home
user-header

                        
                        
Саха сиригэр ордук хоту олорбут зауроподтары булбуттар
3 декабря 2019 г., 11:37 235

Россия уонна Германия палеонтологтара уһук хоту олоро сылдьыбыт сүүнэ улахан уһун моойдоох Зауропод бөлөххө киирэр динозаврдар тиистэрин ойуулаабыттар. Өлүктэри Саха сирин соҕуруу-арҕаатыгар 62 палеокэтирээһиҥҥэ (палеоширота) булбуттар, иннэ гынан бу булумньу зауроподтар ордук хоту олоро сылдьыбыттарын көрдөрөр, диэн автордар Lethaia сурунаалга суруйбуттар.


 

Динозаврдар — диэн Триас кэмигэр быһа холоон 240 мөлүйүөн сыл анараа өттүгэр үөскээбит киэҥ рептилиялар көрүҥнэрэ. Триас-юра өлүүтүн кэнниттэн  201 мөлүйүөн сыл анараа өттүгэр сиргэ үрдүнэн тоноҕостоохтор (наземные позвоночные) баһылыыр көрүҥнэрэ буолбут уонна оннук мел-палеоген өлүүтүгэр дылы (65 мөлүйүөн сыл анараа өттүгэр) сылдьыбыттар. Ити өлүүнү динозаврдар олох аҕыйах ахсаана тыыннаах туораабыт, олор аныгы чыычаахтар өбүгэлэрэ буолбуттар.

 

Динозаврдар кэмнэриттэн материктар аныгы кэмтэн атыннык сыталлара. Интэн сылтаан климат олохтоох эрэ сиргэ (локально) атын буолбакка Сир үрдүнэн барытынан атын этэ. Ол гынан баран үрдүк палеокэтирээһиҥҥэ, ол аата ол кэмнэргэ полюстарга чугас сытар сирдэр, булуллубут чыычаахтарга киирсибэт динозаврдар өлүктэрэ олус аҕыйахтар.

 

 

Үксүгэр чыычаахтарга киирсибэт динозаврдартан полюска чугас орнитопод, стегозавр, анкилозавр, цератопсид, пахицефалозвр уонна араас сиэмэх динозавр (теропод) көрүҥнэрин булаллар эбит. Сэдэхтик зауропод көстөр эбит — түөрт атахтаах отунан-маһынан аһыыр динозавр, олорго Сир үрдүгэр сүүнэ улахан олоро сылдьыбыт кыыллар киирсэллэр.

 

 

Россия уонна Германия учуонайдара Саха сиригэр баар Тээтэ диэн сиргэ зауроподтарга киирсэр макронарий бөлөх улахан уонна кыра оҕолорун ойдубут (изолированный, отдельный) тиистэрин булан ойуулаабыттар. Бу сир палеокэтирээһинэ 62 кыраадыс, иннэ гынан бу булумньу ити көрүҥҥэ ордук хоту буолан тахсар.

 

 

Тээтэттэн булуллубут макронария (Macronaria) оҕотун тииһэ (A. Averianov et al. / Lethaia, 2019)

 

Тээтэҕэ булуллубут тоноҕостоохтор ахсааннарыгар сылаас хааннаахтар (теропод, кыылга майгынныыр ящер, тритилодон уонна былыргы үүт иһээччилэр (млекопитающие)) кытта тымныы хааннаахтар (күлгэри, черепаха, саламандра) киирсэллэр. Ол гынан баран иккис категориялар ахсааннарыгар крокодиллар бөлөхтөрө суохтар. Маннык састаап черепахалар үөскээн-уһаан олороллоругар аналлаах сыллааҕы орто температура нуултан быдан улахан сымнаһыар (умеренный) климаты ыйар, ол гынан баран 14 кыраадыстан намыһах, онтон атын бу сиргэ крокодиллар өбүгэлэрэ көстүө этэ.

 

 

Кыра оҕо тииһин булуута зауроподтар уонна атын динозаврдар бу сиргэ кылгас кэмҥэ көһө эрэ сылдьыбакка мэлдьи олохсуйан уһаан-кэҥээн олорбуттарын көрдөрөр. Бу түмүгү стегозавр оҕотун уҥуохтарын булумньута эмиэ бигэргэтэр.

 

Ону таһынан автордар бэлиэтээбиттэринэн бу түмүгүнэн динозаврдары барыларын сылаас хааннаахтарга киллэрэр довод буолбатах, тоҕо диэтэргин Тээтэҕэ булуллубут кыыллар ахсааннарыгар тымныы хааннаахтар эмиэ бааллар, ол үрдүнэн бу сиргэ уһаан-төрөөн олоро сылдьыбыттар. Интн сылтаан тымныы хааннаах динозаврдар быһа холоон бу сиргэ олоро сылдьыбыт буолуохтарын сөп.

 

 

N+1

#естественные_науки, #наукороссия, #якутская_наука, #сахалыы

 

Избранное
Чтобы оставить комментарий, вам нужно авторизоваться или зарегистрироваться
Читайте также
Включите премодерацию комментариев
Все комментарии к этому посту будут опубликованы только после вашего подтверждения. Подробнее о премодерации
Обратная связь