home
user-header
ЧУУМПУ БҮЛҮҮ - 9
bytyk1944 19 сентября 2019 г., 04:56 366

Инникилэрэ:

 

http://Чуумпу Бүлүү - 1: https://dnevniki.ykt.ru/bytyk1944/1142546#comment-8262413


Чуумпу Бүлүү - 2: http://https://dnevniki.ykt.ru/bytyk1944/1142623

Чуумпу Бүлүү - 3 https://dnevniki.ykt.ru/bytyk1944/1142716

Чуумпу Бүлүү - 4 https://dnevniki.ykt.ru/bytyk1944/1142789

Чуумпу Бүлүү - 5 https://dnevniki.ykt.ru/bytyk1944/1142856

Чуумпу Бүлүү - 6.1 https://dnevniki.ykt.ru/bytyk1944/1143011

Чуумпу Бүлүү - 6.2  https://dnevniki.ykt.ru/bytyk1944/1143109

Чуумпу Бүлүү - 6.3 https://dnevniki.ykt.ru/bytyk1944/1143189

Чуумпу Бүлүү - 7. https://dnevniki.ykt.ru/bytyk1944/1143380#more

Чуумпу Бүлүү - 8.1  https://dnevniki.ykt.ru/bytyk1944/1143594

Чуумпу Бүлүү - 8.2 https://dnevniki.ykt.ru/bytyk1944/1143687

 

БЭҺИС ТҮҺҮМЭХ

 

БАСТАКЫ ХАРАҤАЧЧЫ

 

Сандал саас барахсан сайынныын тиксиһэр үтүөкэннээх өрөгөйдөөх күннэрэ үүннүлэр. Айылҕа улук уутуттан уһуктан, эргиччи ситии, силигилээһин, дьэрэлийии, чэлгийии, чэчирээһин кэмэ. Тула биир кэм эймэҥнэс, эйэҥнэс, дьэргэҥнэс, дьирибинэс.
Ньэккэй Өндөрөйдүүн дьонноругар көмөлөһөн бултаан, от-мас тиэйэн кыстаатылар.
Быйыл саас эдэр тойон Бүөтүр Уркуускайга ийэтин эмтэтэ илдьэн баран, ийэтэ өлөн, соҕотоҕун улахан сүтүктээх төннүөҕүттэн Өндөрөйдөөх Ньэккэйи быһаччы баһылыыр-көһүлүүр буолан хаалла. Урукку өттүгэр кинилэр баалларыгар да, суохтарыгар да кыһаммат бэйэтэ, “уолаттарым!” да “уолаттарым!” дии-дии киирии-тахсыы бөҕө.
Тэрэппиин Баһылайабыс ойоҕо өлүөҕүттэн дьиэтигэр-уотугар сылдьар ыалдьыт, хонор хоноһо буолбута, ол да иһин эдэр тойон дьаһалтаны бэйэтигэр ылыннаҕа диэн саныыллара.
Ол эрэн, Бүөтүр аҕатын хаһаайыстыбатыгар даҕаны, дьонун-сэргэтин да олоҕор улаханнык орооһор санаата суоҕа, кини Яков Авраамович оҕонньордуун сүбэлэһиитэ сиргэ-буорга тэпсиллибэтин туһугар үлэ бөҕөнү ыытаары турунан тиргиллэ аҕай сылдьара. Саас хаар ууллан үрэхтэргэ, өрүстэргэ уу-хаар чарылыы сүүрдэрин, күн-дьыл сылыйарын, ылаарарын кини быйыл хаһаанҥытааҕар даҕаны тулуйбакка-тэһийбэккэ күүппүтэ.
Өрүс мууһа Ньукуолун эрэ иннинэ сайбыта.
Бүөтүр биир күн Ньэккэйдээх Өндөрөйгө:
— Сарсын саҥа үлэлиир сиргэ көһүөххүт, туоххутун да умнубат гына үчүгэйдик кичэйэн бэлэмнэнин, --диэн сэрэтэ-сэрэтэ, үлэҕэ кэтэр халтаҥ соннору, ыстааннары уонна үтүлүктэри эр-биир биэртэлээтэ.
Уолаттар тэринэллэрэ да туох кэлээхтиэй, ас-үөл өттүн тойонноро чөмчөтөрө чуолкай, үлэлиир тэриллэрэ антах хаалбыта. Арай тардар табаҕынан эрэ татыарыйыахтара буолуо, ону даҕаны тойонноругар эттэхтэринэ ылан биэрэр ини.
Сарсыныгар үс акка аһы-үөлү ыгыччы ындан, тэлиэгэҕэ кыра дьалыс тыыны тиэйэн, аргыый аҕай айанҥа туруннулар. Өрө таҥнары мэскэйдэнэн син бары нөҥүө кытылы буллулар. Аттары льаһайан баран, Бүөтүр бүтэһик туораата.
Өндөрөй кыһыны быһа биир дьиэҕэ хаатыйаланан, лыыбаран сытарын өлөрдүү абааһы көрбүтэ. Бу күн бүгүҥҥүттэн ыла аны күһүн муус тоҥон лыһыгырыар диэри көҥүл-босхо сылдьыы, айылҕаҕа дуоһуйа көччүйүү -- күн баҕата. Кини ол санаатын таба таайбыкка дылы, быйыл сайын өрүс уҥуор туораан үлэлиир буолбуттарыттан астынан ахан сылдьар.
Бүөтүр, кыһынын түҥ тайҕаҕа бултуу-алтыы сылдьар буолан, урукку өттүгэр айылҕаҕа тардыһыы диэн тугун билбэт буолара. Ийэлэрэ ыалдьыаҕыттан ардыгар олох да булдун тохтотон, Дьокуускайынан, Иркутскайынан тэлэһийэн ыарыһаҕын көрдөрө сылдьыаҕыттан, төрөөбүт айылҕатын, аар тайҕатын ахтылҕанын этинэн-хаанынан дьиҥнээхтик дьэ билэр буолан сылдьар. Кини Өндөрөйдөөҕөр быйылгы үлэлэрэ урукку дьыллардааҕар уратылаах буолуохтааҕын туһунан баччааҥна диэри тугу да биллэрэ илик. “Били Яков Авраамович бэлэхтээбит балааккатын туруоран, оннуларын, олохторун-тойдорун булларан баран, дуоспуруннаан кэпсэтэн көрүөм буолуо, ол эрээри, урукку өттүгэр алмаас диэни харахтаабатах, хайдаҕын-тугун олох да билбэт дьоҥҥо өйдөтөр ыарахан буолара буолуо. Мин даҕаны, ол алмаастара диэни бу соторутааҥҥа диэри олох удумаҕалаабат суолум этэ, Иркутскайга, Яков Авраамович оҕонньор көрдөрүөҕүттэн, кэпсиэҕиттэн эрэ тугу эрэ ыйдаҥардар курдукпун. Чэ, оттон кинилэргэ көннөрү билиһиннэрии курдук кэпсиирин кэпсиим...”
Кини итинник быһаарынна.
Сотору кэминэн тимир оһох оттуллан, чаанньык оргуйан, балаакка иһэ быр курдук сып-сылаас буола түстэ.
Чэй иһэн сыпсырыйа-сыпсырыйа, Бүөтүр кэпсээнин саҕалаата.
—    Дьэ, ноколор, быйылгы үлэҕит уруккугутуттан көстө-биллэ уратылаах буолар буолла. Иркутскайга сылдьан, биир баай атыыһыт маҕаһыыныгар сылдьан үгүһү билэн-көрөн кэллим. Бэрт үчүгэй сытыары сымнаҕас баҕайы дьэбириэй оҕонньоро атыыһыт күндү киэргэллэри, уран оҥоһуктары атыылыырын таһынан араас дьэрэкээн таастары, үрүҥ-кыһыл көмүһү тутар буолар эбит. Хата, биһиги Миисэлиин сылдьарбытыгар ким да суох түгэнэ түбэһэн, оҕонньор бэрт элбэҕи сэһэргээтэ. Кини кэпсиир күндү таастара, көмүстэрэ-алтаннара син биир биһиги өрүстэрбит, үрэхтэрбит курдук сирдэринэн көстөр буолаллар эбит. Ол күндү таастартан ордук астыннара, сыаналаахтара — алмаас.
Бүөтүр урут булуллубут алмаас туһунан тугу да быктарбата. Оттон дьоно бэркэ сэҥээрэн истэ олордулар.
—    Ол оҕонньор эмиэ эһиги курдук сууйуу үлэтинэн дьарыктанар дьон алмаас тааһы хайдах көрдүүллэрин, булалларын туһунан итийэн-кутуйан туран сиһилии кэпсээбитэ. Ньэккэй билбэтэ чахчы. Оттон эн, Андрей, алмаас диэн туохтааҕар даҕаны кытаанах, күндү таас баарын туһунан тугу эмэ истибиттээххин дуо?
—    Обижаешь, сударь, — диэн Өндөрөй, чэйин сыпсырыйа-сыпсырыйа,
эрэ, нууччалыы хардарда. Ол гынан баран, кини итинтэн атын тугу да эбэн эппэтэ, хата, ол оннугар кэпсэтиини сэргээн, бэргэһэтин иҥнэри анньынан, кулгааҕын таһааран истэн олордо.
—    Бэйи эрэ, Бүөтүр, ол тааспыт тимирдээҕэр да кытаанах үһү дуо? -- Ньэккэй кыайан өйдөөбөтөҕүн быһаартараары токкоолосто.
—    Алмааһы билэр-көрөр, үөрэппит дьон суруйалларынан, сир үрдүгэр алмааһы кытаанаҕынан баһыйар туох да суох үһү, бэл, тимир. Аны ол алмааспыт кытаанаҕын таһынан, нарынтан нарыннык чочуйан килэтэн-халатан кэбистэххэ бриллиант диэн күндү киэргэл таас ааттааҕа буолан, араас өҥүнэн кустуктана оонньоон күлүмүрдүү түһэр. Ону ытарҕаҕа, биһилэххэ уонна да атын дьахтар киэргэлигэр хатаан, кыбытан кэбистэхтэринэ туохха да холоммот кэрэ, -- Бүөтүр наһаа уһаан-тэнийэн хаалаары гынным диэбиттии тохтуу түстэ уонна өйдөнүмтүө буоллун диэн атыннык быһаарарга сананна. 
— Алмаас харах уутун курдук дьэҥкир буолан ууга сыттаҕына олох көстүбэт. киһи саныырын курдук күн уотугар күлүмүрдуу оонньобот эбит, ол гынан баран, эһиги кинини таба тайаннаххытына туохха да булкуйуо суоххут дии саныыбын, атын дьэҥкир таастартан уһулуччутунан, дьүһүнүнэн-бодотунан бэйэтин биллэрэр дьоҕурдаах үһү. Эһиги соруккут диэн көмүскүтүн сууйаргытын сууйа-сууйа, онно ити мин этэр дьиктилээх тааһым, алмаас, көстөн күл үм гына түһэрин кыраҕытык кэтиигит. Хас лотуоккутун ыллаххыт, илиигитигэр туттаххыт аайы, ити соругу өйдүү түһүөхтээххит, сөп дуо? -- Бүөтүр уолаттарга өссө да өр алмаас туһунан тугу истибитин-билбитин барытын ымпыгар-чымпыгар тиийэ кэрэхсибиллээхтик кэпсээтэ-ипсээтэ.
Бүтэһигэр кини Хоохту оҕонньор бу Ботуобуйаҕа түһэр Иирэлээх үрэххэ өрө баар дьапталҕа таас хайаларга алмааска майгынныыр дьэҥкир таастары былыр көрөллөрө эбитэ үһү диэбитин аҕынна. Ол оҕонньор хараҥа кыһыл. алмаас аргыһа буолар кыһыл таастары эмиэ көрбүт курдук дойҕохтообутун кэпсээтэ.
—    Ол Хоохту оҕонньор дойҕоҕун итэҕэйэн, аны ол дойду дьапталҕа хайаларын үлтү хаһарбыт хаалбыт эбит дии, -- Ньэккэй күлэ-күлэ итэҕэйбэтэхтии саҥа аллайда.
—    Ол оҕонньор “дойҕоҕун” эн доҕоруҥ Миисэ эт кулгааҕынан истибит этэ, баҕар, ол дойҕох олохтоох буолуон эмиэ сөп. Онон, ол хайалары, тиийэн, хайаан да чинчийэн көрүөх тустаахпыт, олус өрөҥкөлөспөккө, кыра-кыра үлэлии-үлэлии, ол диэки тиийэн күһүөрү үлэбитин түмүктүөхтээхпит, -- Бүөтүр чиҥник саҥаран кэпсэтиини түмүктээтэ.
Ньэккэй Миисэ ахтыллыбытын истэн саҥата суох барда...
Бүөтүр үлэҕэ улаханнык кыттыбат, хаһан эмит тугу да гынара суох буоллаҕына эрэ дьонугар көмөлөһөр. Кини кыһалҕата дьонун аһатаары бултуур-алтыыр, балыктаан да көрөр. Күҥҥэ хаста да уҥуор туораан көлөлөрүн бэрийэр.
Ньэккэй урукку дьылларга курдук тугу да билбэт-көрбөт түҥ хааһах буолбатах, арыый аҕай ону-маны удумаҕалыыр, бэйэтин билиммит, төбөтүн хоноччу туттан эрэр эр бэрдэ. Онуоха эбии Өндөрөйү кытта билсиэҕиттэн, быһыта-орута нууччалыы тылы кыбыталаан соһуталыыр буолан, тутум үрдээн сылдьар. Сотору үөрэхтээх атаһа Миисэ кэллэҕинэ букатын да ырааҕы ыатарар, киэҥ сирдэринэн тэлэһийэр дэлэй-холой кэпсээннээх эрдьигэҥҥэ кубулуйуо турдаҕа...
Уолаттар тыыларыгар олорон илимнэрин үтэн таҕыстылар. Сайыҥҥы хараан түүн сатыылаата. Өрүс барахсан сэргэҕэ дьикти: тыаһа-ууһа күрүлээн-харылаан, көтөрүн-сүүрэрин саҥата-иҥэтэ хойукка диэри ньиргийэ олорор. Халлаан кыратык боруора, бүдүгүрэ түһэн баран, эмиэ хаттаан суһуктуйан, онтон улам-улам дьэрэлийэ сырдаан, күлүмүрдээн, күлэн-үөрэн барар. Оччоҕо сир-дойду уһуктуу ырыатын алыптаах дорҕоонугар бигэнэ куустарар. Халдьаайы саҕаҕа талах быыһыгар, киэҥ ырааһыйаҕа, бытырыыс кыаһаан буолан чыычаах үөрэ төттөрү-таары ирбинньиктэнэ көтөр.
Миисэ, үөрэҕиттэн сайылыы кэлэн баран, аҕыйах күҥнэ да сынньаммакка, үлэлээбиттэрэ балай эмэ буолбут Ньэккэйдээххэ ыксаан, бу үлүгэр ыраах дойдуга тиийэн кэлбитэ. Миисэ кэлиэҕиттэн уолаттар үлэлэрэ тэтимирэ, олохторо көрө-нара, кэпсээнэ-ипсээнэ элбии, күйгүөрэ түспүтэ. Үлэни-хамнаһы наһаа хойуутук түспүт бырдах атахтыах курдуга. Киһи барахсан бу үлүгэрдээх үтүө кэмҥэ көҥүл-босхо дуоһуйа тыынан сайгыччы дайбаан сылдьыаҕын кыр өстөөҕө бырдах олордор да, туруорар да бокуойу биэрбэт. Күн солото суох үлэлии-хамныы, түбүгүрэ турдаххына, дьэ, кини көҥүлүнэн көччүйэр, уоттуу салаан, там-татакайга, абытайга-халахайга түһэрэр. Үксүгэр бырдаҕы кытта охсуһа үлэлээн, көлөһүн-балаһын аллыахтарыгар диэри тиритээн-тиритэн баран, уолаттар эбэлэригэр сөтүөлүү чом гынан хаалаллар. Өрүс дохсун сүүрүгэ уолаттары тапталлаахтык тымныы күөнүнэн кууһа түһэр уонна, оргууй аҕай дэгдэччи өрө үтэйэн, уҥа-хаҥас мөҕүһүннэрбитинэн барар. Арай ол умса, харбыы сырыттахха, чупчурҕан тумустаах бырдах биллибэт, кини да буоллар, ууттан, эбэ салгыныттан боҕуттар, кыаҕын былдьатар.
Миисэ кыһынын үөрэнэр кэмигэр дойдутуттан-сириттэн, дьонуттан- сэргэтиттэн арахсан, тэлэһийэн сылдьар аҕыс-тоҕус ыйын устатыгар сахалыы саҥатын истибэккэ олуһун туорхаһыйар аҕай быһыылаах, ол иһин дойдутун буоругар үктэннэ да, кэпсэтэ-ипсэтэ охсоору, атаһыгар Ньэккэйгэ тэбинэр. Бу да сырыыга, ол үгэс кэһиллибэккэ, сөтүөлээн тахсыаҕыттан тугу эрэ сэһэргии аҕай олорор.
Ол эрэн, төһө да кэпсээнэ-сэһэнэ баһаам буоллар, кини бэйэтэ алмааһы булан, Иркутскайга илдьэн дьэбириэй оҕонньоругар атыылаабытын туһунан кимиэхэ даҕаны, оннооҕор атаһыгар Ньэккэйгэ эппэтэҕэ. Убайа Бүөтүрдүүн кэпсэтиилэрэ оннук этэ. Киэҥ сиргэ сылдьар диэх курдук, кини көрбүтэ- билбитэ үгүһэ, аахпыта, ону-маны библиотекаҕа хаһыспыта таһымныы, дьалкыйа сылдьар курдуга. Миисэ киһини дьиктиргэтэр дэлэй кэпсээннэриттэн биирдэринэн билигин көрдүү сатыыр күндү таастарын алмаас туһунан буолара.
—    Доҕоро Ньэккэй, кини кэпсээнин истэ-истэ, сирэйэ-хараҕа туран, омунурар-төлөннүрэр. 
—    Хата, Миисэ ити этэр таастарын тэпсэ сылдьан булбахтаан хаалыахха, -- дии-дии ойон туран үлэлээн барда.
—    Атаһым эрэйдээх, алыс да түөс кэнэн буолаахтааҥҥын, ол эн этэриҥ курдук тэпсэ сылдьан судургутук бэрэмэдэйдэргэ тысхаччы хааланарбыт буоллар, ол тааһыҥ тоҕо күндү аатырыай? Ким сүрэҕэлдьээбэт эрэ барыта сүүрэн кэлэ-кэлэ күүһэ-кыаҕа тиийэринэн сомус да сомус буолуо этилэр буоллаҕа дии? Ону баара, ол тааһыҥ ончу да көстүбэккэ сордуур. кэбиһиилээх окко иннэни көрдөөн муҥнанар курдук сыраҕын-сылбаҕын эһэр буолуохтаах, -- Миисэ сүүһүгэр бычыгыраан тахсыбыт көлөһүнүн соттумахтаата. — Чэ, туран үлэлээбитэ буолан көрүөҕүҥ.
Бэйэтэ иһигэр “баҕар, чахчы, тугу эмэ кылах гыннараайабыт!” дии санаан атаһын кэнниттэн түһүнэн кэбистэ.
Өрүс ибир да тыала суох харааран сытара. Ханна эрэ сис оройугар суор. абарбыттыы-сатарбыттыы, тохтуу-тохтуу, үөһүн тартаран кыламмахтаан ылара иһиллэр. Үлэҕэ баттаппыт дьон санаатыгар күн-дьыл олох баран биэрбэт, ол эрээри, дьиҥэ баара, бу үрэҕи булбуттара быданнаата.
Биир сарсыарда үлэһиттэр сирдэрин уларытан үрэх өрө өттүн диэки барар буоллулар. Кинилэр кэпсэтэ-кэпсэтэ, үтэн киирбит тумуһу эргийэ көтөөт. сүр үлүгэрдик тыаһаан-ууһаан күрүлүү-харылыы сытар туора үрүччэни батыһа, үрэх хааһын сылларытта үктээн, уҥа диэки халыйан таҕыстылар.
—    Бу сырдыктан сырдык уулаах үчүгэйкээн үрүччэни көрүҥ эрэ, -- Миисэ хортууһун сэгэччи аста. — Уутун түгэҕэ кырылас кумах буолбакка. кылыгырас таас эбит буолбаат! Ол да иһин наһаа ыраас, бары барыта курдары көстө сылдьар үрүччэтэ эбит дии!
—    Маннык ыраас уулааҕа туохтан буолуой? Эмиэ да икки хадьааһына буор кытыл буолбатах дуо. Арай таас эрэ хайа үктэллээх, өрүс да, үрэх да бу маннык ыраас уулаах буолара буолуо, -- Ньэккэй бэйэтэ билэринэн онон- манан эргитэн сылыктыы оҕуста.
—    Ньэккэй, эн сөпкө этэҕин, буору суурайан сүүрдэ сытар кыракый үрүччэ уута болоорхой буолуон сөптөөҕө кимиэхэ баҕарар өйдөнөр. Оттон биһиги үчүгэйкээн үрүччэбит, баҕар, баайа-күндүтэ дэлэйэ бэрт буолан ис- иһиттэн сырдаан-сандааран сытара буолаарай?! -- Миисэ, үөрэн-көтөн өрө көтөҕүллэн, илиитин өрө ууна-ууна омуннуран барда.
Ньэккэй доҕорун хайҕаабыттыы үөрэ көрөн турда. Өндөрөй соторутааҕыта Миисэ аҕалан бэлэхтээбит, тааһы бытарытарга аналлаах дьиктилээх өтүйэтинэн кытыыга сытар биир бөдөҥ тааһы ойута охсоору чабырҕатан ааста. Тааһа көөрөнүөх, ойдуох-хайдыах көрүҥэ суох, хата, хас оҕустаҕын аайы уот сардырҕаан ылар.
—    Үрүччэбитин бата үөһэ тахса түһүөҕүҥ, онон-манан кэҥиир, кэтириир сирдээх буолуохтаах, онно сөптөөх сири булан үлэлэһэ түһүөҕүн, -- Ньэккэй, сири-уоту билэр киһи быһыытынан, тыл быктарда.
—    Буоллун даҕаны. Бэйи эрэ, Ньэккээй, эн биһи тэриллэрбитин холбуу наһыылкаҕа ууран баран хаамыах эрэ, -- Миисэ лотуогун талыр гына сиргэ бырахта.
—     Иккиэ буолан тарыырданнахпытына, хата, ордук кыайан хаампат инибит? Кыараҕаһа, кыбычаана бэрт буолбаат! -- Ньэккэй сөбүлэспэтэ.
Урукку өттүгэр үгүс моһоллору туораабыт киһи Өндөрөй сүбэтинэн, быалаан баран, бары ыкырдарын-чыкырдарын сүгэр буоллулар. Таһаҕастарын оннук сүгэн баран, күрдьэхтэрин тайахтанан, үрүччэ арыый кумахтаах сирин булаайабыт диэн кэпсэтэ-кэпсэтэ хаамса турдулар. Ол эрээри наһаа уһаабатылар, үрүччэлэрэ тыаны быыһынан дьэрэлиҥнээн иһэн биир тоҕойу эргийэ көтөрүгэр тохтуур буоллулар. Үрүччэлэрэ син биир сырдыгынан сыдьаайан, үөрбүтэ-күлүмүрдээбитэ күлүмүрдээбитинэн иннилэригэр ыраахха диэри көөчүктэнэн түһэ турда.
Уолаттар сөптөөх соҕус сири булан тэриллэрин түһэрэн, кыратык сынньана түһэн баран үлэлээбитинэн бардылар. Урут аҥаардас көмүскэ эрэ болҕомтолорун уурар эбит буоллахтарына билигин, кэрэхсэбиллэрэ кэҥээн, ордук сырдык чаҕыллаах дьэҥкир тааһы булар соруктаахтар.
Ньэккэй күнү быһа биир кэм ууну булкуйар үлэттэн салҕан да хаалар быһыылаах. Саатар, били күндү таас буолуоҕунааҕар, көмүс да санаа-таммах эрэ курдук көстөн абырыыр. Ол иһин кини ардыгар үлэтиттэн букатын тэйэн, кый бырах ыраах дойдуга сылдьар курдук буолар. Ньэккэй, төһө да дьадаҥытын иһин, эмиэ киһи буоллаҕа дии. Саныыр санаалаах, тэбэр сүрэхтээх, кэрэ бэйэлээхтэри көрдөҕүнэ хайҕахтаах хара быара хамныыр, нохтолоох тойон сүрэҕэ толугуруу мөхсөр, итии хаана кэйэр.
“Миисэ курдук баай төрөппүттэрдээҕим буоллар, мин даҕаны үөрэнэн көрүөм эбитэ буолуо. Үөрэхтээх, чыын-хаан киһи буолан оргууй аҕай өҥөнө- өҥөнө хаама сылдьарым эбитэ буоллар, хайыы үйэҕэ ыал буолан оҕолонон- урууланан аҕай олорор буолуохпун сөп этэ...”
Ньэккэй, санаатыгар аралдьыйан, дьоно тугу эрэ саҥарбыттарын истибэккэ хаалбыт, биирдэ өйдөөбүтэ, Миисэтэ кэлэн тардыалыы турар эбит.
—    Хайа, доҕоор, отой атын дойдуга сылдьаҕын дуу, тугуй?
—    Ээ... дьэ... Туох диэтиҥ?.. — Ньэккэй, билигин даҕаны өйдөөбөккө, элээр-мэлээр көрүтэлээн турулуҥнатта.
—    Ньэккэй, саатар, лотуоккун да көрбөккө, онно-манна аралдьыйан  үлэлии тураахтыыр эбиккин дуу? Туох эмэ дук гыммытын аһаран кэбиһиэм диэн куттана да санаабатаххын дии? -- Миисэ сэмэлиэх курдук буолла.
Ити турдахтарына тэйиччи соҕус үлэлии сылдьар Өндөрөй соһуйбут- өмүрбүт саҥата, ол иһигэр нууччалыы үөхсүүтэ, үрүччэ тоҕойун иһигэр өрө ыһылла түстэ. Киһибит туох-туох буолла диэн бэркэ дьиктиргээн, харахтарын муҥунан килэччи көрбүтүнэн атастыылар Өндөрөйдөрүн диэки ыстаннылар.
—    Бастакы хараначчына-ан, уолатта-ар!.. Первая ласточка-а!.. — диэн омуннаахтык, саҥара-саҥара, киһилэрэ тугу эрэ мөкөчүннэтэн эргим-ургум тута-тута одуулуур.
Уолаттар, тугу да улаханнык өйдөөбөккө, киһилэрин тула көттүлэр. Миисэ сүрэҕэ тугу эрэ таайардыы сылаас-сылаастык нүөлүйтэлээн ылар.
—    Өндөрөй эрчимнээхтик эргичиҥнии-эргичиҥнии үҥкүүлээмэхтиир, ол быыһыгар кыра оҕо сутуругун саҕа кумах дьапталҕа тааһын өрө быраҕа- сыраҕа: 
—    Э-эй! Истэҕит дуо эһиги?! Бу эбээт биһиги көмүс көлөһүммүтүн тоҕон көрдүүр күндү тааспыт! Булулунна быһыылаах!
Ньэккэй букатын булкуллан хаалла. Өндөрөйдөрө тута сылдьар көһөҥөтө ханан даҕаны күндү таас буолуон сөбө суоҕа. Кини санаатыгар, алмаас күн уотугар толбоннура оонньуур дьэп-дьэҥкир таас буолуохтаах.
Уолаттар үөрүүтүттэн ойуоккалыы сылдьар Өндөрөйдөрүн тутан ылан, тааһын туура харбаан ыллылар. Миисэлээх таастарын саҥардыы көрүөх- истиэх буолан эрдэхтэринэ ким эрэ хаһыытыыра иһилиннэ. Көрө түспүттэрэ, үрүччэни кытыытынан кинилэр суолларын устун мас тайахтаах Бүөтүр иһэр эбит. Кыра тутуурдаах, сүгэһэрдээх.
—    Хайа, доҕоттоор, туох үлүгэр буоллугут, айдааҥҥыт тугун сүрэй? Суолгутун суоллаан улахан эрэйинэн тиийэн кэллим. Эһиги, ытаа да ыллаа, бачча ыраах сылдьан, ат да манньаҕа киһи хаһыытын истэн бэрт ээ, хата, бу үлүгэрдээх айдааҥҥытын истэн булаттаатым, — дии-дии, Бүөтүр чугаһаан кэллэ.
—    Булумньубутун бу тутан турабыт. Өндөрөйбүт “бастакы хараҥаччы!” диэн айаатыы-айаатыы, биһигиттэн куота көтө сылдьан, күн аҥаара ыстаналаата. Дьэ, көр, быһаар! — дии-дии, Миисэ көһөҥө тааһы убайыгар уунна.
Бүөтүр тааһы ылан эргичиҥнэппэхтээн иһэн, ходьох гына тохтуу түстэ уонна күлүм аллайбытынан дьонугар туһаайан:
—    Кырдьык быһыылаах! Кырдьык-кырдьы-ыык! — диэн үөрэн-көтөн сүр үлүгэрдик хаһыытаталаан ылла.
Кини хатан хаһыытыттан үрүччэ хадьааһын тыата үмүрүс гына түһэргэ дылы гынна, дьэрэлийэ сүүрдэ сытар ыраас уута өрө ыһыахтанарга дылы буолан ылла.
Бүөтүр уоскуйан, тааһын туппутунан үрүччэ саҕатыгар кыҥыһахтыы түһэ сытар суон тииккэ тиийэн лах гына олоро түстэ. Миисэлээх бары киниэхэ саба сырсан кэллилэр.
—    Саҥардыы көрөөрү-истээри оҥостон эрдэхпитинэ, эн кэлэн, букатын иирдэн, өйбүтүн олох көтүтэн кэбистиҥ дии! Чэ эрэ, аҕал, ханна баарын таба көрөн итиччэ өрөгөйдөөтүгүт? — Миисэлээх Ньэккэй Бүөтүр биэрбит тааһын былдьаһа-былдьаһа эргитэн-урбатан көрөн бардылар.
Дьапталҕа үлтүркэйин аҥаар кырыытыгар дьэп-дьэҥкир, кырдьык даҕаны атын дьэҥкир таастартан чыҥха атын дьүһүннээх-бодолоох бөдөҥ соҕус таас кыбылла сылдьара дьэрэлис гына түстэ.
Миисэ хаччаҕай оҕонньор көрдөрбүт алмааһын саныы биэрдэ. Алмаас. ардыгар, ханнык эрэ киһи болҕомтоҕо ылыа да суох тааһыгар хатанан-кыбыллан хааларын оҕонньор көрдөрө-көрдөрө кэпсээбитэ өйүгэр хатанан хаалбыт. Оттон Ньэккэй көрдө-иһиттэ аҕай да, дьонун курдук өрүкүйэн барбата, кырдьыга, “наһаа да суолталаах күндү барахсан күлүмүрдүү көөчүктэннэҕиҥ ээ!” дии санаабата.
Өндөрөй! Ыл, эт эрэ, эн ити кылахачыйар таас сыыһа алмаас буоларын хантан билэҥҥин аттанан эрэр борооскулуу орулаатыҥ, баҕар, отой да алмаастара буолбатаҕа буолуо, — Ньэккэй, сахата өтөн буоллаҕа буолуо, эбэтэр кини маҥнайгы алмааһы булбатах кыһыытыттан эбитэ дуу, кэчэхтэһэн турда.
Өндөрөй, көмө көрдөөбүттүү, Миисэ диэки хайыһан баран:
—    Уу кытыытыттан дьапталҕа тааһын ойо тардан ылбытым уонна ити дьэҥкир таас кыбылла сылдьарын көрдүм да сүрэхпинэн, дууһабынан тута таайдым!.. Хайдах эрэ өөр да өр күүппүт сэгэрбин көрсө түспүттүү, -- өссө та долгуйбута уоста илик куолаһынан хардарда.
—    Ол аата, аны биһиги дьапталҕа таастары хоҥута тыытан ити тааспытын көрдүүр адьынаттаныыһыбыт дии. Ол таастарыҥ уу кытыытыгар эрэ буолбакка, бу үлүгэрдээх таас хайалар буолан лүнкүрэн тураллар. Аны ол хайалары тарҕайарбыт хаалбыт дии. Оттон эн урут Паасалыын үлэлии сылдьаҥҥын, баҕар, эмиэ лотуоккар алмааһы таба харбыы сылдьыбыт буолуоххун сөп, оччолорго эн тоҕо күндү таас буоларын таайан харбаан ылбатаҕыҥ буолуой? Оччо таайыгас, билигэс киһи?! Хата, Пааса таайбыт эбит... — Ньэккэй тохтуур дьүһүнэ биллибэт, эбии тордуохтаһан турда.
Өндөрөй, Пашатын санаан буоллаҕа, тута сабыстан хаалла, онтон тугу эрэ хатыылааҕы этээри гынан эрдэҕинэ Миисэ быһа түстэ.
—    Чэ, Ньэккэй, уоскуй, тохтуу түс, эн да алмааска таба тайаныаҥ турдаҕа, үлэлиэҥ эрэ кэрэх, — дии-дии, ууну кэһэн киллиргэтэн киирэн булумньуларын ууга уган көрдө, онтуката дьэҥкир тааһа бастаан утаа күн уотугар толбоннура дьиригинээн иһэн, кырдьык даҕаны, ууну кытта уу буолан симэлийэ сүтэргэ дылы гынна, ону көрөн уол саҥа аллайа түстэ. — Оо, илэ чахчы алмаас бэрдэ эбит! Итиннэ туох да мөккүөр баар буолуон сатаммат. Андрей — молодчина! -- Миисэ ким да мунаахсыйбат гына түмүктээн кэбистэ.
—    Дьэ, оччотугар, доҕоттоор, ылыҥ эрэ, кэлиҥ, кыратык сынньаныҥ. Таарыйа, Өндөрөй таба тайаммыт “бастакы хараҥаччыбытын” дуу, туохпутун дуу бэлиэтээбитэ буолуоҕуҥ! — Бүөтүр илдьэ кэлбит мөһөөччүгүттэн буспут эт, алаадьы уонна бытыылка быһаҕаһа арыгыны хостоото.
Уолаттар бэйэлэрин өйүөлэрин, куруускаларын, кыра аһылыктарын аҕалан холбоон кэбистилэр.
—    Дьэ эрэ, доҕоттоор, хайдах табылларынан олоруҥ, оннугутун булуҥ. Туох баарынан аһааҥ! Бүгүн төһөтүн да иһин үрдүк өрөгөйдөөх күн буоллаҕа дии! — Бүөтүр бытыылкатын үрүччэ кылыгырас ыраас уутунан уулаан баран “буһара” туруоран кэбистэ.
Уолаттар аска чугаһаан, тула олорон тырыта-хайыта түһэн аһаабытынан бардылар. Аччыктаабыттара уонна дьиэ аһын ахтыбыттара сүр эбит. Бүөтүр өйүөтүн мөһөөччүгүн иннигэр тэлгии бырахта уонна көһөҥө тааһын алмааһа барыларыгар көстөр гына чиҥэтэ-чиҥэтэ кичэйэн уурда, онтон бытыылкатын ылан арыгытын куруускаларга кутуталаан кылыгыратан кэбистэ, бэйэтин куруускатын ылан, тугу эрэ алҕаабыта буолан ботугуруу-ботугуруу, арыгытыттан күндү таастаах көһөҥөтүгэр таммалаппахтаата.
— Манна кэлэн истэхпинэ уҥа хааһым кыһыйбыта, онуоха туохха үөрээри гыннахпыный диэн дьиибэргии санаабытым. Бэл, көрөргүт- нстэргит курдук, оннооҕор битим-билгэм эрдэттэн билбит буолан таҕыста. Бастаан утаа улахан толкуйга түһэн ылбытым этэ. Оннук айылаах туохтан да үөрүөхпэр төрүөт суох курдук... Онтон толкуйдаан-толкуйдаан баран, “бэйи эрэ, үлэһиттэрим тугу эмэ кылах гыннараллар дуу...” диэн санаан аһарбытым.
—    Убайым, улахан ичээн киһи эбиккин дии?! — Миисэ быһа түстэ.
—    Ээ, оттон туох улахан ичээнэ кэлиэй, түбэлтэ баҕайы ини... Чэйиҥ. мантыкабытын инники үлэҕит таһаарыылаах буоларын туһугар үөрэ-көтө мэҥилдьитэн кэбиһиэҕиҥ.
Абыр-табыр тыаһаппыта буолан баран, Өндөрөйдөөх Бүөтүр икки булумньуларын диэки көрө түһэн ылаат кураанахтаан кэбистилэр, оттон Ньэккэйдээх Миисэ, сиэри толорон тыаһатыһан, охсуһуннаран баран, туора уурталаан кэбистилэр.
—Бу үрүччэҕит сааскы дэлэй уу саҕана күрүлээмэхтээн-харылаамахтаан баран, от, атырдьах ыйдарыгар бысталаныа, онон-манан чоҥолох-чоҥолох элгээттэр эрэ хаалыахтара. Онуоха диэри, тутуу былдьаһан, үлүмнэһэн үлэлээмэхтээн хаалыаҕыҥ. Итиччэ баай хара тыабыт Барылааҕа Баай Байанайбыт дуу, биитэр ахтар-саныыр Аан Айыыһыппыт дуу дьоһуннаан тосхойон кылах гыннарбытын кэннэ утуйар ууну умнан туран өрөйөн-чөрөйөн үлэлээн биэриэҕиҥ. Мин даҕаны отуубар тугу гынан муҥур эмэһэбинэн буору хаһа олоруомуй, эһиэхэ кэлэн көх-нэм буолан көмөлөһөр буолуом.
—    Бэйи эрэ, оттон ити алмаас диирбитин хам сыста сылдьар көһөҥөтүттэн арааран көрбөппүт дуо, убаай? -- Миисэ билигин аҕай алмаас сыста сылдьар тааһын үлтү сынньан барыахтыы туттан-хаптан барда.
—    Кэби-иис! Кэбис, доҕор! Инньэ диэмэ, оннук айылаах улахан көһөҥө буолбатах, киһи хайа баҕарар талбыт сиэбигэр уктан сылдьар буолбаат?! Уонна ол бэйэбит дьаһалымсыйан, алдьатан-кээһэтэн кэбистэхпитинэ сүрэ бэрт буолаарай? Тустаах сиригэр илдьэн, көрдөрөн-иһитиннэрэн сыана быстарарга куҥ бэйэтинэн сылдьара үчүгэй буолуо этэ. Баҕар, ити көһөҥө иһигэр ити көстөр күндү таас доҕоро иһирдьэ саһан сылдьара буолаарай?! Туох билиэй? -- Бүөтүр буолуммата уонна тааһын, ылан, сонун уҥа сиэбигэр уктан кэбистэ. — Танара сэрэҕи сөбүлүүр куолута...
Итинтэн ыла уолаттар, лотуогунан эрэ буолбакка, сөптөөх луом, хойҕуо булан уу кытыытынааҕы кумах дьапталҕа таастары тарҕайар буоллулар. Ону таһынан үрэҕи сыҥаһалыыр дьапталҕалары дьөлүтэ хаһан, ойута охсон көрүтэлииллэр.

Атырдьах ыйын бүтүүтэ. Күн кылгаан, түүн уһаабыта биллэр буолла. Халлаан хараҥаран, ытыс таһынар ыас хараҥа барыны бары ыйыстан кэбиһиэхтии саба бүрүүкүүр.
Миисэ үөрэҕэр барара чугаһаан, улаханнык санаата түһэн, самнан сылдьар.
“Оо, дьэ, үөрэх саҥардыы бүтэн, дойдубар бу да аҕай кэлбит буолбатахпын, сынньалаҥым бүттэҕэ дөбөҥүн, кэлбитим, барбытым, сынньаммытым отой да биллибэккэ хаалаахтаата. Ол эрээри, доҕотторбун Ньэккэйдээх Анлрейы кытта үлэбит, кыра да буоллар, түмүктээх буолла. Сайын устата сууйуу кэмигэр кыра көмүстээхпит. Уонна бастакы булбут алмааспыт кэннэ кэлин мин лотуокпар чаҕылыс гынан соһуппут оҕо тииһин саҕа алмааспыт быйылгы дьыллааҕы көрдөөһүнү түмүктүүр да курдук буолара буолуо. Убайым бу күннэргэ ат сэтиилээх кэлиэхтээх, оччоҕуна мин доҕотторбуттан, таптыыр, ахтар Бүлүү эбэм кытылыттан арахсан, эмиэ ыраатар айаҥҥа туруохтаахпын. Хайыаҥ баарай? Олох диэн ураты уустук. Дьылҕаҥ тугу биэрбитинэн сатанар-табыллар диэки дьүккүөрдээхтик дьулуруйа туруохтааххын. Син биир хаһан эрэ көрсөөрү арахсыы баар. Арахсыыта, бэйэ - бэйэни сүтэрсиитэ, суохтаһыыта суох — олох суох...
Арай, Ньэккэйи сурукка-бичиккэ сыһыарыам, үөрэтиэм диэн бэртээхэй санааны булунан баран, улаханы тугу да ситиспэккэ төннөн эрэбин. Билиҥҥитэ аҕыйах буукубаны таарбайар буолан эрэр, ону салгыы сайыннаран чиҥэтэ сырыт диэн, арыый ону-маны ыйдаҥардар киһиэхэ, Андрейга, сорудах биэрдим, кумааҕынан, харандааһынан хааччыйыахха баар. Аны сааска диэри тугу эмэ ситистэхтэринэ, доҕорбор, Ньэккэйбэр, тугу эмэ ааҕарга үөрэнэр кинигэни эҥин булан кэлиэм...”
Миисэ, өссө даҕаны уһуну-киэҥи санаан олорбохтуох киһи, дьоно омуннуран-төлөннүрэн, аллараа үрэхтэн сүгүллэҥнэһэн тахсыбыттарыгар тохтоон хаалла.
—    Бүөтүр кэлиэхтээх, ону көрсө, туората бардым, -- Ньэккэй, куруускаҕа чэй куттан иһэ түһэн баран, үрэҕи таннары, хас да биэрэстэлээх өрүс диэки хаама турда.
Бүөтүр, соторутааҕыта эрэ, астара-үөллэрэ быстан дьиэлээбитэ.
—    Мин, аҕыйах күн хаалан, эһиэхэ көмөлөһө түспэккэбин таах эрдэ баран хаалаары гынным дуу? -- Миисэ Өндөрөй диэки ыйытардыы көрдө.
—    Бу да киһи, үөрэххиттэн кэлиэххиттэн биһигини кытта хара тыа сирэйдэнэ сырыттыҥ буолбаат, эрдэ соҕус бараҥҥын дьоҥҥор көстө түһэриҥ туох куһаҕаннаах буолуой, -- дии-дии, Өндөрөй оллоон уотун күөдьүтэн чэйин сылыта уурда.
Киэһэ хараҥаран эрдэҕинэ:
—    Хайа, доҕоттоор, миигин кэтэһэн ахан олороохтуугут дуу? — диэн күлбүтүнэн-салбытынан Бүөтүр икки өттүгэр тутуурдаах тиийэн кэллэ.
Кэннигэр Ньэккэй элэҥнээтэ.
—Ким билэр, доҕоор, сорох баҕас сирбиттэн-уоппуттан, доҕотторбуттан арахсан барыахтаахпын санаан кэнникинэн кыайан да утуйбат буоллум.
—    Аньыы даҕаны, букатын туллан, хайдан арахсан, араҕан эрэргэ дылы... Туох тылын тылластаҥый?! Эдэр киһи, үөрэнэриҥ хайаан да наада буоллаҕа дии! Иннибитигэр туох-туох олох көһүтэрэ биллибэт, — Бүөтүр быраатын санаатын көтөҕө сатаан сүбэлиир быһыынан хайа кыалларынан сымнаҕастык этэ сатаата.
—    Аҕабыт баар дуо?
Соторутааҕыта хантан эрэ кэлбитэ. Дьиэтигэр-уотугар олох тэһийбэт, олус уйусхах. Буолумуна даҕаны, ийэбит барахсан суох буолуоҕуттан кини кута-сүрэ самныбыта баар бөҕө буоллаҕа. Дьиэтигэр уһаатаҕына- кэҥээтэҕинэ дьоллоохтук олорбут, үөрбүт-көппүт үтүөкэннээх күннэрин. түгэннэрин санаан дэлби хараастара, ытыыра-соҥуура да буолаахтыа. Мин бэйэм да кинини баалаабаппын. Онто да суох кэнники оҕонньор биллэ-көсте кырыйда, мэктиэтигэр, уҥуохтуун-иҥиэхтиин сааллыбыкка дылы буолла. Оннооҕор маҥнайгы булбут тааспытын киниэхэ үөрэ-көтө көрдөрбүппэр соччо аахайбатах курдук көрөн эрэ кэбиспитэ, -- Бүөтүр үөһэ тыынна.
Кини аҕалара бу таастары булар туһугар төһөлөөх сыратын биэрбитин бэркэ билэр буолан, ол түгэҥҥэ улаханнык сөҕө да, дьиксинэ да санаабыттааҕа. “Оҕонньор мөлтөөрү гыммыт дуу...” диэн санаа кини өйүгэр кылам гынан ааспыта.
Миисэ тугу да хардарбата. Саҥата-иҥэтэ суох аһыы олордулар.
Кэмниэ кэнэҕэс Бүөтүр көхсүн этиппэхтээтэ уонна, олорор дүлүҥүттэн ойон туран, көһүйэн хаалбыт этин-сиинин уһугуннараары, уҥа-хаҥас иҥнэҥнээн, төҥкөҥнөөн, хаадьаҥнаан ылла.
—    Миисэ, булумньуларгын түгэх соҕус сиргэ уктан бараар... Бука диэн, поезкар, айаҥҥар улаханнык сэрэнээр. Араас дьон түбэһиэхтэрэ, үс дойду ааттаахтара, оботтоохторо-соллоҥноохторо... Көмүһү билигин ыыта, батара охсор суолтата суоҕа буолуо, мунньулла түстүн. Уонна, оттон, хайдах-туох сылдьаргын суругунан биллэрэн көрөөр. Сөп дуо?
—    Сөп бөҕө буоллаҕа дии, -- Миисэ кэҕиҥнээн кэбистэ. — Оҕонньор быйыл ол диэки охсуллара эбитэ дуу?
—    Дьэ, билбит суох. Кини киһи сылдьар сырыыта киэҥ буолуо. Алҕас тиийэн-түгэнэн да хааллаҕына көнүлэ. Үөрэххин кытаат! Мин бардамнааммын үөрэхпин бырахпытым куһаҕан курдук буолууһу. Хаччаҕайыҥ албынныа суоҕа. Ити курдук кыра-кыралаан көстө турар буоллаҕына, кини биһигини хомотон туһамматын билэр. Хата, ааспакка-арахпакка албыннаһа сылдьыа, бары өттүнэн эн санааҕын табардыы туттуо.
—    Дьэ, доҕоттоор, аһаан-сиэн, хомунан утуйуоҕуҥ. Миисэ сарсын эрдэ туран айанныыр. Эрдэ тиийэн, ыраатар киһи быһыытынан дьоҥҥор- сэргэҕэр, аҕаҕар көстөн ааһыаҥ этэ. Биһиги манна күһүн хойукка диэрн үлэлээн көрүөхпүт, кыра-кыра сыҕарыйан, мантан түөрт көс курдук сытар. бу Кыра Ботуобуйаҕа түһэр Иирэлээх үрэх дьапталҕа хайаларын диэки тутуһуохпут. Быйыл онно тиийбэтэхпитинэ аны сайын да баар. Биһиги сэрэйэрбитинэн ол диэки туох эмэ тыас тахсыан сөп, -- Бүөтүр Хоохту оҕонньор дойҕоҕо олохтоох буолан эрэрин санаатаҕына иһэ кычыгыланарга дылы буолар, өссө күүскэ үлэлиэх-хамсыах санаата киирэр.
—    Оттон биһиги онно аан маннайгыттан быһа тиийэммит, тоҕо күндү таас бөҕөнү тоҕо тэбээн ылбаппытый? -- Ньэккэй өрө мөхсө түстэ.
—    Ыксаама. Ол да диэки тиийэр күммүт кэлиэҕэ, -- Бүөтүр балааккатын иһигэр киирэн хаалла.
Миисэ сиэбигэр укта сылдьар кыракый торҕо мөһөөччүгүн тарбахтарынан таарыйан көрдө. Илдьэ барар тааһын көһөҥөтө уонна алмааһын тоорохойо илиитин имигэр биллэн ааста...
Сарсыарда Ньэккэй Миисэни атаарар, өрүһү туоратан биэрэр буолла. Уолаттар айахтара хам буолбат, ол быыһыгар арахсалларын санаан эмиэ саната суох барыталаан ылаллар.
—    Ньэккээй, дойдугар көҥүл көрүлээн, үөрэ-көтө сылдьар киһи, аны сайын мин кэлиэхпэр диэри элбэх кэпсээннээх, үгүс кус кэһиилээх тоһуйаар.
—    Ээ, ол мин, дойдубар түүнүгүрэн сытар киһи, туох үгүс кэпсээннээх, сонуннаах буолуомуй? Хата, эн, киэҥ сирдэринэн тэлэһийэр киһи, элбэх сонуннаах төннүөҥ буоллаҕа дии. Мин ардыгар ыра санаабынан ыраата сылдьар курдук буолан ылабын. Хаарыаны-ы, Миисэ хаампыт сирдэринэн тэлэһийэн сылдьымахтаабыт киһи-и диэн үгүстүк санааччыбын... — Ньэккэй кыбыстан мүлүк-халык буолла.
—    Ньэккээй, эйигин мэлдьи суохтуурбун, саныырбын билэҕин. Ити булбут таастарбыт чахчы алмаас буолан үөртэхтэринэ, элбэх харчыны ыллахпытына, доҕорбун эйигин бэйэм сылдьар сирдэрбинэн, куораттарбынан, онтон да атын дьон-сэргэ барахсан бары кэрэхсиир куораттарынан күүлэйдэтиэм. Эрэн уонна итэҕэй! Эппит тылбын хайаан да толоруом!
Бүөтүр кинилэри хайгыы көрөр. Миисэлээх Ньэккэй кыра эрдэхтэриттэн арахсыбакка сэнньэлиһэллэрин ардыгар ордугургуох да курдук көрүтэлээн ылыталыыра. Кини күн бүгүнүгэр диэри ити курдук кими эмэ кытта куодарыспыта, доҕордоспута суох. Дьоҥҥо сыһыана наһаа тоҥуй эбитэ дуу? Арай Иркутскайга үөрэнэр сылларыгар Дьокуускай эргин олохтоох Луха Күрүүкэп диэн кэлбит-барбыт уоллуун бэркэ ыксалаһыах, эн-мин дэсиһиэх курдук буолан иһэн, устудьуоннар хамсааһыннарыгар кыттыһан үүрүллүбүтэ. Ол эсиэрдэр-мэсиэрдэр, бассабыыктар-иссэбииктэр диэн тус-туһунан түмсэ-түмсэ сырсыаккалаһар кэмнэригэр, кини улаханнык ону- маны удумаҕалаабатар даҕаны, дьон көҕөр эрэ ол-бу кистэлэҥ мунньахтарга, миитиннэргэ сылдьыталыыра.
Бүөтүр Ньэккэйдээх Миисэни ыраатыахтарыгар диэри кэннилэриттэн көрөн хаалла...
1900 сыллаахха Парижка буолбут аан дойдутааҕы быыстапкаҕа, быһа сабаҕалаан, Арассыыйаҕа булуллубут дьикти ыраас алмаас көрдөрүүгэ туруоруллубутун онно сылдьыбыт Сунтаар атыыһыта Георгий Терешкин уонна киниэхэ тылбаасчыт буолан арыаллаабыт Элгээйи учуутала Миитэрэй Сивцев көрбүттэрэ эбитэ үһү. Ол күндү таас бу Миисэ сиэбигэр уктан баран эрэр алмаастарыттан биирдэстэрэ буолуон тоҕо сөбө суоҕуй...
 

Салгыыта бэчээттэниэ

Избранное
Чтобы оставить комментарий, вам нужно авторизоваться или зарегистрироваться
Включите премодерацию комментариев
Все комментарии к этому посту будут опубликованы только после вашего подтверждения. Подробнее о премодерации
Обратная связь