home
user-header

                        
                        
Сатурн тиэрбэстэрэ динозаврдар саастыылаахтара эбит
22 января 2019 г., 01:16 1034

Астрономнар, «Кассини» аппарат миссиятын бүтүүтүгэр хомуйбут дааннайдарын  ырыҥалаан баран, Сатурн тиэрбэстэрин (кольца) ыйааһыннарын уонна сааһын туһунан саҥаттан сыаналаабыттарынан олор олус эдэрдэрин быһаарбыттар. Science сурунаалга тахсыбыт ыстатыйаҕа тиэрбэстэр саастара 10 мөлүйүөнтэн 100 мөлүйүөҥҥэ тиийэ эбит.

NASA/JPL-Caltech


 

Сатурн тиэрбэстэрин саастара планетология наука биир мөккүөрдээх тиэмэ буолар. Биир быһаарыынан (версия) кинилэр планетаны кытта тэҥҥэ 4,5 миллиард сыл анараа өттүгэр муус кыырпахтарыттан үөскээбиттэр, атын быһаарыынан быдан хойут, Сатурн ханнык эмит улахан кометаны дуу, кентавры дуу, эбэтэр муус спутниктары харбаан ылан баран алдьаппыт буолуон сөп. Тиэрбэстэр саастарын быһаарарга араас ньымалары тутталлар: тиэрбэстэр иһигэр баар структуралар уларыйыыларынан, кыра спутниктар сырыыларын характеристикаларынан уонна муус кыырпахтарын тас өттө сотору кэминэн харааран иһэр диэн сабаҕалааһын. Ити ньымалар бары быһаччы да, ойоҕос да (косвенно) тиэрбэстэр ыйааһыннарыттан тутулуктаах, ол эмиэ чуолкайдана илик параметр. Урукку сабаҕалааһынынан тиэрбэстэр ыйааһыннара 2,8х1019 кг, эбэтэр Сатурн аргыһын Мимас ыйааһынын 0,75 тэҥнэһэр эбит. Ити сабаҕалааһын 1980-1981 сыллаахха «Вояджер» диэн аппараттар А уонна В тиэрбэстэр чиҥ долгуннарын (волны плотности) кэтээн көрүүттэн тахсар. Ол гынан баран ол да сылларга ити сабаҕалааһын саарбахтыыллар этэ, В тиэрбэс оптикаҕа көстүбэт сиригэр быдан элбэх ааҕыллыбатах маасса сытыан сөп.

 

Саҥа үлэҕэ Луиано Айесс (Luciano Iies) салайыылаах астрономнар бөлөхтөрө «Кассини» аппарат 2017 с балаҕан ыйыгар миссиятын түмүктүүрүгэр тиэрбэстэр быыстарыгар умсан ыларыгар хомуйбут дааннайдарын ырыҥалааһын түмүгүн көрдөрбүттэр. Тиэрбэстэр ыйааһыннарын саҥа сабаҕалааһына планета гравитациятынан аппарат траекториятын уларыппытынан уонна Сатурн атмосфератын дириҥ сүүрүгэр (глубинное течение) олоҕурар. Тиэрбэстэр бүттүүн ыйааһыннара (1,54 ± 0,49) × 1019 кг тэҥнэһэр (быһа холоон Мимас 0,41 ыйааһына), оттон 107–108 сыллар анараа өттүгэр үөскээбит буолуохтарын сөп. Бу сабаҕалааһын «Кассини» тиэрбэстэр чиҥ долгуннарын кэтээн көрүүтүгэр сөп түбэһэр уонна А уонна В тиэрбэстэр мууһа суох фракцияларын ырыҥалааһын түмүгэр 80-150 мөл уонна 30-100 мөл сылларга эмиэ сөп түбэһэр. Хайдах да буоллар, бу түмүктэр Сатурн тиэрбэстэрэ соторутааҕыта үөскээбиттэрин көрдөрөр уонна билигин баар кинилэр эволюцияларын моделларын бэрэбиэркэлииргэ көмө буолуохтара.

 

 

 

N+1

#космос, #естественные_науки, #сахалыы

Избранное
Чтобы оставить комментарий, вам нужно авторизоваться или зарегистрироваться
Включите премодерацию комментариев
Все комментарии к этому посту будут опубликованы только после вашего подтверждения. Подробнее о премодерации
Обратная связь