home
user-header
Сахалыы өйдөөбөт – эмиэ кыһалҕа, эбэтэр буруота суох дэриэбинэ
21 ноября 2016 г., 19:20 1040

 

 

дьиҥнээхтик буолбут түбэлтэ


Арай биирдэ үлэбэр тардыллан, халлаан хараҥарыыта бүттүм. Хата массыына көлөм үлэлиир сирим таһыгар кэтэһэн турар. Көлөлөөх буолан, халлаан лаппа тымныйыар диэри автобус маныыртан быыһанабын. Үлэ бүтүөн иннигэр, арыый эрдэ соҕус массыынаны собуоттаан сылыта түһэн баран, эрэйэ суох дьиэҕэ баар буола түһэр үчүгэйэ бэрт.

Саҥа хоҥнон эрдэхпинэ, суол кытыытыгар биир эдэр уол тохтотто:

- До Борисовки,

- Олор!

Кыра эргиирдээх да буоллар, харчы өлөрө түһэр туох куһаҕаннаах буолуой? Үөрүүнү кытта сөбүлэстим.

Массыынам араадьыйатын холбоон кэбистим. Ырыа кэлэ турар:

Бу сиргэ букатын кэлбит суох

Мин эмиэ ол онно тиийиэҕим

Хайа, хайдах-хайдах ырыаный? Өссө маннык тыллардаах:

Мин онно тиийиэҕим

Сэбирдэх түһүүтэ…

Баҕайы бэйэтигэр тиийинээри сылдьан ырыа суруйбут дуу?

Араадьыйабын бэрт түргэнник сахалыы Викторияҕа көһөрө оҕустум. Таабырын таайсыыта саҕаланан эрэр эбит. Атын сахалыы долгун суоҕунан, истэргэ сананным.

-Дьэ эрэ доҕоттоор! Бастакы таабырыммын истиҥ! Буруота суох дэриэбинэ баар үһү. Өссө хатылыыбын – буруота суох дэриэбинэ баар үһү.

Дьэ, саха араадьыйалара бүгүн иэдэйбиттэр. Атын таабырын көстүбэтэх бэйэтэ дуу?

Киирбит киһини кытта кэпсэтэр сиэр баарын өйдөөммүн, сиэркилэнэн аргыспын тэйитэн көрөн баран ыйыттым:

-Истэҕин дуо? Таабырыннарын таайдыҥ дуо?

-Ээ, я по-якутски не понимаю, - диэтэҕэ үһү.

Дьэ кэпсэтээри гыммытым сатаммата. Нууччалыы олуттаҕастык саҥарар буолан, салҕыы кэпсэтэ сорумматым. Сахалыы сирэйдээх киһини көрөн олорон, бул-бал нууччалыы сатыы олорорбун уруккуттан да сөбүлээбэппин.

Ол эрээри, туох да диэбэппин – билиҥҥи олох сиэрэ оннук буоллаҕа. Оннооҕор, бэйэлээх бэйэм сиэним, детсадка аҕыйах күн сылдьан баран, нууччалыы эрэ көйгүөрэр буолан хаалбыта. Ону абааһы көрөммүн, үөрэтэ сатаабытым баара:

-Владик, ты со мной по-русски не разговаривай. «Молоко» - это «үүт», «каша»… - «хааһы».

-Дедушка если ты по-русски не понимаешь, детсаатка бар. Там тебя быстро научат.

Ити кэнниттэн туох диэххиний?

Хата детсад кэнниттэн, төрөппүттэрэ сахалыы оскуолаҕа биэрбиттэрэ. Ол да буоллар, уолбут сайын кэллэ да нууччалыы эрэ саҥарар буолан хаалар. Дэриэбинэҕэ сайылата ыытабыт. Күһүн уолбутун сылгылыы тиийбиппит, оннооҕу убайдара-балыстара бары нууччалаан тыбыыра сылдьар буолаллар.

Онтон ыла дьоҥҥо сахалыы билбэккин диэн баайсарбын тохтотон турабын. Ол кэриэтин бу курдук саҥарбакка олоруом.

Араадьыйабар ханнык эрэ ырыа ылланан бүппүтүн кэннэ, бастакы таайааччы эрийэн кэллэ:

-Буруота суох дэриэбинэ баар үһү. Таайыыта – кладбище.

Биллэн турар оннук. Дьиктиргиэм иһин, ыытааччы эппиэтэ маннык буолла:

-Айыы даҕаны! Сыыһа! Дьэ доҕоттор, эппиэккитин биэрэн иһиҥ.

Хайдах сыыһа буолуой? Былыр-былыргыттан таайсан-таайсан кэлбит таабырыммыт этэ дии. Дьэ туох буолуой? Атын таайыылааҕын билбэппит буолуо дуо, ама? Хата, айантан аралдьыйар сылтах көһүннэ. Араадьыйабын улаатыннаран биэрэбин.

Бу кэнниттэн тохтоло суох  эппиэт биэрээччи элбээтэ да – барыта сыыһа диэн буолла.

-Чэпчэтии биэриэххит дуо? Туохха сыһыаннааҕый?

-Киһиэхэ сыһыаннаах, - диэн сир-саарбах чэпчэтиини биэрэр киһи буолла.

Бу да кэнниттэн, чэпчэтии бэрилиннэ диэн сыыһа эппиэт аҕыйаабата. Кэнникинэн, ыытааччыбыт бэйэтэ да салҕан барда быһыылаах:

-Кыайан таайыаххыт суох, өссө чэпчэтии биэрэбин. Буруота суох дэриэбинэ баар үһү. Таайыыта киһи иһигэр баар.

Улаханнык толкуйга түстэҕим үһү. Таабырын туох да диэн таайыылааҕын быһаарбакка олордохпуна, бииртэн биир эппиэттэр киирэн истилэр – тиистэр, тыҥырахтар, атах тарбахтара, баттах…

- Өссө чэпчэтии биэриэххит дуо?

-Хайдах да чэпчэтии биэрэр кыаҕым суох. Быһатын эттэххэ, киһи иһигэр баар уонна киһи олордоҕуна олорор, турдаҕына турар.

Бай! Туох бэйэккэтэй? Быт диэҕи, ол баҕайыҥ олордоххо эмиэ олороро буолуо дуо? Суох ини? Оннооҕор утуйа сыттахха ытыран кыһытааччы дии. Ама, сытан эрэ аһыыра буолуо дуо? – дии саныы-саныы, Сэргэлээх эрийэ-буруйа суолунан элээрдэн истим.

Ол иһэн эмискэ таабырын таайыыта, таабырын таайыыта эрэ буолуо дуо? Виктория долгунун ыытааччыта уол тугу толкуйдаан олороро төбөбөр көтөн түстэ.

Оо, дьэ буолар да эбит! Бэйэм да билбэппинэн, таспар таһааран күлэн саһыгыратан бардым. Айахпын ата-ата күллүм. Ха-ха-ха! Киһи уҥуоҕун туһунан таабырын эбит буолбаат? Кладбище буолбатах, киһи уҥуоҕа! Ха-ха-ха-ха!

Хараҕым уута сарт түстэ. Кыра бириэмэҕэ массыына ыытан иһэрбин да умнан ыллым. Биир утары иһээччи сэп, сигналлаабытынан массыынам ойоҕоһун устуруустуу сыһан ааспытыгар дьэ өйдөнө быһыытыйдым. Күлэн алларастаабытынан, суол кытыытыгар салайа тутан баран, хараҥа бэс ойуур быыһыгар тохтоотум. Ол да кэнниттэн күлэрбин тохтотуом баара дуо? Эбии сэтэрии-сэтэрии дуоһуйуохпар диэри күллүм. Ол олордохпуна, массыынам кэнники аана «лап» гынан сабыллар тыаһа иһилиннэ да аахайбатым – бүччүм сири булбучча, тахсан киирэ таҕыста ини?

Мин да буолларбын, соҕотоҕун төһө өр күлэ олоруохпунуй? Бээ, киһибин киллэрэн, тиийиэхтээх сиригэр тиэрдэн баран дьиэлиэххэ. Аччыктаан да бардым.

Тахсыбытым, киһим чугаһынан көстүбэт.

-Ээй! Где ты, поехали!

Ол хаһыытыы турдахпына, хара күлүк суон бэс кэнниттэн ойон тахсан суол диэки сүүрдэ. Уолум эбит. Иккиһин хаһыытыам икки ардыгар, ааһан иһэр массыынаны тохтотто да, бэрт түргэнник ааны аһаат киирэн хаалла. Көлүөһэ тыаһа иһиирэн ылла, массыына орулаабытынан иннин диэки дьүккүйэ турда. Мин кэтэхпин эрэ тарбанан хааллым. Абааһыттан куотар курдук куоттахтара сүрүн!

Избранное
Чтобы оставить комментарий, вам нужно авторизоваться или зарегистрироваться
Включите премодерацию комментариев
Все комментарии к этому посту будут опубликованы только после вашего подтверждения. Подробнее о премодерации
Обратная связь