбит да±аны.

II.   Трофим (Тимофей) (1779-1814 сс.) – Бордон Халбыров иккис уола. Трофим кэргэнэ Хороттон Никита Жидатов кыы´а Дарья (1778 с.т.), о±олоро: Алексей (1802 с.т.), Иннокентий (1809 с.т.), Марья (1811 с.т.). 1816 с. биэрэпискэ Матрена (1776 с.т.) диэн кэргэннээ±э суруллубут. 1851 с. биэрэпискэ уолаттар араспаанньаларын Тимофеевтарынан киллэрбиттэр. Алексей Тимофеев кэргэнэ Татьяна Тарагаева (1799 с.т.), икки о±олоохтор: Кирила (1824 с.т.), Марья (1831 с.т.). Иннокентий Тимофеев кэргэнэ Марья Иванова (1806 с.т.), бэйэлэриттэн о±олоро суох бы´ыылаах, ыалтан Сергей (1850 с.т.) диэн уолу ииттэллэрэ 1857 с. биэрэпискэ бэлиэтэммит. Алексей уола Кирил ыал буолбут, кэргэнэ Ирина (1834 с.т.), о±олоохторо биллибэт.

III.    –IV. Бордон µ´µс уола Федор алта саастаа±ар ³лбµт. Кыра уола Тимофей (1783-1846 сс.) Ирина Алексееваны (1776 с.т.) кэргэн ылан, биэс о±оломмут: Афанасий-Харас (1811 с.т.), Яков (1813 с.т.), Савва (1820 с.т.), Андрей (1825 с.т.), Анна (…-1842 с.т.). Афанасий Тимофеев кэргэнэ Домна Федорова (1819 с.т.), биэрэпистэргэ суруллубутунан, икки уоллаахтар: Самойло (1846 с.т.), Сергей (1850 с.т.).

            Яков Тимофеев кэргэнэ Екатерина Иванова (1821 с.т.). Семен (1853 с.т.) диэн ииттэр уоллаахтара эрэ биллэр.

            Савва Тимофеев кэргэнэ Матрена Васильева (1827 с.т.), 1857 с. биэрэпискэ суруллубутунан, Федор (1853 с.т.), Варвара (1851 с.т.) диэн ааттаах о±олоохтор.

            1897 с. биэрэпискэ Федор Саввин £л³² Кµ³лµгэр олороро суруллубут. Кэргэнэ Марина Данилова (1853 с.т.), о±олоро: Павел (1885 с.т.), Ольга (1886 с.т.). А±алара Савва Тимофеев кинилэри кытта олорсоро суруллубут. Кэргэнин Анна Григорьева (1820 с.т.) диэбиттэр. Кинилэри кытта Марфа Семенова (1857 с.т.) диэн ааттаах кийииттэрэ, кыы´а Александра Васильева (1886 с.т.) олорсоллоруттан сэрэйдэххэ Феодор Саввин ³сс³ Василий диэн уоллаах эбит. £л³² Кµ³лэ Алын Чап а±атын уу´угар киирсэр кµ³л эбит да, 1917 с. биэрэпискэ бу кµ³лгэ олорор олохтоох дьо²²о кинилэр ааттара киирбитин булбатыбыт.

            Бордонов Андрей – Тимофей Бордонов т³рдµс уола. Кэргэнэ Варвара. 1857 с. биэрэпискэ суруллубутунан, кинилэр икки саастаах Аана диэн ииттэр кыыстаахтара эрэ биллэр.

            Манна ³сс³ биир саба±алаа´ыны киллэрэбит.  1917 с. ыытыллыбыт биэрэпискэ Сыралта±а 40 саастаах Иван Андреев дьиэ-кэргэнэ олороро бэлиэтэммит. Сыралта уонна £л³² Кµ³л бу аймах уутуйан олохсуйбут сирэ. Иван – Андрей Тимофеев уола буолуон с³п. 35-ээх кэргэннээ±э, тµ³ртээх уоллаа±а, икки саастаах кыыстаа±а бэлиэтэммит. Сµ³´µтµн ахсаана – 6. Мантан ордук бу аймах ту´унан билиибит суох.

II. Аны билигин Каков Халбыров-Василий Кириллов (1738 с.т.) ыччаттарын эридьиэстээ´и²²э киирэбит. Оттуур ходу´ата Долдойхох диэн суруйан турабыт. Дьа´аа±ын са´ыл тириитинэн т³лµµрэ биллэр. Кэргэнэ Ха²аластан Еким Тарагаев кинээстиир буола´ыттан Теня Кысалгин  кыы´а Евдокия Андреева-Даик (1740 с.т.). Икки уоллаахтар: Тикан-Афанасий (1764 с.т.), Китчекис-Федор Васильев (1779-1839 сс.). Афанасий Васильев кэргэнэ Боотулууттан Степан Чокунов кыы´а Марья (1772 с.т.), со±отох Трофим (1787 с.т.) диэн уоллаахтар. Кыргыттар Марья (1784 с.т.), Акулина  (1805 с.т.) хайа тµ³лбэ±э, кимиэхэ сµктэн барбыттара биллибэт. Трофим кэргэнэ Марфа (1784 с.т.), уолаттара: Иннокентий (1811 с.т.), Гаврил (1820 с.т.), Григорий (1827 с.т.), Прокопий (1845 с.т.). 1851 с. биэрэпискэ Трофимы 1830 с., ойо±ун Марфаны 1831 с. ³лбµттэр диэн суруйбуттар. 1845 с. т³р³³бµт Прокопий диэн уоллаахтара суруллубута ки´иэхэ ³йд³мм³т.

     Трофим о±олоруттан биэрэпистэргэ Иннокентий эрэ ыал буолта суруллубут. Кэргэнэ Татьяна Иванова (1819 с.т.), о±олоро: Иван (Степан) (1835 с.т.), Адам (Иван) (1848 с.т.), Варвара (1837 с.т.), Александра (1839 с.т.), Мария (1852 с.т.). Уолаттарын икки биэрэпискэ тус-ту´унан ааттарынан суруйбуттара мунаа±ы µ³скэтэр.

     Тµмµккэ, 1782 с. биэрэпис кэрэ´элииринэн, Чаптар а±а уу´ун бы´ыытынан уруккуттан бааллар эбит диэн саба±алыыбыт.

 

 

Иэттээннэр

 

     Иэттээннэр  т³рµт ³бµгэлэринэн Кµннµк буолар. Кини 1700 с. иннилэригэр-кэннилэригэр т³р³³бµт ки´и буолуон с³п. Сурукка киирбит икки уоллаах: Степан (1718-1777 сс.), Огдокун (1725 с.т.). Кыргыттардаа±а биллибэт. 1776 с. Бµлµµ умна´ыгар ыытыллыбыт ходу´а µллэстиитин биэдэмэ´игэр суруллубутунан, Огдокун Толоо²²о µс кµрµ³ оттуур ходу´алаа±ын и´ин дьа´аа±ын киис тириитинэн т³лµµрэ ыйыллыбыт. Биэдэмэскэ Степан сахалыы аатынан киирбит бы´ыылаах. Онон кини ханна оттуур ходу´алаа±ын ааттыыр кµчµмэ±эй буолла.  Уола Бысыя (Ба´ыйа) Сыралта±а µс кµрµ³ оттуур ходу´алаа±ын и´ин дьа´аа±ын са´ыл тириитинэн т³лµµрэ суруллубут. Бука эрэ киниэхэ а±атын сирэ хаалла±а.

I.     Кµннµк ыччаттарын эридьиэстээ´иммитин улахан уолуттан Степантан са±алыыбыт. Кэргэнэ Дария Васильева (1722-1794 сс.) хантан т³рµттээ±э, ким кыы´а буолара 1782 с. биэрэпискэ суруллубатах. Степан со±отох уолун Бысыя (1749 с.т.) кэргэнэ Иргэх-Акулина (1742 с.т.) киниттэн сэттэ сыл а±а эбит. Т³рд³ Боотулуу Кисилян Алчахов кыы´а. Степан улахан кыы´а  Нелчеек (1742 с.т.) Мохчук Мохтокуев кинээстиир Дьаархан буола´ыгар Кутахсы Чабчаловка сµктэн барбыт. Орто кыы´а Удаган (1745 с.т.) Иван Григорьев Тоекин кинээстиир £ргµ³т буола´ын ки´итигэр Бела Оконосовка кэргэн тахсыбыт. Кыра кыы´а Матрена Степанова (1854 с.т.) 1794 с. Боотулууттан т³рµттээх Батанкас Удяковтыын олохторун холбообуттар.

1.    Степан улахан уола Бысыя (Бы´ыйа) Элентеев алта о±олоох. Улахан кыы´а Нелчеек (1770 с.т.) 1794 с. ¥³дэй ки´итигэр Тыкай Анниевка сµктэн барбыт. Атын кыргыттара – Бяхсин (1775 с.т.), Мыкыр (1779 с.т.), Самныла (1790 с.т.) кимнээххэ кэргэн тахсан барбыттарын кыайан чуолкайдаабатыбыт.

1.1.  Бы´ыйа улахан уолун Мугучуянын (1773-1813 сс.) кэргэнэ ¥³дэйтэн кинээс Аврам Бекчолин кыы´а Микир (1778 с.т.). Микир сµрэхтэнэн Елена буолбут. Кинилэр тµ³рт о±олоохтор: Иннокентий (1810-1830 сс.), Иван (1811 с.т.), Ирина (1800 с.т.), Татьяна. Кыргыттара Ирина – 1830 с., Татьяна – 1841 с. ³лбµттэрин ыйбыттар. Иннокентий Алексеев кэргэнэ Татьяна Терентьева (1809 с.т.) хантан т³рµттээ±э кыайан чуолкайдаммата. Биллэринэн, со±отох Иван (1831 с.т.) диэн уоллаахтар. Иннокентий быраата Иван (1810 с.т.) ыал-кµµс буолбут. Кэргэнэ Татьяна Александрова (1816 с.т.), кыргыттара: Александра (1842 с.т.), Ксения (1845 с.т.). Уол о±олоро суох буолан, аймахтарыттан икки уолу ииттибиттэр – Семен (1852 с.т.), Михаил (1855 с.т.). 1897 с. биэрэпискэ бу уолаттары к³рдµµр уустуктардаах. Ким уолаттара диэн киирбиттэрэ биллибэт. Онон Степан Кунеков салаатын манан бы´арга кµ´элиннибит.

II.   Кµннµк иккис уолун Огдокун  утумун µ³рэтиигэ киирэбит. Кэргэнэ Нэлэйбит (1728 с.т.) диэн ааттаа±а эрэ биллэр.  ¥с о±олоохтор: Айанньыт (1760 с.т.), Лекоя (1763 с.т.), Маякын (1764 с.т.). Кыыстара Маякын кэргэнэ Дьаархантан Балта Кетеин. Т³´³ ыччаттаммыттара биллибэт.

1.1.  Улахан уол Айанньыт кэргэнэ Дьаархантан Куяга Халчагаев кыы´а Чахтай (1762 с.т.). ¥с о±олоохтор: Сатыр (1781 с.т.), Букатыр(Багатыр) (1781 с.т.), Эмэтчин (1792 с.т.).

1.2.   Огдокун кыра уола Лякой-Тимофей ¥³дэйтэн Мелжеяр Бекчолин кыы´а Кысканы (1775 с.т.) сµгµннэрэн а±албыт. Кыска сµрэхтэммит аата биллибэт. Киниттэн уола Тонгус (1793 с.т.). 1816 с. биэрэпискэ ойо±ун Евдокия (1794 с.т.) диэн суруйбуттар. Бастакы ойо±о ³лбµт бы´ыылаах. Бу биэрэпискэ икки о±отун аата эбии киирбит – Тимофей (1804 с.т.), Катерина (1810 с.т.). О±олор ийэлэрэ Кыска буолуон с³п. Аны 1851 с. биэрэпи´и ылабыт. Кэргэнэ Анна Чихорова 1848 с. ³лбµтэ ыйыллыбыт. 1819 с. т³р³³бµт уола Федор испии´эккэ киирбит, µс кыы´а Димникия, Екатерина, Анна 1842-43 сс. утуу-субуу кэргэн тахсыбыттара бэлиэтэммит.

1.2.1.      Тимофей Огдокунов улахан уола То²ус-Тимофей кэргэнэ Евдокия Григорьева (…-1847 сс.), икки уоллаахтар: Василий (1815 с.т.) уонна Афанасий (1826 с.т.). То²ус кэргэнэ Евдокия ³лтµн кэннэ Ирина Иванованы (1818 с.т.) ойох ылбыт. Ирина киниттэн 26 сыл балыс, эдэр дьахтар ба±ар о±оломмута буолуо диэн ту´ааннаах та²ара дьиэлэрин миэтиричэскэй кинигэлэрин к³рдµбµт да булбатыбыт. Ба±ар таба тайамматахпыт да буолуо. Василий Тимофеев кэргэнэ Татьяна Романова (Николаева) (1821 с.т.), кµн сирин к³рбµт со±отох кыыстара Быльчых (1850 с.т.) эдэр саа´ыгар олохтон ³л³н туораабыт. Аймахтарыттан буолуо Семен (1851 с.т.) диэн уолу ииттибиттэр. Семен Васильев-Чаллая-Хагорой 1899 с. биэрэпискэ суруллубутунан, оло±ун о²остубут. Кэргэнэ Мария (1861 с.т.), о±олоро: Спиридон (1880 с.т.), Петр (1884 с.т.), Степан (1896 с.т.), Федосия (1891 с.т.). 1917 с. биэрэпискэ Чаллайа Сэмэн испии´эккэ хабыллыбыт. Саа´а – 70-на, кэргэнэ киниттэн 20 сыл балыс, уола алтата, кыргыттара биирдэрэ – 16, икки´э – 10 саастаах эбиттэр. Орто ыал ахсааныгар (29 сµ³´µлээх) киирсэрэ бэлиэтэммит. 1917 с. биэрэпискэ К³пп³хт³³хх³ олорор Таппас-Спиридон Семенов олороро суруллубут. Саа´а с³п тµбэ´эр. Уола – 5-х, кыргыттара – биирэ 11-х, икки´э 9-х. Чаллайа кыра уола Бµ³тµр Са²а Кµ³лгэ олороро бэлиэтэммит. Кэргэнэ 19-х, о±олоро суох.

     1897 с. биэрэпискэ Хоргойдюка²²а олорор Тимофеев Семен Иванов дьиэ-кэргэнин испии´эгэ киирбит. Уолаттарын ааттара, саастара с³п тµбэ´эр. Арай Федосия оннугар Аграфена суруллубут. Миэтирикэлэрэ к³стµбµт о±олоро: Прокопий (04.07.1884 с.т.), Агрипина (10.03.1892 с.т.). А±аларын араспаанньатын Васильевынан суруйбуттар.

     Афанасий Тимофеев ыччаттарын µ³рэтэбит. Кини бастакы кэргэнэ Анна Яковлева, киниттэн о±олоро: Спиридон-Чыбыы (12.11.1858 с.т.), Ульяна (17.02.1866 с.т.). Иккис кэргэниттэн Мария Тимофееваттан о±олоро: Мария (10.02.1871 с.т.), Андрей-Иэттээн (28.09.1875 с.т.), Спиридон (1876 с.т.), Екатерина (24.02.1884 с.т.). Афанасий Тимофеев µ´µс кэргэнэ Ха²аластан огдообо Екатерина Дмитриева (Васильева) (1855 с.т.). Кинилэр 1890 с. бэс ыйын 29 кµнµгэр бэргэ´элэммиттэр. Екатеринаттан о±олоо±о биллибэт.

     1878 с. от ыйын 13 кµнµгэр Чыбыы Испирдиэн Кэнтиктэн т³рµттээх Мария Семенованы (1859 с.т.) кытта бэргэ´элэммиттэр. Биэрэпискэ киирбит уонна миэтирикэлэрэ к³стµбµт о±олорун ааттара: Екатерина (20.03.1884 с.т.), Алексей (09.03.1885 с.т.), Николай  (1886 с.т.), Петр (19.03.1888 с.т.), Аграфена (1892 с.т.), Дария (10.10.1896 с.т.), Марк (1899 с.т.).

     Чыбыы Испирдиэн улахан уолун £л³кс³йµн кэргэнэ Мария Иннокентьева (Ньохоо кыы´а). О±олоро: Феодот (21.12.1909 с.т.), Феодосия (03.04.1913 с.т.), Иван (1914 с.т.), Никита (08.05.1915 с.т.), Малания (1919 с.т.), Семен (1926 с.т.). Аграфена, Тумус Мэхээлэ суруйарынан, Николаев Дмитрий Николаевич-Чохоон ойо±о, о±олоро: Мария, Агафия, Василий. Агафияны То²уо Кууну ки´итигэр Андреев Семен Семеновичка-Бµ³чэлииргэ ииттэрэ биэрбиттэр. Ба´ылай кыы´а Ирина – Мачахов Федор кэргэнэ диэн Тумус Мэхээлэ бэлиэтээбит. Чыбыы атын о±олорун – Бµ³тµрµ, Маркы ыччаттара суохтар диэн суруйбут.

     1917 с. биэрэпискэ Чыбыы уола Алексей Спиридонов Огуруос диэн ааттаах сиргэ 11 сµ³´µнµ иитэн олороро бэлиэтэммит.  Кэргэнэ – 35-тээх, уола 7-х диэн суруллубут. Икки уола Иван уонна Никита эдэр саастарыгар ³лбµттэр бы´ыылаах.

     Чыбыы £л³кс³й иккис ойо±уттан уола Сэмэн (1926 с.т.) биир кыыстаах. Кэргэнэ инники Михайлов Иннокентийтэн Иван диэн уоллаах. Иван о±олордоох.

     Андрей Афанасьев-Иэттээн (28.09.1875 с.т.) 1898 с. от ыйын 1 кµнµгэр Мэйиктэн т³рµттээх Мария Максимованы (1878 с.т.) кытта холбоспуттар. Элбэхтэ о±оломмуттарыттан, сэттэтэ ки´и-хара  буолбуттар – Андрей (1898 с.т.), Николай (1907 с.т.), Яков (05.04.1914 с.т.), Герасим (28.02.1917 с.т.), Семен (1920 с.т.), Мария (24.01.1911 с.т.), Мария (1914 с.т.).

     Андрей Андреевич-Бытыыкай бастакы кэргэниттэн уола Иван Андреевич – геолог, Саха сирин бочуоттаах олохтоо±о, РФ µтµ³лээх геолога, «Бочуот знага», ¥лэ Кы´ыл Знамята орденнар кавалердара. Иккис уола Николай басты² дояр, баа´ынай ха´аайыстыбалаах, Ма²ааска олорор. ¥´µс уола Герасим – басты² тракторист, ¥лэ Кы´ыл Знамята орден кавалера, µчµгэй µлэ´ит, элбэх о±олоох. Кыы´а Даайыс µрдµк µ³рэхтээх саха тылын учуутала, Ньурба Маарыгар олорор, икки о±олоох (Д.С. Таркаева).

     Николай Андреевич – А±а дойду сэриитин кыттыылаа±а, Белорусскай фро²²а 152 с.п. сэриилэспит, То²уо Кууну нэ´илиэгэр Сэбиэт бэрэссэдээтэлинэн, «Прожектор» холкуос бэрэссэдээтэлинэн µлэлээбитэ. Кэргэнэ Аана Ньурбаттан (?) т³рµттээх, о±олоро: Василий, Раиса, Антонина, Николай, Розалия.

 

 

 

     Яков Андреевич – сэрии бэтэрээнэ, 1943 с. ы²ырыллыбыт. Ар±аа фро²²а сэриилэспит, чаа´а биллибэт.  1950 с. баара-суо±а 36 саа´ыгар, сэриигэ сылдьыбыт ыар сыллара таайда±а буолуо, ³лбµтэ. Киниттэн утум салгыыр ыччат суох.

     Герасим Андреевич 1942 с. А±а дойдуну к³мµскµµр Улуу сэриигэ ы²ырыллыбыта, Забайкальскай фро²²а, ар±аа Польша±а, Чехословакия±а сэриилэспитэ. 1946 с. дойдутугар этэ²²э эргиллибитэ.

     Мария Андреевна I (24.01.911 с.т.) кэргэнэ Саха сиригэр киэ²ник биллибит рационализатор уус Таркаев Савва Николаевич, о±олоро Домна (1925-2008 сс.) уонна Александра (1928-2004 сс.).

     Мария Андреевна II (1914 с.т.) кэргэнэ Шамаев Самуил Иннокентьевич. Нэ´илиэк биир биллэр-к³ст³р дьонноруттан биирдэстэрэ, Сэбиэт бэрэссэдээтэлинэн, «Ворошилов» холкуос бэрэссэдээтэлинэн µлэлээбитэ. Мария Виктор диэн ааттаах уоллаах.

 

Кµ´э²эй удьуордара

 

     Максим Кирилов-Кусентей Барусов (1745-1814 сс.) Кусагалдык Барусов бииргэ т³р³³бµт быраата. ¥´µйээ²²э кэпсэнэринэн, Кэнтиккэ XVIII µйэ са²атыгар Кµ´э²эй Баай олоро сылдьыбыт. Ынах, сылгы сµ³´µтµн ахсаана 900-чэ буолбут. Кини аттыгар Тортойо диэн сэниэ ыал олорбут. Олохторо Са²а Кµ³л. Кинилэртэн чугас Сахсыкы (Сахсымыкы) диэн му²халанар кµ³ллээх эбиттэр. Тортой-Тортойо 1782 с. биэрэпискэ киирбит ки´и. Кини 1744 с. т³р³³бµт, Кµ´э²эй бииргэ т³р³³бµт убайа буолар. Тортойо 29 саа´ыгар, дьиэ-уот тэриммэккэ эрэ, ³лбµт. Онон µ´µйээ²²э ахтыллар Кµ´э²эй уонна Тортойо Максим Кириловка (Кусентей Барусов) хайдах аймахтыы буолаллара биллибэт. Анал µ³рэтиини эрэйэр.

     Манна биир оруннаах со±ус саба±алаа´ыны киллэриххэ с³п. Дьµ³гэ Ааныстыырап «Лоокуут уонна ньургу´ун» диэн сэ´энигэр Кµ´э²эй о±онньор уобара´а киирбит. Кµ´э²эй Барусов Дьµ³гэ тµгэх э´этин кытта бииргэ т³р³³бµт ки´и. Онон кинини сэ´энигэр прототип бы´ыытынан ту´аммыт да буолуон с³п. Ити эрэ буолуо дуо, сэ´э²²э киирбит Сэрбэкэ, Ба´ыкка Кэнтиккэ (Алын Чап а±атын уу´а) олорон ааспыт дьон. О±уруос диэн ааттаах сиргэ 1917 с. биэрэпискэ суруллубутунан, тµ³рт ыал олорбут. Онон син кэ²эс со±ус оттонор ходу´алаах сир эбит. Сэ´э²²э Дьµ³гэ ити кµ³лµ µрэх аатынан киллэрбит бы´ыылаах.

     Кусентей Барусов кэргэнэ Ксения Ильина (1757 с.т.) тулаайах буолан ыалга иитиллибит бадахтаах. Ити бу Кусентей – Кµ´э²эй баай буоларын улаханнык саарбахтатар. Ксенияны соро±ор Кучун, соро±ор Аксинья Кисигеева диэн суруйаллар эбит. Кини 84 саа´ыгар 1841 с. ³лбµт. О±олоро: Семен (1785-1814 сс.), Павел (1790 с.т.), Пелагея (1772 с.т.), Акулина (1778 с.т.), Анна (1773 с.т.), Аграфена (1779 с.т.). Семен Максимов эдэр саа´ыгар ³л³н, оло±ун µчµгэйдик о²остубатах. 1810 с. т³р³³бµт Татьяна диэн ааттаах кыыстаах. ойо±о ³сс³ 1812 с. иннинэ ³лбµт. Бука, о±олоноору суорума суолламмыт буолуон с³п. Аата сурукка киирбэтэх.

     Павел Максимов кэргэнэ Татьяна Григорьева (1795 с.т.). Бу ыал со±отох Спиридон (1820 с.т.) диэн уоллаахтар. Кинилэр 1816 с. биэрэпис кэнниттэн т³р³³бµт кыргыттардаах да буолуохтарын с³п. Олор кэргэн тахсан 1851 с. биэрэпискэ кииримиэхтэрин с³п.

     Спиридон Павлов кэргэнэ Татьяна Иннокентьевна (соро±ор Павлова диэн суруйаллар эбит) (1821 с.т.). Тµ³рт о±олоохтор: Михаил-Никома (1850 с.т.), Федор (1852 с.т.), Николай (1869 с.т.), Елена (1848 с.т.). Михаил Спиридонов 1884 с. сэтинньи 17 кµнµгэр Ульяна Петрованы кытта бэргэ´элэммиттэр. Олохторо Булгунньахтаах. Бастакы ыыстарын Агафияны (1880 с.т.) о±олонон баран бэргэ´элэммиттэр. Атын о±олоро: Самсон (1889 с.т.), Анна (04.10.1892 с.т.). Миэтирикэтэ к³стµбµт ³сс³ биир Анна (02.02.1888 с.т.) диэн кыыстара эдэр саа´ыгар олохтон туораабыт бы´ыылаах. Сурукка киирбиттэрин кыайан буолбатах атын да о±олордоохторо буолуо.

     Федор (Феодор) Спиридонов (1852 с.т.) сахалыы аата «Эмис» диэн эбит. Кэргэнэ Ирина Ильина (1864 с.т.). 1897 с. биэрэпискэ суруллубутунан, Павлов Феодор Спиридонович «Тµ³лбэ» диэн ааттаах сиргэ олороро бэлиэтэммит. Тµ³рт о±олоохторо – Екатерина (1884 с.т.), Абрам (1886 с.т.), Ульяна (1892 с.т.), Марфа (1895 с.т.) ыйыллыбыт. Та²ара дьиэлэрин кинигэлэриттэн Семен (07.05.1889 с.т.), Ульяна (10.01.1891 с.т.), Марфа (26.10.1895 с.т.), Марфа (26.10.1896 с.т.) диэн ааттаах о±олорун т³р³³бµттэрин ту´унан миэтирикэлэрэ к³´µннэ. Онон биэрэпискэ ааттара киирбит Ульяна уонна Марфа ха´ан, ханнык ыйга т³р³³бµттэрин чопчу этэр кыахтанныбыт.

     1917 с. биэрэпискэ Абрам Федоров Булгунньахтаахха олороро ыйыллыбыт. А±атын уу´а – Алын Чап, саа´а – 35-´э, 58 саастаах ийэтэ кинилэри кытта олороро бэлиэтэммит. Са²а ыал буолбут, кэргэнин саа´а баара-суо±а 18-´а, о±олоро суох. Кинилэри кытта 25 уонна 13 саастаах балтылара олорсоллор эбит. Саастарынан сэдиптээтэххэ кинилэртэн биирдэстэрэ – Ульяна. Бу Ульяна икки саастаах кыыстаа±а суруллубут. Феодор Спиридонов 1904 с. т³р³³бµт ³сс³ биир кыыстаа±а билиннэ. Алта ки´и уопсайа 11 сµ³´µнµ иитэн олорбуттар. Бука, балыгынан, тыа булдунан эбинэн быр-бааччы олорбут ыал буолуон с³п.

     Манна эбии ³сс³ биир докумуону кыбытабыт. 1917 с. от ыйын 3 кµнµгэр Роман Феодоров ¥³´ээ Бµлµµ Намыттан 18 саастаах Татьяна Софронованы сµгµннэрэн а±албыт. Архыып докумуоннарыгар Абрамы µксµн Роман диэн суруйан кэби´эллэр. Абрам диэн аат саха±а соччо «билиниллибэтэх» нуучча аата бы´ыылаах. Сорох тµ³лбэлэргэ Трофимы – Дороппуун, Митрофаны – Миитэрэй, Абрамы – Арамаан  диэн ааттарынан эрэ билэллэр.

     1927 с. демографическай биэрэпискэ 231 нµ³мэринэн Абрам Феодоров дьиэ кэргэнин испии´эгэ киирбит. Кэргэнин аата Татьяна диэбиттэр. Абрам кэргэнэ Татьяна Софронова буоларын бигэргэтэр курдук. О±олоро: Марина (1922 с.т.), Петр (1925 с.т.). Абрам сахалыы аата Айан, тµ³рт сылгылаа±ын, алта сµ³´µлээ±ин атын биэрэпистэн (НА РС(Я) ф.70, оп.38, д.794) эбии киллэрэн аа±ааччыларбытын били´иннэрэбит. Абраамнаах эдэрчи дьон 1927 с. кэнниттэн о±оломмуттара да буолуо. О±олоро Марина, Петр ыччатырбыттара буолуо диэ±и ба±арыллар. Онон Кµ´э²эйтэн ким билигин тымыр-сыдьаан тардан и´эрин аймахтара бы´аарыахтара диэн эрэнэбит.

 

 

Мэнээк Мэхээлэ

 

     Егоров Михаил Иннокентьевич-Мэнээк Мэхээлэ (1849-1934 сс.) ту´унан «Кэнтик нэ´илиэгэ» (Дьокуускай, 2009. С.–20-21) кинигэ±э киирбит µ´µйээнтэн а±алабыт: «… Кэнтик нэ´илиэгин киэ² нэлэмэн ¥кэ диэн алаа´ын бэтэрээ ³ттµгэр Сэттэ Быластан 300-чэкэ миэтэрдээх сиргэ со±уруу э²ээргэ ойуур са±атыгар Э²иэттэй уола Мэхээлэ диэн ки´и олорбут. Эдэр саа´ыгар кы´ын тай±а±а мэнээк баран хаалара. Алда²²а, Бодойбо±о к³мµс µлэтигэр µлэлээн сайын от са±ана кэлэрэ. Ол курдук куруук барарын и´ин Мэнээк Мэхээлэ диэн ааттаабыттар. Мэнээк Мэхээлэ Бодойботтон сатыы, салааска со´уулаах 9 хонон дойдутугар кэлэрэ, ким да кинини кытта тэ²²э тулу´ан аргыстаспат. Арай А´ыкай ки´итэ Чарчыс хо´уун тэ²²э чэпчэки та´а±астаах айанна´ан тахсыбыта µ´µ.

     Кэнтик нэ´илиэгин баайа Ло²со Ба´ылай То²уо т³рдµгэр Тµбэ и´игэр Тµктµйэлээх диэн 6 дэ´ээтинэлээх кылаастаах сиригэр кµµлэй тэрийэргэ биллэрбит. Баай µлэ´ит уолун Мэнээк Мэхээлэни соруйбут: «Мэхээлэ, сарсын Тµктµйэлээххэ кµµлэйдии киирэр буоллубут. Ходу´ам ото тэпсиллэн хаалыа. Онон киирэ²²ин отууланар сирбит та´ын охсон, хахха отуута о²ор уонна сµ³´µ ³л³р³н ас бу´арарга кураанах маста бэлэмнээ».

     Сарсыарда Ло²со баай ³л³р³р ты´а±а´ын сэтиилэнэн, охсооччуларын, асчыттарын илдьэ айаннаан, ¥кэ алаас са±атыгар Мэнээк Мэхээлэ хотуурун сµгэн и´эрин к³рсµбµттэр. Онуоха тохтоон баай ки´и ыйыппыт: «Хайа, Мэхээлэ, то±о тахсан и´э±ин, кµµлэйгэ от охсон куотала´ыа эти² дии?» – диэбит. Онуоха Мэнээк Мэхээлэтэ: «Биир Тµктµйэлээх баар буолла±ына охсуллан бµттэ. Оттон иккис Тµктµйэлээх баар буолла±ына охсоргут буолуо», – диэбит да, салгыы хаама турбут. Тугу-тугу ити Мэхээлэ тылла´ар, баран к³рд³хпµтµнэ сатанар диэн салгыы айаннаабыттар. Тиийэн к³рбµттэрэ, Тµктµйэлээх ходу´ата хара ма´ыттан килэччи охсуллан сытар, ону к³р³н с³рµ диэн с³±³н бэйэ-бэйэлэрин к³рс³н кэбиспиттэрэ µ´µ.

     Киэ² ¥кэ алаас бы´ар бы´а±а´а ха²аластар кылаастаах сирдэрэ этэ. Онно баай То±ойо кµµлэйдэтэр буолбут. ¥кэ илин ба´ыттан Сэттэ Былас µрэ±ин т³рдµттэн ¥кэни хаба ортотунан хайа охсон, у²уор 2 биэрэстэ кэри²нээх Кытаанах тумулга диэри охсон тахсыахтаахтар. Онтон Холоруктаах аартыгынан тахсан, хоту э²ээринэн т³тт³рµ охсон кэлиэхтээхтэр. Онуоха Мэнээк Мэхээлэ бастаабыт да, былыргы саха хотуурунан кулахачытан сиргэ тиийэ хапта²наан, хотуурун му²унан ылларан, оту, дул±алары, муохтары тура охсон, нэлэдьитэн бы´а охсубут ото, холорук ытыйан эрэрин курдук ³р³ ытыллан, киирэн бара турбут. Мэнээк кэнниттэн тµ´µ³хтээх охсооччу дьонтон басты²нара Да±айар Мэхээлэ уонна Мыскаа Бµ³тµр: «Эн тµс, мин тµс», – диэн сэлээннэ´э турдахтарына, арай алаас хоту ойуурун са±атыттан хара та²астаах билбэт ки´илэрэ киирбит да, Мэнээк Мэхээлэ кэнниттэн тµ´µнэн кэбиспит. Инньэ гынан у²уоргу Кытаанах Тумулга тахсыыга Мэнээктэн 50-ча са´аан хаалан тахсыбыт да, «хоттордум» диэн, хотуурун сµгээт, µргµлдьµ ар±аа ойуурга тахсан бара турбут. Ол ким кэлэн охсон куоталаспытын билбэккэ хаалбыттар. Араа´а, атын улуус ааттаах охсооччута Мэнээк Мэхээлэттэн аатын ылаары холонон к³р³н баран, хотторон, аатым-суолум тµ´µ³ диэн кимиэхэ да биллибэккэ барбыт. Ол курдук н³²µ³ сайыныгар эмиэ биир ки´и кэлэн, куотала´ан к³р³н баран, Холоруктаан аартыгынан хоту тахсыбыт да, ойуур диэки этэн хаалбыт µ´µ.

     О±онньор 97 саа´ыгар µс эрэ хонукка ыалдьан баран, ³л³н хаалбыта µ´µ».

     Маннык ааттаах-суоллаах ки´и ким этэй? 1951 с. ревизскэй сказканы ылабыт. Онно Дьокуускай та´ыттан Хапта±ай нэ´илиэгиттэн к³´³н кэлбит дьон испии´эгэр µс бырааттыы Егоровтар киирбиттэр. 1857 с. биэрэпискэ  суруллубутунан, бырааттыылар тµ³ртµµ уоллаахтар да, 1897 с. биэрэпискэ кинилэртэн µс ыал эрэ киирбитин буллубут. К³пп³хт³³хх³ Егоров Василий Иннокентьевич (1850 с.т.), Билиигэ Мэнээк Мэхээлэ уонна Егоров Василий Иванович (1826 с.т.).

     Мэнээк Мэхээлэ кэргэнин Мария Ильина (1848 с.т.) диэбиттэр. Сорохтор Мэхээлэ ийэтин Мыыммыт – Мойтохоон Ыстапаан балта дииллэр да, ол с³п тµбэспэт. Мойтохоон 1839 с. т³рµ³х. Сорохтор Ыстапаан балта Мэнээк Мэхээлэ кэргэнэ диэн суруйаллар. Ону баара кэргэнэ Ылдьаа кыы´а Мария диэн 1897 с. биэрэпискэ суруллубут. Ба±ар, бастакы кэргэнэ Ыстапаан балта буолуо диэ±и, 1870 с. сэтинньи 11 кµнµгэр Михаил Иннокентьев Бастакы ¥³дµгэйтэн Филиппова Мария Ильиничнаны сµгµннэрэн а±албытын ту´унан докумуон архыыпка харалла сытар. Онон ити эмиэ табыллыбата. Арай, бастакы кэргэнэ ³лбµтµн кэннэ Мыыммыты ойох ылыан с³п. ¥³´э ыйыллыбыт биэрэпискэ Мэнээк тµ³рт о±ото испии´эккэ киирбит – Никита (1886 с.т.), Варлаам (1893 с.т.), Анна (1874 с.т.), Федора (1889 с.т.). Аны бу о±олор саастарын кµстµбµт миэтирикэлэри кытта тэ²нээн к³рµ³ххэ с³п: Мария (18.11.1875 с.т.), Никита (23.02.1887 с.т.), Агрипина (08.03.1892 с.т.), Варлаам (03.04.1894 с.т.).

     1917 с. биэрэпис кэрэ´элииринэн, Мэнээк Мэхээлэ Алып Чап а±атын уу´угар киирэр эбит. Ити кэм²э кэргэнэ ³лбµт. Уолаттарын саастара – 26 (?), 23. Никита саа´ын сыы´а суруйбуттар. Кыы´ын саа´ын 24  ыйбыттар. Хайа эрэ уола ыал, кийиитин саа´ын 23-´э диэн бэлиэтээбиттэр, биир саа´ын туола илик сиэннээх. Сылгылара суох, ынахтара – 14. Олохторун ¥рдµк ³т³х диэн суруйбуттар.

     Варлаам Михайлов 1918 с. от ыйын 1 кµнµгэр Иккис ¥³дµгэйтэн 19 саастаах Александра Алексееваны кытта бэргэ´элэммиттэр.

     1927 с. демографическай биэрэпискэ 125 нµ³мэринэн Кубадьы Никита  суруллубут. Саа´а с³п тµбэ´эр. Кэргэнэ Парасковья  киниттэн 13 сыл балыс, икки кыыстаах: Анна (1920 с.т.), Авдотья (1921 с.т.). Ити биэрэпискэ Мэнээк (Тэлээрис) Мэхээлэ кыра уолугар Варлаам²а олороро ыйыллыбыт. Варлаам кэргэнэ Марина (1899 с.т., иккис кэргэнэ буолуон с³п), о±олоро: Азар (1917 с.т.), Авдотья (1918 с.т.), Яков (1919 с.т.), Варвара (1923 с.т.), Еремей (1925 с.т.), Мария (1927 с.т.). 1917 с. биэрэпискэ бу ыал испии´эгэр Азарий киирбит, ол архыып докумуонунан бигэргэнэр диэххэ с³п. Азарий 1916 с. сэтинньи 5 кµнµгэр т³р³³бµтµн ту´унан докумуон к³´µннэ, ийэтэ – Марина Данилова. Онон Александра Алексеева диэн кэргэнээх Варлаам Михайлов атын да ки´и буолуон с³п.

     Тµмµкпµтµгэр, Тумус Мэхээлэ Мэнээк Мэхээлэни ³сс³ биир Даайа диэн кыыстаах диэбит. Онтон Варлаам Э´э Таанньа диэн элбэх о±олордоох кыыстаа±ын ыйбыт.

     1927 с. биэрэпискэ Мэхээлэ кыы´а Аграфена 134 нµ³мэринэн киирбит. ¥с саастаах Иван диэн ааттаах уоллаах. Аграфена син саа´ыран баран о±оломмут.

     Уруулара-аймахтара бу суруйууну ситэрэн биэриэхтэрэ диэн эрэнэбит. Мэ²э Ха²алас Хапта±айыгар олорор аймахтарын кытта токооло´он билсиэхтэрин с³п.

 

 

Сартах Унегесев ыччаттара

 

     Са´ыл Ойуун-¥нµгэс µ´µйээннэргэ со±отох Хара Бытык диэн уоллаах дэнэр.  Архыып докумуоннара кэрэ´элииллэринэн, кини сэттэ уоллаах, биэс кыыстаах: Топпо±ор (1715 с.т.), Сартах (1719-1751 сс.), Убаннюк (1720 с.т.), Быржигай (1724 с.т.), Ульяна Николаева (1737 с.т.), Молжорок-Илья Ильин (1741 с.т.), Тикян-Федор Иванов (1746 с.т.), Магандык (1747-1768 сс.), Аагалыр-Спиридон Иванов (1758 с.т.). Са´ыл Ойуун бастакы кэргэнэ кимэ, хантан т³рµттээ±э сэ´э²²э эбэтэр сурукка киирбитин булбатыбыт. 1782 с. ревизскэй сказка±а Са´ыл Ойуун тµ³рт кыра уолаттарын кэнниттэн кинилэр ийэлэрин Фекла Васильеваны (1715 с.т.) суруйбуттар. Саа´ынан сэдиптээтэххэ Фекла Са´ыл бастакы кэргэнэ буолбатах. 1795 с. биэрэпискэ Фекла сахалыы аатын Кытытын Нярюйина диэн ыйбыттар. Кыы´а Мавра Васильева (1750 с.т.) 1787 с. Боро±он буола´ыгар Дмитрий Ивановка сµктэн барбыт. Кыра кыы´а Евдокия Васильева (1761 с.т.) 1788 с. £ргµ³т ки´итигэр Данил Шестаковка кэргэн тахсыбыт. 1782 с. биэрэпискэ Са´ыл Ойуун ити кыргыттарын испии´эккэ то±о эрэ киллэрбэтэхтэр. Онон кини биэс кыыстаах буолан та±ыста. Улахан кыы´а Топпо±ор µ´µйээ²²э 15 саастаа±ар Боотулуу т³рд³ буолбут Оно±оччукка кэргэн тахсыбыт диэн кэпсэнэр да, ол сыы´а бы´ыылаах. Ити буоласка 1782 с. ыытыллыбыт ревисзкэй сказка±а Болтору Ираев (1706 с.т.) аата киирбит. Киниттэн 9 сыл балыс Сарджагай Унегесев кинээстиир ¥³дµгэй буола´ыттан Топпогор Унегесева диэн ааттаах кэргэннээ±э ыйыллыбыт. О±олоро µстэр: Атлас (1750 с.т.), Баям (1756 с.т.), Барханча (1759 с.т.). Улахан уолун саа´ыттан та´аардахха Топпо±ор 35 саастаа±ар о±оломмут. Оччотугар кини Оно±оччукка саа´ын ситэн баран сµктэн кэлбит буолан тахсар. Уолаттарыттан улаханнара Атлаас-Александр Поскачин а±атын кэнниттэн бастакы куортуктаах кинээс буолбут. Поскачиннар, Николаевтар нэ´илиэктэригэр, улуус салайар эргимтэтигэр бэрт сити´иилээхтик µлэлээбиттэрин, архыып докумуоннарыгар оло±уран «Боотулуулар» (Дьокуускай, 2011) кинигэ±э си´илии суруллан турар. Ону манна хатылыы барбаппыт.

     Са´ыл Ойуун иккис кыы´а Убаннюк ¥³´ээ Бµлµµ Нам кинээ´ин Дьа²сай сиэнигэр Быигый Куясовка сµктэн барбыт. Кинилэр биллэринэн тµ³рт о±олоохтор: Бакыта (1768 с.т.), Комер (1769 с.т.), Кыча (1765 с.т.), Чонок (1766 с.т.). Убаннюк улахан кыы´ын Кычаны 45 саастаа±ар о±оломмут. Онон Быигыйдаах Убаннюк саа´ыран баран дьиэ-уот тэриммиттэр бы´ыылаах. Сэ²ээрбиттэр А.Н. Павлов-Дабыл «¥йэлэри у²уордаан» (Дьокуускай, 2013) кинигэттэн Дьа²сай кинээс ыччаттарын кэли²²и дьыл±аларын ту´унан аа±ан билиэхтэрин с³п.

     Са´ыл Ойуун µ´µс кыы´а Ульяна Николаева кэргэнэ эмиэ Намтан Иван Андреев-Буя Этеянов (1737-1790 сс.). Бэйэлэриттэн о±олоро суох буолан Евдокия (1779 с.т.) диэн ааттаах кыы´ы ыалтан ылан ииттибиттэр. 1795 с. биэрэпискэ кини аата баар, саа´а 16-та, ииппит а±ата ³лбµт. Евдокия кэнники дьыл±ата биллибэт. Хайа тµ³лбэ ки´итигэр кэргэн тахсыбытын билигин кэлэн чопчулуур ыарахана биллэр.

     Аны билигин Са´ыл Ойуун улахан уолун Сартах Унегесев (1719-1781 сс.) ыччаттарын эридьиэстээ´и²²э киирэбит. Кэргэнин Кунеканы (1732 с.т.) Дьокуускай та´ыттан Мачес Эчанов кинээстиир Ха²алас буола´ыттан сµгµннэрэн а±албыт. Оло±о Тахта²да. Эмиэ син саа´ыран баран оло±ун о²остубут бы´ыылаах. ¥с уоллаахтар: Борчугунур (1754-1814 сс.), Жель (Жуль) (1760 с.т.), Тень (1765 с.т.), икки кыыстаахтар: Седера, Чоя (1763 с.т.).

     Улахан кыы´а Седера 20 саастаа±ар Боотулуу буола´ын ки´итигэр Мишка Можекаевка кэргэн тахсыбыт. Онтон иккис кыы´а Чоя 1795 с. биэрэпискэ суруллубутунан, саа´а 32-тэ да буоллар кэргэн тахса илик эбит. А±атын аатын Берчюгнер диэн суруйбуттара Сартах ³сс³ биир сахалыы ааттаа±ын туо´улуур. Биэрэпи´и толорбут нуучча сахалыы ааты хайдах истибитинэн суруйбут буолан, Сартах ити сахалыы аатын билигин чуолкайдыыр ыарахан.

1.    Сартах улахан уолун Борчугунур кэргэнэ ¥³´ээ Бµлµµттэн Еким Тарагаев кинээстиир Ха²алас буола´ыттан Микиин Турахов кыы´а Чахтай (1762-1841 сс.). Кэлин сµрэхтэнэн Татьяна Спиридонова буолбут. О±олоро: Бага-Леонтий Самтагаев (Сартагаев) (1785-1853 сс.), Василий (1797-1847 сс.), Железа-Николай (1800-1845 сс.), Мэлигир-Николай (1811 с.т.), Хочула (1790 с.т., кыыс), Мария (1804 с.т.), Татьяна (1805 с.т.).

1.1.   Бага-Леонтий кэргэнэ Агафия Иннокентьева (1791 с.т.) хантан т³рµттээ±ин кыайан чуолкайдаабатыбыт. Сурукка киирбитинэн икки о±олоохтор: Николай (1821-1853 сс.) уонна 1839 с. ³лбµт Анна диэн кыыс. Онон Леонтий утума бу о±олорунан быстан хаалла.

1.2.   Борчугунур иккис уолун Ба´ылайын кэргэнэ Пелагея Григорьева (   -1842 сс.), о±олоро: Алексей (1825 с.т.), Петр (Илья) (1831 с.т.), Анна, Харайбат, Анна (1841 с.т.). 1851 с. ревизскэй сказка±а Анна 1847 с., Харайбат 1849 с. кэргэн тахсыбыттарын ту´унан суруллубут. Кимнээххэ кэргэн сµктэн барбыттара ыйыллыбатах. 1857 с. биэрэпискэ Ба´ылай уолаттара олохторун о²остубуттара бэлиэтэммит. Алексей кэргэнэ Мария Артомонова (1836 с.т.), онтон Илья кэргэнин аата Анна Саввина (1829 с.т.) диэн ыйыллыбыт. Илья кэргэнин Аннаны кытта 1858 с. ахсынньы 10 кµнµгэр бэргэ´элэммиттэр. Анна ¥³´ээ Бµлµµ Намыттан т³рµттээх. Улахан уол Алексей ыччаттаа±а биллибэт. Онтон Илья икки о±отун миэтирикэтэ к³´µннэ – Евдокия (03.10.1859 с.т.), Василий (26.02.1861 с.т.). Бу аймахха биир ааттаах тµ³рт Василий Ильин баар. Онтон биирдэстэрэ Кэрэмэстэн-Владимир Слепцовтан тымыр-сыдьаан тардар. Арыый с³п тµбэ´иэх курдук 1878 с. от ыйын 15 кµнµгэр Хороттон Мария Михайлованы сµгµннэрэн а±албыт Василий Ильин буолар. Миэтирикэтэ к³стµбµт Феврония (15.02.1896 с.т.) диэн кыыстаах. Бу салаа салгыы µ³рэтиини эрэйэр.

1.3.   Бурчугунур µ´µс уола Железа-Николай. Кэргэнэ Настасья Захарова 1840 с. ³лбµт. 1826 с. т³р³³бµт Петр диэн уоллара у´аабатах, 11 саастаа±ар кµн сириттэн кµрэммит. А±алара Ньукулай ойо±уттан биэс сыл хойутаан олохтон туораабыт. Онон бу ыал бары утуу-субуу ³л³н, кэннилэригэр ааттарын ааттатыах ыччат хаалбатах.

1.4.   Т³рдµс уол Мэлигир Ньукулай  кэргэнэ Варвара Иванова (1816 с.т.), о±олоро: Николай (1839 с.т.), Василий (1843 с.т.), Спиридон (Василий) (1845 с.т.), Дарья (1848 с.т.), Дарья (1853 с.т.). 1857 с. биэрэпискэ ийэлэрин аатын Варвара оннугар Ульяна диэн суруйбуттар.

     1871 с. кулун тутар 10 кµнµгэр Василий Николаев Таркаайыттан 20 саастаах Парасковья Иванованы кытта бэргэ´элэммиттэр. Архыыптан тµ³рт о±олорун миэтирикэтэ к³´µннэ: Иннокентий (26.09.1875 с.т.), Евдокия (06.01.1877 с.т.), Алексей (24.01.1885 с.т.), Василий (04.04.1891 с.т.). «Кэнтик нэ´илиэгэ» (Дьокуускай, 2009. С.–19-20) кинигэ±э Ботучча Ба´ылай о±олорун ту´унан суруллубут. Ботуччаны Остобунай кинээс уола диэбиттэр да, к³лµ³нэни буккуйан сыы´а суруйбуттар. Ба´ылай оло±о Кыырт алаа´а эбит, о±олоро: £³к³й £л³кс³й (1881-1939 с.т.), Оо´уу Илья (1886 с.т.), Тыппа Бµ³тµр (1888-1932 сс.) уонна ¥ссээйэ Барча ойо±о. £³к³йµ Батаакап кулуба±а кµлµµ´µнньµк уонна к³мµскээччи харабыл курдук сылдьыбыта диэн суруйбуттар. Чиэппэр кµµстээ±э, ат боккуобут ыыра тардара, тимири эрийэ тутара, тустан тэ²нээ±ин булбата бэлиэтэммит. Егор Потапов кулубанан µс болдьоххо – 1906-1909, 1913-1915 уонна 01.01.1916 с. са²а былаас буолуор дылы µлэлээбитэ. Оччотугар «би´иги £л³кс³йбµт» саа´ынан с³п тµбэ´эр.

     Кэнтиги Иккис ¥³дµгэйтэн арааран туспа нэ´илиэк о²орор ту´унан докумуон (НА РС(Я) ф.91и, оп.1, д.3, л.13-15) архыыпка харалла сытар. Онно са²а тэриллэр нэ´илиэккэ барыахтаах эр дьоннор испии´эктэрэ баар. О²о´уллубут кэмэ – сэтинньи 10 кµнэ 1897 сыл. Испии´эк икки чаастан турар. Бастакыта быыбарга куоластыыр бырааптаах дьон, икки´э – о±олор ааттара. О±олор ортолоругар 121-123 нµ³мэринэн Алексей, Петр, Илья Васильевтар киирбиттэр. Быыбардыыр бырааптаах дьон испии´эгэр 78, 111 нµ³мэрдэринэн Иннокентий Васильев аата баар. Бу Иннокентийдэртэн биирдэстэрэ Ботучча Ба´ылай уола да буолуон с³п. Эдэрчи саа´ыгар ³л³н кэлин ахтыллыбат буолбут бы´ыылаах.

     1917 с. биэрэпискэ Остобунай а±атын уу´угар 30 саастаах Илья Васильев сурулла сылдьар. Ыал, кэргэнин саа´а 29. О±олоохторо ыйыллыбатах, са²а дьиэ-уот тэриммит бы´ыылаах. Олохторо Талах Кµрµ³, биир сылгылаах, то±ус ынах сµ³´µлээх. Убайа £л³кс³й, быраата Петр кинини кытта олороллоро бэлиэтэммит. Ийэлэрэ тыыннаах эбит, саа´ын 60-на диэбиттэр, а±алара ³л³н ити биэрэпискэ киирбэтэх. Сэ´э²²э Ботучча Ба´ылай биир эрэ кыыстаа±а дэнэр – Барча ойо±о. Бу биэрэпискэ кини µс кыыстаа±а (18, 17, 12 саастаах) ыйыллыбыт. Кинилэртэн икки кыы´ын кэли²²и дьыл±алара биллибэт.

2.    Сартах иккис уолун Жуль-Леонтий Петров (1760 с.т.) кэргэнэ Маякын (1765 с.т.) Ку´а±ан Сырай Желаков кинээстиир Дьаархаан буола´ыттан Ирэлээх Богдогуров кыы´а Маякын. 1795 с. биэрэпискэ Маякыны Идэлээх Асахов кыы´а диэбиттэр уонна Баяты (1787 с.т.) диэн ааттаах уоллаахтара ыйыллыбыт. Онтон 1816 с. ыытыллыбыт ревизскэй сказка±а уолларын Баяты аата киирбэтэх. Ол аата ити иннинэ ыытыллыбыт биэрэпис иннинэ ³лбµт диэн тµмµккэ кэлэбит. Онон Сартах иккис уолуттан Леонтийтан ыччат хаалбатах.

3.    Сартах µ´µс уолун Тень-Максим (1765-1814 сс.) кэргэнэ Прокопий Поебудин кинээстиир То²ус буола´ыттан Тержябил Соров кыы´а Анна (1767 с.т.). О±олоро: Василий (1788 с.т.), Иван (1794 с.т.), Василий (1898 с.т.), Анна (1793 с.т.), Кыска (1809 с.т.). 1816 с. биэрэпискэ Улахан Ба´ылай аата киирбэтэх. 1812 с. иннинэ ³лбµт бы´ыылаах диэн саба±алыыбыт. 1851 с. биэрэпискэ Максим уолаттарын ааттара баар. Араспаанньаларын Тонев диэн суруйбуттар. £ск³тµн Максим сахалыы аатын урут Тень диэн суруйар буоллахтарына, уолаттарын Тенев (Тонев) диэн суруйаллара оруннаах. Саастара эмиэ с³п тµбэ´эр. Улахан уол Уйбаан оло±ун тэриммит, кэргэнэ Анна Трофимова (1811 с.т.). О±олоро суох буолан, Иваны (1830 с.т.) ииттибиттэр. Максим кыра уола Ба´ылай дьиэ-уот тэриммэтэх. 1857 с. биэрэпискэ Иван Тоневы Василий Тоготок диэн суруйбуттар. Ииттэр уоллара Иван анны быраатыгар суруллубут.

     Онон Са´ыл Ойуун улахан уолуттан Сартахтан Борчугунур (1754-1814 сс.) эрэ утуму тэниппит. Бу салааттан нэ´илиэгэр кинээс, чаччыына солотун тута сылдьыбыт ки´и баара биллибэт, сурукка киирбитин булбатыбыт.

 

 

Быржигай Унегесев ыччаттара

 

     Са´ыл Ойуун иккис уола Быржигай Унегесев-Гаврил Слепцов (1734 с.т.). Сэ´э²²э Са´ыл Ойуун со±отох Хара Бытык диэн ааттаах уоллаах дэнэр. Бука атын о±олоро дьон ³йµгэр хатанар гына тугу да о²орботох буолан умнууга хаалбыттар бы´ыылаах. £сс³ биир аата Хара±а Суох диэн бы´ыылаах. Итинник ааттаммыта оруннаах со±ус, бэйэтэ уонна кини икки уола сµрэхтэнэллэригэр араспаанньалара Слепцовтар буолбуттар. Лаппа кырдьан баран хара±а суох буолбут бы´ыылаах. 1816 с. биэрэпискэ саа´а 81-рэ, бэйэтин уонна уолаттарын араспаанньалара Слепцовтар. Ол иннинэ, бука, Хара Бытык – Бырдьа Бытык диэн аатыттан сэдиптээн нууччалар Быржигай (Быржагай) диэн суруйбуттар диэн саба±алыыбыт.

     Быржигай Унегесев буола´ыгар у´уннук кинээстээбит ки´и. Ол курдук, 1771 с. ¥³´ээ Бµлµµ симиэбийэтин чаа´ынай комиссара Иван Васильевич Аргунов киниэхэ кинээс буоларын туо´улуур алтан бэчээт туттарбыт. 1776 с. Бµлµµ умна´ын 24 буола´ыгар ыытыллыбыт ходу´а µллэстиитин биэдэмэ´игэр кинини эмиэ кинээс солотун тута сылдьар диэн ыйбыттар. Арай 1816 с. биэрэпискэ кинини урут кинээстии сылдьыбыта диэн суруйбуттар. Кинини 57 саастаах уола Василий Кондаков солбуйбут («ныне управляющий князец»). 1808 с. о²о´уллубут биир докумуо²²а  (НА РС(Я) ф.7и, оп.1, д.84) Кондаков кинээс бы´ыытынан ахтыллар. Оччотугар Бырдьа±ай 70-н аа´ан баран, солотун иккис уолугар бэйэтин ба±атынан туран биэрбит бадахтаах (нууччалаатахха «оставка±а» барбыт). Ол и´ин кини ³сс³ биир «Остобунай баай»  диэн аатынан дьонноро «сµрэхтээбиттэр» диэн сэрэйэбит. Онон Гаврил Слепцов  дьо²²о «Хара Бытык», «Бырдьа Бытык», «Хара±а Суох» (соро±ор Остобунай уола дииллэр эбит), «Остобунай» диэн ааттарынан кµн бµгµнµгэр дылы биллэр.

     Сэ´э²²э Остобунай сэттэ ойохтоо±о кэпсэнэр. 1782, 1795 сс. ревизскэй сказкаларга кини икки ойохтоо±о суруллубут. Бастакы ойо±о ¥³´ээ Бµлµµ Намыттан Куяс Иржагин кыы´а Хаятчын (1740 с.т.). Би´иги маны Ырдьаха уола Кууйас диэн аа±абыт. Ырдьаха итинник ааттаах уолугар архыып докумуоннарыгар таба тайамматыбыт. Хаятчын 1785 с. ³лбµтµн кэннэ, Бырдьа±ай икки´ин кэргэннэнэр. Иккис кэргэнэ Чоя Булгуева (1745 с.т.) Петр Ноговицын кинээстиир буола´ыттан Булгу кыы´а. Чоя сµрэхтэммит аата Агафия. Бу кэргэниттэн о±олоо±о биллибэт. Сэ´э²²э Остобунайы сэттэ ойохтоох диэбиттэрэ докумуонунан бигэргэммэтэ.

     Сурукка киирбитинэн, Бырдьа±ай µс уоллаах: Кэрэмэс-Владимир Слепцов (1758 с.т.), Ахрыян-Василий Кондаков (1758-1840 сс.), Аврам-Степан Слепцов (1777 с.т.), µс кыыстаах: Бачыйбыт(1767 с.т.), Убабыт (1769 с.т.), Хогуру (1780 с.т.). Икки улахан кыргыттара 19-туу саастарыгар  ³лбµттэрэ бэлиэтэммит. Онтон Хогуру аата 1795 с. биэрэпискэ киирбэтэх. £лбµтэ да, кэргэн тахсыбыта да биллибэт.

     1. Бырдьа±ай икки уола игирэлэр бы´ыылааах. Бииригэр аба±атын Кэрэмэс Ойуун  аатын биэрбит. Кини кэргэнэ ¥³дэйтэн кинээс Кукан Бекчолин кыы´а Чикиян (1769 с.т.), о±олоро: То²ус-Егор (1792 с.т.), Эмээхсин-Петр (1802-1837 сс.), Василий (1807 с.т.), Кучагныр (кыыс, 1784 с.т.), Токок (кыыс, 1787 с.т.), Евдокия (1792 с.т.), Агафия (1793 с.т.), Агафия (1796 с.т.), Агафия (1798 с.т.), Агафия (1804 с.т.).

     То²ус Дь³гµ³р кэргэнэ Дария (1794 с.т.) Чонтоюнова (Лукина) (1793 с.т.). Биллэринэн, икки уоллаахтар: Прокопий (1831 с.т.) уонна Иван (1833 с.т.). Прокопий кэргэнэ Домна Егорова (1835 с.т.), онтон Иван кэргэнэ Анна Александрова (Леонтьева). Улахан уол Прокопий о±олоо±о биллибэт. Иван Егоровтаах о±олоро: Василий (1856 с.т.), Екатерина (18.09.1867 с.т.), Мария (02.04.1874 с.т.). То²ус Дь³гµ³р ыччаттарын ту´унан мантан ордук эбии суруйарбыт суох буолан биэрдэ.

     Кэрэмэстээх о±олоругар ³лµµлээх ыал бы´ыылаах. То±о эрэ иккис уолларын «абаа´ыны муннаран» Эмээхсин диэн ааттаабыттар. Ол да ту´алаабатах, Бµ³тµр баара-суо±а 35 саа´ыгар ³лбµт. Кэргэнэ Мария Абрамова (1806 с.т.), о±олоро: Иван (1825 с.т.), Илья (1831 с.т.). Кыыс о±олоохторо биллибэт. Улахан уол Иван кэргэнэ Александра (1829 с.т.) ким кыы´а буоларын суруйбатахтар. О±олоро: Сергей (1851 с.т.), Василий (1855 с.т.), Мария (1854 с.т.). Илья Петров кэргэнэ Ульяна Николаева (1833 с.т.), о±олоро: Антон (1846-1855 сс.), Анна (1846 с.т.) уонна Марина (1855 с.т.) диэн ааттаах кыы´ы ииттэллэрэ 1857 с. биэрэпискэ ыйыллыбыт. Ити биэрэпискэ то±о эрэ кыыстарын Анна аата киирбэтэх.

     Аны та²ара дьиэлэрин миэтирическэй кинигэлэрэ тугу кэпсииллэр? Иван Петров кэргэнэ Александра, Абрам кыы´а бы´ыылаах. 1868 с. олунньу 1 кµнµгэр Евдокия диэн ааттаах кыыстаммыттар. Иван Петров 90 саа´ыгар ³лбµт, О²хойго к³мµс у²уо±а к³т³±µллµбµт ки´и би´иги Уйбааммытыгар т³´³ сы´ыаннаа±а буолла? Саа´а с³п тµбэ´эр.

     Илья Петровтаах икки уолларын миэтирикэтэ к³´µннэ – Семен (15.07.1860 с.т.), Николай (08.11.1868 с.т.). Семен 1891 с. бэс ыйын 12 кµнµгэр Екатерина Игнатьевнаны кытта бэргэ´элэммиттэр. Екатерина Иккис ¥³дµгэйтэн т³рµттээх. 1897 с. биэрэпискэ суруллубутунан, кинилэр Кулу´уннаахха олороллор эбит. Миэтирикэтэ к³стµбµт Алексей  (17.02.1897 с.т.) диэн уоллаахтар. 1893 с. бэс ыйын 4 кµнµгэр аны быраата Николай ыал буолбут. Кэргэнэ Иккис ¥³дµгэйтэн Марфа Алексеева (1873 с.т.), олохторо эмиэ Кулу´уннаах. Сурукка ааттара киирбит о±олоро: Николай (21.03.1894 с.т.), Михаил (06.11.1895 с.т.), Алексей (13.02.1897 с.т.), Татьяна (13.02.1914 с.т.). Илья 1858 с. т³р³³бµт Василий диэн уоллаах бы´ыылаах. Кини 1897 с. биэрэпискэ суруллубутунан, эмиэ Кулу´уннаахха олорор эбит. Кэргэнэ Ксения Степанова (1850 с.т.), о±олоро: Анна (20.04.1875 с.т.), Егор (1880 с.т.), Михаил (01.10.1886 с.т.), Татьяна (1887 с.т.), Ирина (1889 с.т.), Николай (01.12.1895 с.т.).

     Сэ´э²²э Василий Ильин – Ылдьаа Ба´ылайа диэн аатынан киирбит (И.К. Васильев). Кинини Остобунай баай нууччаттан т³р³ппµт уолун Дурууска´ыт сиэнэ дииллэр эбит. Остобунай ыраахтаа±ы суолун (дьа´аа±ы) киис ойуулаах харчыны, киис, са´ыл тириитин хомуйан Дьокуускайга тыс сµмэ±э сµгэн сатыы киирэрэ эбитэ µ´µ. Тирии туох эмит итэ±эстээх буолла±ына кырыылаах харда±а´ынан та´ыллар эбит. Ону сототун то´уйара µ´µ.  Кэлин та´ыйтарбат буолбут. Биир сырыытыгар биир нууччаны та´ааран хабалатын ылан кэргэнигэр холбообут. «Бу ыраас хааннаах толуу µчµгэй о±ону т³р³т³н хаалаары а±аллым, эн илдьэ олор», – диэн биэрбит. Ол курдук, кырдьык ол нууччаттан биир уол о±о т³р³³бµт. Ону Дурууска´ыт диэн ааттаабыт (И.К. Васильев, С.–26). Сорохтор кинини Дууска´ыт дииллэр эбит (И.К. Васильев). Саха тылын бы´аарыылах тылдьытыгар: дууска – хотуур угар туора олордуу тутах; дурууска´ыт – кэргэн ылыахтаах уол аатыттан кыы´ы, кыыс дьонун кытта кэпсэти´эр ки´и диэн. Онон Дурууска´ыт диэн аата с³п тµбэ´эр курдук. Кырдьык да суорумньунан о²о´уллубут о±о буолла±а. £ск³тµн та²нары аа±ан та´аардахха Кэрэмэс-Владимир Слепцов (1758 с.т.) Остобунай баай буолан тахсар. Кини уола Эмээхсин Бµ³тµр (1802-1837 сс.) ойо±о нууччаттан уола курдук. Сэ´энньиттэр к³лµ³нэни буккуйбатах буоллахтарына итинник буолан тахсар. Ити син туох эмит оруннаах буолан к³лµ³нэттэн к³лµ³нэ±э  бэриллэн номох буолан кэллэ±э. Ол гынан баран, сурукка Кэрэмэс кинээс солотун тута сылдьыбытын ту´унан бэлиэ баарын булбатыбыт. Оччолорго дьа´аа±ы кинээс эрэ хомуйара, Дьокуускайга киллэрэн туттарара. Арай туох эрэ буруйу о²орон, кинээстиириттэн тохтотуохтарын с³п. То±о эрэ кэпсэлгэ кини та´ылларын ту´унан хаалбыт. Кырдьык да улахан итэ±эстэнэн кини та´ыллыбыт да буолуон с³п. Ол кэнниттэн нууччалаатахха «оставка±а» ыытыахтарын с³п. Ону Остобунай диэн сахатытан ааттаабыттар бы´ыылаах. Ити саба±алаа´ын оруннаах, ³йд³нµмтµ³ со±ус. Кэрэмэс оннугар быраатын Василий Кондакову кинээ´инэн анаатахтара. Инники Быржигай Унегесев Остобунай баай буолуо диэбиппит сыы´а бы´ыылаах. Ол да буоллар манна ки´ини саарбахтатар биир тµгэн баар. Ревизскэй сказкаларга Кэрэмэс кинээстии сылдьыбыта диэн биирдэ да ыйыллыбатах. Ити ки´ини симитиннэрэр.

     Ылдьаа Ба´ылайыгар т³нн³бµт. Кэргэнэ Ксения Степанова (Аксинья-£ксµµнньэ) 110 саа´ыгар ³лбµтэ дэнэр да, омуннаах со±ус буолуон с³п. Василий Ильин кµµстээх ки´инэн биллибит. Ону И.К. Васильев маннык суруйар: «…Былыр Ылдьаа Ба´ылайа, Чµ³ккэ уол Сµ³дэр Баабылап, Буска Тобохов Ба´ылай буолан Бодойбо±о киирэн эдэр эрдэхтэринэ баайдарга хамнаска сылдьыбыттара. Бодойбо куоратын саамай улахан тойонугар «Улахан ¥рээнньиккэ хамнаска киирэ сылдьыбыттара. Оччолорго куорат и´игэр биллэр биир кµµстээх со±отох нуучча ки´итэ баар µ´µ. Ол нуучча кыайан к³т³±³рµн ким да кыайан к³т³хп³т³ µ´µ. Ол и´ин ¥рээнньик Б³рк³лµµскэй уолаттарын куруук кµлµµ гынара µ´µ: «Мин ки´им к³т³±³рµн э´иги кыайан ³гд³тµ³ххµт суо±а», – диэбит. Ол и´ин м³ккµ´эн баран сакалааттаспыттар. «Э´иги бииргит эмит кыайдаххытына µ´µ³²²µтµгэр иккилии ыйдаах хамнаскытын 50-нуу солкуобайы биэриэ±им. «Оттон мин ки´им хотто±уна э´иги миэхэ иккилии ый босхо µлэлиэххит», – диэн с³бµлэ´эн саакалааттаспыттар. Ылдьаа Ба´ылайа до±отторугар эппит: «25 бууттан ордугу уураайа±ыт!» – диэбит. Били кµµстээх нууччаларын а±алан киирэлэри ти´эн 25 бууту олордон биэрбиттэр. Ону дьиэ анныттан олбуор анныгар диэри нэ´иилэ илдьэн тµ´эрбит. Ба´ылай били киирэлэри «тэк» курдук к³т³±³н ылан баран ¥рээнньик дьиэтин µстэ эргийбит. Тойон хотторон биирдии бэйэлэригэр 50-нуу солкуобайы аа±ан биэрбит. Онно эбэн харчы булунан дойдуларыгар кэлэн байан олорбуттара µ´µ.

     Кэлин ³л³р­µгэр  Ылдьаа Ба´ылайа орон сы²а´атын батары тутан кэбиспитэ баара µ´µ. Кэриэ´ин суол µрдµгэр турар томторго к³м³лл³рµгэр эппитин и´ин булгунньахха к³мпµттэр. Онно саамай суол ойо±о´угар со±отох у²уох турар.

     Кэлин кэргэнэ £ксµµнньэ эмээхсин этэрэ: «Ойо±о´о быы´а суох дииллэрин и´ин хоонньо´о сытан имэрийэн к³рд³хпµнэ: «Муодалаама», – диэн туттаран чинчиттэрбэт этэ. Ону ³л³н сытта±ына имэрийэн к³рбµтµм хапта´ын курдук со±отох µргµлдьµ ойо±остоох этэ», – диирэ» (С.–28-29).

     Владимир Слепцов µ´µс уолун Ба´ылайын кэргэнэ Матрена Иванова (1809 с.т.), о±олоро: Иван (1832 с.т.), Игнатий (1838 с.т.), Матрена (1845 с.т.). Алта кыы´а: Мария, Ульяна, Анна, Агафия, Агафия, Анна утуу-субуу ³лбµттэр. Бэргэ´элэммиттэр испии´эктэригэр 1859 с. алтынньы 23 кµнµгэр 27 саастаах Иван Васильев уонна Боотулууттан 26 саастаах Екатерина Николаева баар. Миэтирикэтэ к³стµбµт Анна (15.07.1870 с.т.) диэн кыыстаахтар. Аны Иван Васильев Владимиров (13.10.1866 с.т.) уонна Марфа Иванова 1866 с. алтынньы 13 кµнµгэр т³р³³бµт Анна диэн кыыстарын миэтирикэтэ архыыптан к³´µннэ. Владимир диэн аат оччолорго сэдэхтик к³ст³рµн учуоттаатахха, бу Уйбаан Кэрэмэс сиэнэ буолуон с³п. Кинилэргэ сы´ыаннаах атын докумуону хомойуох и´ин булбатыбыт. Игнатий ту´унан ахтыллыбыт докумуо²²а архыыпка таба тайамматыбыт.

     Ахрыян-Василий Кондаков (1758-1840 сс.) 1808 с. кинээс бы´ыытынан докумуо²²а (НА РС(Я) ф.7и, оп.1, д.84, л.25) ахтыллар. Кини 1828 с. дылы кинээстээбитэ биллэр (НА РС(Я) ф.349и, оп.1, д.6023, ф.22и, оп.1, т.1, д.164, ф.22и, оп.1, д.83). Василий бастакы кэргэнэ ¥³´ээ Бµлµµ Намыттан Быигий Куясов кыы´а Нахтаны (1762 с.т.), икки´э – Татьяна (1770 с.т.) Бордо²тон Батурчин кыы´а. Икки кэргэнтэн сэттэ о±олоох. ¥с уол: Никифор (1789 с.т.), Павел (1791-1839 сс.), Иннокентий (1809 с.т.), тµ³рт кыыс: Тогоруска (1783 с.т.), Ульяна (1785 с.т.), Настасья (1794 с.т.), Кубпея (1800 с.т.).

     Никифор 1816 с. туох эрэ буруйу о²орон Охотскайга каторга µлэтигэр барбыт. Ыал буолбут да, о±ото суох. Кэргэнин аата Пелагея (1789 с.т.), хантан т³рµттээ±ин ыйбатахтар.

     Василий Кондаков иккис уолун Байбалын кэргэнэ Матрена Павлова (1798 с.т.). Тµ³рт о±олоохтор – Тимофей (1820 с.т.), Николай (1824 с.т.), Иосиф (1844 с.т.), Семен (1845 с.т.), кыыс о±олоохторун ту´унан сурукка киирбитин булбатыбыт. Улахан уол Тимофей кэргэнэ Матрена Васильева, о±олоро: Адам (1844 с.т.), Семен (1845 с.т.), Афанасий (1850 с.т.), Григорий (1859 с.т.), Анна (1844 с.т.), Мария (1850 с.т.).

     1897 с. ыытыллыбыт биэрэпискэ Адам Тимофеев Чочу Кµ³лµгэр олороро ыйыллыбыт. Кэргэнэ Анна Васильева (1847 с.т.) £ргµ³ттэн т³рµттээх, 1870 с. ахсынньы 3 кµнµгэр бэргэ´элэммиттэр. Архыыптан µс о±олорун т³р³³бµттэрин ту´унан миэтирикэлэрэ к³´µннэ: Алексей (20.01.1872 с.т.), Мария (21.06.1874 с.т.), Алексей (16.02.1878 с.т.). Манна эбии 1897 с. биэрэпистэн кини о±отун аатын киллэрэбит – Герасим (1880 с.т.) уонна Татьяна (1889 с.т.). Улахан £л³кс³й ыал а±а ба´ылыга буолбутун бэлиэтээбиттэр. Кэргэнэ Александра Васильева (1875 с.т.), уола Федор (1897 с.т.) диэбиттэр. Кинилэр 1892 с. бэс ыйын 21 кµнµгэр холбоспуттар. Кыра £л³кс³й ыраата барбатах, бэйэтин нэ´илиэгиттэн ойох ылбыт. Докумуо²²а Герасим Адамовы Тотор уола диэбиттэр. Оччотугар Адам Тимофеев икки сахалыы ааттаах эбит. Биирэ Халыгырас диэн. Герасим Адамов кэргэнэ Евдокия Иванова, хомойуох и´ин, архыыптан холбоспуттарын ту´унан докумуон к³стµбэтэ. Икки уолун миэтирикэлэрэ архыыпка харалла сытар эбит – Гаврил (26.01.1909 с.т.), Иннокентий (01.07.1912 с.т.). 1913 с. ыам ыйын 1 кµнµгэр Герасим эдэр саа´ыгар тымныйан ³лбµт.

     Адам Тимофеев кэргэнэ Анна Васильева. 1915 с. олунньу 9 кµнµгэр тымныйан (сэбиргэхтэтэн) ³лбµт. К³мµс у²уо±а та²ара дьиэтин олбуорун и´игэр кистэммит. Адам 73 саа´ыгар, 1917 с. олунньу 3 кµнµгэр Бастакы ¥³дµгэйтэн Марфа Дмитриеваны кытта бэргэ´элэммит. Марфата киниттэн 38 сыл балыс эбит. О±олоохторун, ³лбµтµн ту´унан докумуоннары булбатыбыт.

     Иккис уол Семен Тимофеев 1870 с. ахсынньы 7 кµнµгэр Бµлµµ куоратыттан Анна Семеновна Жиркованы (1849 с.т.) дойдутугар сµгµннэрэн а±албыт. Миэтирикэлэрэ к³стµбµт µс кыыстаахтар: Екатерина (04.09.1884 с.т.), Марина (19.03.1888 с.т.), Анна (10.04.1890 с.т.). 1897 с. биэрэпискэ Павлов Семен Тимофеевич дьиэ кэргэнин испии´эгэр бу µс кыыс ааттара киирбэтэхтэр. Ити кэм²э кинилэр µс кыыстаахтара бэлиэтэммит – Мария (1873 с.т.), Анна (1879 с.т.), Ирина (1890 с.т.). Сэмэн 69 саа´ыгар 1915 с. муус устар 28 кµнµгэр ³лбµтµн, та²ара дьиэтин олбуоругар к³мпµттэр.

     Семен анна уол Афанасий оло±ун тэриммэтэх бы´ыылаах. 1897 с. быраатыгар Григорийдаахха олороро суруллубут. Олохторо Боруу Кµ³лэ. А±алара Тимофей саа´а 80-на, ийэлэрэ ³лбµт. Григорий иккис кэргэнэ ¥³´ээ Бµлµµ Намыттан Мария Васильева (1867 с.т.), о±олоро: Георгий (17.02.1888 с.т.), Агафия (15.12.1889 с.т.). Григорий Тимофеев бастакы кэргэнэ кимэ биллибэт, о±олоро суох. Иккис кэргэнин аатын Марфа диэн биэрэпискэ киллэрбиттэр да, о±олорун миэтирикэлэригэр Мария диэн суруйбуттар. Тимофей Павлов ту´унан итинтэн атын билиибит суох.

     Павел Васильев иккис уолун Ньукулайын кэргэнэ Ирина Матвеева (1825 с.т.), о±олоро: Екатерина (1850 с.т.), Павел (15.09.1859 с.т.), Анастасия (01.12.1860 с.т.), Анна (14.02.1866 с.т.), Иннокентий (03.12.1869 с.т.), Алексей (20.01.1873 с.т.).

     Павел Васильев Кондаков икки кэнники уолаттара Иосиф (1844 с.т.), Семен (1845 с.т.) кини ³лбµтµн кэнниттэн т³р³³бµт о±олор. Докумуоннарга кинилэр ханнык араспаанньанан киирбиттэрэ биллибэт. Кинилэргэ сы´ыаннаах докумуо²²а архыыпка таба тайамматыбыт.

     3. Быржигай Унегесев-Гаврил Слепцов µ´µс уола Степан Слепцов (1777-1852 сс.). Кини 1830-1833 сс. нэ´илиэгэр кинээс солотун тута сылдьыбыт ки´и (ЯОУ от 23.05.1830, НА РС(Я) ф.22и, оп.1, д.143). Степан ³сс³ биир аата Аврам диэн. Итиннэ майгынныыр сахалыы аат баарын нууччалыы итинник суруйбуттар бы´ылаах. Степан кэргэнэ ¥³дэй кинээ´ин Кукан Бекчолин кыы´а Мотохо (1777 с.т.). Мотохо сµрэхтэммит аата Мария, о±олоро: Жесюль-Федор (1793 с.т.), Харас-Павел (1795 с.т.), Салдат-Федор (1797-1852 с.т.), Василий (1803 с.т.), Егор (1807 с.т.). Кыыс о±олоохторо биллибэт.

     Степан Слепцов о±олорун биирдиилээн эридьиэстиибит.

3.1.  Улахан уол Федор бастакы кэргэнэ Агафия (1793 с.т.) хантан т³рµттээ±э, ким кыы´а буолара  биллибэт. Иккис кэргэнэ Аксинья Васильева (1802 с.т.), о±олоро: Сымыт-Федор (1808 с.т.), Беле-Федор (1809 с.т.), Федор (1811 с.т.), Тепеян-Козьма (1813 с.т.), Савва (1821 с.т.), Афанасий (1826 с.т.). Сымыыт Сµ³дэр кэргэнэ Мария Алексеева (1810 с.т.), о±олоро: Иван (1831 с.т.), Василий (1846 с.т.), Ульяна (1837 с.т.), Елена (1847 с.т.). 1857 с. ыытыллыбыт биэрэпис кэрэ´элииринэн, Иван Федоров дьиэ-уот тэриммит. Кэргэнин аата Марфа Семенова (1832 с.т.), о±олоохторо ыйыллыбатах. О±олорун миэтирикэлэрин к³рд³³н к³рдµбµт да булбатыбыт. Арай Мария Семенова кэргэннээх Иван Федоров о±олорун Андрейын (09.05.1870 с.т.), Алексейын (25.01.1872 с.т.) докумуоннара бааллар. Бу т³´³ с³б³-с³т³±³й³ биллибэт.

     Сэ´э²²э Кµ³с Сµ³дэр Хара Ба´ылай диэн уоллаах диэн кэпсэнэр. Кини а±ыс о±олоо±о эбитэ µ´µ. Олор аймахтара Миитэрэйэптэр диэбиттэр (И.К. Васильев, С.–26). Кµ³стэн Николай Егорович Васильев тымыр-сыдьаан тардара суруллубут. Таркай уола диэн чи²этэн биэрбиттэр. 1927 с. демографическай биэрэпискэ 66 нµ³мэринэн Таркаев Николай (1877 с.т.) киирбит. Икки о±олоох: Андрей (1899 с.т.), Евгения (1911 с.т.), ойо±о суруллубатах. Оччо±о Хара Ба´ылай 1858-59 сс. диэки т³р³³бµт Дь³гµ³р диэн буоларыгар тиийэр. Салгыы µ³рэтэбит. Николай Егоров-Бутчака Мария Семенова диэн кэргэннээх, µс о±отун: Михаил (20.05.1909 с.т.), Мария (16.02.1913 с.т.), Вера (03.03.1916 с.т.) миэтирикэтэ архыыптан к³´µннэ. Онон Николай Егоров диэн ки´и Кэнтиккэ олоро сылдьыбыт ки´и баара чуолкай буолла. Хара Ба´ылай сиэнэ эрэ буолара биллибэт.

     Василий Федоровпытыгар т³нн³бµт. Итинник ааттаах дьон Кэнтиккэ хас да ки´и баара билиннэ. Би´иэхэ ордук чугас 1875 с. олунньу 5 кµнµгэр Хороттон Мария Григорьеваны сµгµннэрэн а±албыт Василий буолла. Миэтирикэлэр к³стµбµт 9 о±олорун ааттаталыыбыт – Евдокия (31.01.1877 с.т.), Екатерина (24.02.1884 с.т.), Мария (15.03.1886 с.т.), Марфа (03.04.1887 с.т.), Марфа (25.04.1889 с.т.), Анна (03.09.1895 с.т.), Марфа (01.05.1897 с.т.). Бары кыргыттар.

     1899 с. биэрэпискэ Василий Федоров Хара суруллубут. Николай (1869 с.т.) диэн уолун кытта олороро бэлиэтэммит. Уолун кэргэнэ ³лбµт бы´ыылаах, аата суруллубатах,  о±олоро Павел (1897 с.т.), Митрофан (1895 с.т.). Николай Васильев кэргэнин аата Екатерина Васильева бы´ыылаах. Кинилэр 1885 с. сэтинньи 11 кµнµгэр ыал буолбуттар. О±олоро: Ирина (15.02.1891 с.т.), Сергей (18.02.1895 с.т.), Павел (25.01.1897 с.т.). Павел саа´а с³п тµбэ´эр.

     £сс³ биир докумуо²²а Митрофан Васильев – Хара уола 1916 с. ахсынньы 29 кµнµгэр т³р³³бµт Василий диэн уоллаах. Кэргэнэ Анастасия Петрова. Кэргэнин Анастасияны Бастакы Ха²аластан 1916 с. тохсунньу 10 кµнµгэр сµгµннэрэн а±албыт. Саа´ын 20-тэ диэн ыйбыттар. Онон кини 1896 с. т³рµ³х эбит. 1927 с. биэрэпискэ Хараков Митрофан дьиэ кэргэнэ сурулла сылдьар. Атын о±олоро: Харитина (1919 с.т.), Анисия (1920 с.т.), Ефросиния (1923 с.т.), Петр (1926 с.т.). Са´ын 37-тэ диэн ыйбыттар, онон кинини алта сылынан «кырытыннарбыттар». Хара Ба´ылайы а±ыс о±олоох диэбиттэр диэн суруйан турабыт. Онон бу кини о±олоро буолуон с³п курдук. Анал µ³рэтии наада буолла.

Иккис уол Сµ³дэр кэргэнэ Татьяна Леонтьева (1821 с.т.), о±олоро: Антон (1843 с.т.), Павла (1845 с.т.), Елена (1848 с.т.), Мария (1855 с.т.). Антонтан ыччат хаалбыта биллибэт, кини аата ахтыллыбыт докумуону булбатыбыт.

     Федор Степанов µ´µс Сµ³дэрэ ыал-кµµс буолбут. Кэргэнэ Екатерина Васильева (1811 с.т.), о±олоро: Николай (1835 с.т.), Спиридон (1843 с.т.), Николай (1851 с.т.), Ирина (1837 с.т.), Анна (1842 с.т.), Мария (1851 с.т.). 1870 с. сэтинньи 30 кµнµгэр 25 саастаах Спиридон Федоров Иккис ¥³дµгэйтэн 19 саастаах Анна Иванованы кытта холбоспуттарын туо´улуур докумуон архыыпка харалла сытар. Бу Спиридон Федор Федоров уолу буолуо диэн саба±алыыбыт. О±олоро: Гаврил (20.03.1872 с.т.), Михаил (07.10.1873 с.т.), Данил (14.09.1885 с.т.), Евфросиния (11.05.1890 с.т.).

     Федор кыра уолугар Николайга с³п тµбэ´иэх курдук икки докумуон баар. 26 саастаах Николай Федоров 1875 с. сэтинньи 9 кµнµгэр Ха²аластан 18 саастаах Матрена Константинованы сµгµннэрэн а±албыт. Миэтирикэтэ к³стµбµт Давид (10.01.1890 с.т.) диэн уоллаахтар. Биир докумуо²²а 40 саастаах Николай Федоров 1892 с. бала±ан ыйын 2 кµнµгэр со´уччу (от запора) ³лбµтµн ту´унан суруллубут. К³мµллµбµт сирэ £л³³н (Элень) Кµ³лэ.

     Федор Степанов т³рдµс уола Кузьма (1813 с.т.). Кэргэнэ Мария Петрова (1821 с.т.), о±олоро: Василий (1844 с.т.), Елисей (1849 с.т.). Кузьма Федоров кэргэнин 1857 с. биэрэпискэ Анна (1821 с.т.) диэн суруйбуттар, саастара с³п тµбэ´эр. Уолаттарыттан Елисей ыччаттарын суруйар кыахтаахпыт. Кини 1873 с. тохсунньуга Матрена Васильевнаны  (1853 с.т.) кытта бэргэ´элэммит. Матрена Иккис ¥³дµгэй. О±олоро Анна (15.09.1874 с.т.), Анастасия (18.07.1878 с.т.), Екатерина (06.08.1884 с.т.), Ирина (15.03.1891 с.т.). Елисей 1909 с. олунньу 20 кµнµгэр сэллик ыарыыттан 63 саа´ыгар ³лбµт. Ура´алаахха к³мµллµбµт.

     Кини К³бд³лл³ £л³кс³й (1887 с.т.) диэн уоллаах бы´ыылаах. 1917 с. биэрэпискэ Липиэллээххэ быраатынаан олорбуттар. 25 саастаах кэргэннээ±э, 41 саастаах эдьиийдээ±э ыйыллыбыт. 1927 с. биэрэпискэ кини аата киирбит. Кэргэнэ Федора (1897 с.т.), кыы´а Павла (1914 с.т.). Кинини кытта быраата Трофим (1898 с.т.) олороро ыйыллыбыт. 1917 с. биэрэпискэ Липиэлээххэ Иван Елисеев (1880 с.т.) олорбут.  Сахалыы ыыс аата Тот диэн эбит. Кэргэнин саа´а 28, уола – 12-х эбит. 1927 с. биэрпискэ кэргэнин аатын Ирина (1887 с.т.) диэбиттэр, о±олоро Ирина (1914 с.т.), Еремей (1919 с.т.).

     Савва (1821 с.т.) Федор Степанов бэ´ис уола. Кэргэнэ Мария Петрова (1826 с.т.), кыргыттара Матрена (1848 с.т.), Мария (1852 с.т.). Матреналара эдэр саа´ыгар ³лбµт бы´ыылаах, 1857 с. биэрэпискэ бу ыал испии´эгэр кини аата киирбэтэх.

     Афанасий Слепцов (1826 с.т.) Федор Степанов кыра уола. Кэргэнэ Анна Егорова 1840 с. ³лбµт диэн 1851 с. биэрэпискэ суруллубут да, 1857 с. ревизскэй сказка±а аата киирбит. Онно сурулубутунан, кинилэр икки кыыстаахтар: Матрена (1850 с.т.), Мария (1854 с.т.).

     Билигин Степан Слепцов иккис уолун Харас Байбалын (1795 с.т.) утумун эридьиэстээ´и²²э киирэбит. Кини нэ´илиэгэр 1848-54 сс. кинээстээбит. Павел кэргэнэ Матрена Федорова (1797 с.т.), о±олоро: Семен (1817 с.т.), Михаил (1823 с.т.), Семен (1836 с.т.). Улахан уола Семен кэргэнэ Анна Руфова (Иудина) (1827 с.т.). О±олоро: Метрена (1848 с.т.), Мария (1851 с.т.). Уол о±олоохторо биллибэт. Михаил Степанов кэргэнэ Мария Яковлева (1827 с.т.). Михаиллаах Настасья (1851 с.т.) диэн ааттаах ииттэр кыыстаахтара эрэ биллэр. Онон кинини ааттатыах утум баара биллибэт. Михаил Павлович Слепцов 1864 сылтан 1874 сылга дылы нэ´илиэгин дьа´айан олорбут.

     Кинээс Мэхээлэ инитэ Семен кэргэнэ Павла Иванова, о±олоро: Анна (20.08.1866 с.т.), Екатерина (01.11.1884 с.т.), Петр (01.06.1888 с.т.).

     Семен Павлов ту´унан Тумус Мэхээлэ суруйуутуттан аа±абыт: «Байбал Силипсиэп кинээс бииргэ т³р³³бµт инитэ. Бу µтµ³-мааны, к³н³ ки´и µ´µ. Дьада²ытык олорбут.

     Ойо±о эппит: «…Аба±абыт курдук атастаргыттан-до±отторгуттан аатта´ан-к³рд³´³н ас амтаннаа±ын а±алан о±олоргор амсаппат буола²²ын».

     Онуха а´ыы олорор хамыйа±ын  остуолга талыр гына  быра±ан баран: «…Бу да эмээхсин, ол харах уутун то±он туран биэрбит бэрик астарын саныы олорон а´аабыт  туох амтаннаах буолуой? Син биир тиит µ³рэ  курдук сымсах буолар. Ол кэриэтин бэйэ к³л³´µнµнэн астаан а´ыы олорор, бу, бэспит µ³рэтэ барахсан минньигэ´ин», – диэн баран, бэ´ин µ³рэтин ба´ан ылан баран «сып» гыннарбыт µ´µ.

     Сэмэн Силипсиэп холооно суох кµµстээ±э µ´µ. Убайын курдук м³лт³х буолбатах µ´µ. Ону кистээн сылдьыбыт, былыргы сиэринэн.

     Саас бы´ыкка киирэн балыктыы олорон µ³л хаты²ы, бы´ах угун курдук олуктаан бы´ан баран хам тутан кэбиспитэ, чыыппаан курдук, ы´ыллаан хаалбыта µ´µ.

     Биир кы´ын Ньурба улуу´ун баайдарыттан бурдук атыыла´а барбыт. Биир улуу ыал кыыстарын сыбаайбата буолаары турарыгар тµбэспит. Дьиэлээх к³рд³спµт: «¥чµгэй а±ай к³рµ²нээх ки´и эбиккин. Миэхэ тохтоон мµ´э тарды´ар ки´и буолбаккын ээ. Манна тарды´ар ки´итэ суох буолан олоробун», – диэбит. «Ханна да, кими да кытта тарды´ан к³рб³т³х ба±айыбын. Хоттордохпуна са²арыа суох буоллаххытына тарды´ан к³рµ³м», – диэбит.

     Онуоха анараа²²ыта: «Сарыннаах со±ус ки´и олорор эбит ээ», – диэн баран, мµ´э тарды´ан хотторон кэбиспит.

     Дьиэлээхтэр µ³рэн уруйдуу тµспµттэр. Манньатын 25 солкуобай харчыны, атын тардыытынан бурдугу ылан кэлбитэ µ´µ…».

     Сэмэн уола Бµ³тµр кэргэнэ Александра Афанасьева (1888 с.т.), о±олоро: Иннокентий (13.09.1914 с.т.), Феодора (13.02.1917 с.т.), Василий (1919 с.т.), Афанасий (1920 с.т.), Павла (1922 с.т.), Степан (1923 с.т.). И.Н. Алексеев ахтарынан, улахан кµµстээх дьон ахсааныгар киирсэр эбит. Оло±о Сата±ай. 1917 с. биэрэпискэ суруллубутунан, орто ыал ахсааныгар киирсэр эбит, сµ³´µтэ – 32.

     Сэ´э²²э Сэмэн Илларион диэн уоллаах. 1927 с. демографическай биэрэпискэ кини аата киирбит. Саа´а 58-´а, кэргэнэ Александра (1869 с.т.), Иннокентий (1915 с.т.) диэн уоллаахтар. Илларион 1917 с. биэрэпискэ Сатагай диэн сиргэ олороро бэлиэтэммит. О±олоро суох. Баай со±ус ыал эбит, 43 сµ³´µлээхтэр.

     Салдат-Федор (1797-1852 сс.) Степан Слепцов µ´µс уола. Кэргэнэ Екатерина Васильева (1811 с.т.), о±олоро: Андрей (1835 с.т.), Ульяна (1839 с.т.), Дария (1842 с.т.), Матрена (1845 с.т.).

     Андрей Федоров Слепцов кэргэнэ Александра Андреева, о±олоро Василий (13.11.1866 с.т.), Екатерина (02.10.1867 с.т.), Анна (28.11.1869 с.т.), Дария (20.11.1872 с.т.). Кыргыттарын ийэлэрин араспаанньатын Федорова диэбиттэр. Соро±ор ойо±ун араспаанньатын эр ки´и араспаанньатынан суруйааччылар.

     Степан Слепцов т³рдµс уолун Ба´ылайын (1803 с.т.) кэргэнэ Матрена Егорова (1807 с.т.), о±олоро: Степан (1845 с.т.), Екатерина (1838 с.т.), Мария (1850 с.т.). Уола Степан ыал буолбутун ту´унан докумуону булбатыбыт.

     Степан Слепцов кыра уолун Егорун (1807 с.т.) кэргэнэ Татьяна Петрова. Биэрэпистэргэ о±олоохторо сурукка киирбитин булбатыбыт. Икки ииттэр кыыстаахтара ыйыллыбыт – Павла (1843 с.т.), Матрена (1847 с.т.). Павла 1867 с. сэтинньи 12 кµнµгэр 58 саастаах огдообо±о Петр Данилов Ноговицы²²а сµктэн барбыт.  

Чтобы оставить комментарий, вам нужно авторизоваться
с помощью аккаунта в соц.сети
Включите премодерацию комментариев
Все комментарии к этому посту будут опубликованы только после вашего подтверждения. Подробнее о премодерации