home
user-header
Саха Кэнгириэһин бастакы үс ыйын отчуота
15 мая 2019 г., 17:19 294

Саха Кэнгириэһин бастакы үс ыйын отчуота

Олунньу 15 күнүгэр тэриллибит Саха Кэнгириэһэ ыам ыйын 15 күнүгэр төрөөбүтэ үс ыйын туолар. Онон кэннибит диэки хайыһан көрөн “хайдах-туох тэрилтэ үөскээбитий, туох дьыалалары ылсыһан эрэрий?” диэн ыйытыктарга хоруйдуур кэм уолдьаста.

Саха Кэнгириэһин салайар уорганнара

Кэнгириэс муҥутуур үрдүк уоргана Кэнгириэс сийиэһэ буолар. Быйыл олунньу 15 күнүгэр буолан ааспыт сийиэс Саха Кэнгириэһин олохтообута, Устаабын ылыммыта, Саха Кэнгириэһин бэрэссэдээтэлин уонна Сүбэтин талбыта. Устаап этэринэн Кэнгириэс сийиэстэрин икки арда үс сылтан ордуо суохтаах. Кэнгириэс сийиэстэрин икки ардыгар үлэлиир сүрүн уорганынан Саха Кэнгириэһин Сүбэтэ буолар.

Сүбэҕэ барыта 45 киһи талыллыбыта. Устаап этэринэн Сүбэ сыл ахсын (кырата биирдэ) мустан конференция тэрийиэхтээх. Сүбэ аан бастакы конференцията сийиэс маҥнайгы күнүгэр, ол аата олунньу 15 күнүгэр, буолбута уонна Саха Кэнгириэһин тохтоло суох үлэлиэхтээх уорганын – 15 киһиттэн турар правлениены талбыта. Правление састаабыгар киирбиттэрэ Мыраан С.Б.-к., Луковцев В.Н., Данилов В.Т., Егоров А.Х., Коротов В.П., Сивцев С.С., Никитина В.Н., Антонов Ф.А., Герасимова Н.М., Руфов И.Н., Шишигина Ф.В., Ноговицына А.Н., Оготоев С.М., Осипов Дь.Р., Шамаев И.И.

Саха Кэнгириэһин Сүбэтин састаабыгар правление 4 чилиэниттэн (Мыраан С.Б.-к., Антонов Ф.А., Руфов И.Н., Ноговицына А.Н.) ураты 11 барыта киһи киирбитэ. Маны таһынан общественнай үлэ активистара З.В. Алексеева, Н.А. Барамыгин, И.И. Гаврильев, Е.П. Жирков, К.Нь.-уо. Иванов, Е.Е. Кирсанов, В.В. Константинов, И.Е. Луковцев, И.Ф. Макаров, И.Н. Николаев-Уххан, М.П. Попова, Э.М. Романов, И.В. Степанов, П.П. Федоров-Сомоҕо, улуус бэрэстэбиитэллэрэ Андросов С.Н. (Таатта), Афанасьева В.Ф. (Мирнэй), Барашкова Ж.Ф. (Чурапчы), Бигэ Ө.Б.-уо. (Ньурба), Иванова К.В. (Сунтаар), Иванова С.Т. (Бүлүү), Игнатьев З.И. (Мэҥэ Хаҥалас), Колесов В.И. (Уус Алдан), Константинов Э.В. (Нам), Куприянова А.Т. (Алдан, Нерюнгри), Макаров Б.С. (Үөһээ Бүлүү), Оконешников И.А. (Орто Халыма, Үөһээ Халыма, Өймөкөөн, Муома), Павлов Н.О. (Кэбээйи), Саморцев А.В. (Ленскэй), Семенова М.А. (Горнай), Сивцева Н.Ф. (Өлөөн, Анаабыр, Эдьигээн, Эбээн Бытантай, Булуҥ), Стручков В.П. (Үөһээ Дьааҥы), Уйгурова Р.И. (Өлүөхүмэ), Шишигина А.З. (Амма) киирдилэр (Сүбэ 45 киһититтэн 20-тэ улуустар бэрэстэбиитэллэрэ буолуохтаахтар диэн эрдэ быһаарыллыбыта).

Киин Ревизионнай комиссияҕа Павлов Н.Н. – Халан талылынна.

Правление үлэтэ

Устаап быһыытынан правление сайыҥҥы үс ыйтан ураты кэмҥэ ыйы көтүппэккэ мунньахтыахтаах диэн суруллар. Бу отчуоттуур кэм устатыгар правление 7 мунньаҕа буолан ааста.

Олунньу 28 күнүгэр правление 1-кы мунньаҕа буолбута. Мунньахха Кэнгириэс 9 комитетыттан 6 комитет бэрэссэдээтэлэ уонна 207 чилиэн бигэргэммитэ.

Кулун тутар 14 күнүгэр правление 2-с мунньаҕа буолбута. Мунньахха эбии икки комитет председателэ талыллыбыта, Саха Кэнгириэһин резолюциятын дьүүллэһии саҕаламмыта, 17 киһи чилиэнинэн эбии ылыллыбыта. Тыа хаһаайыстыбатын уонна экология секцияларын резолюцияларын редакциялыыр икки тус-туһунан группа испииһэгэ бигэргэтиллибитэ.

Кулун тутар 27 күнүгэр правление 3-с мунньаҕа буолбута. Манна “Триумф” стадиоҥҥа буолан ааспыт миитиҥҥэ Саха Кэнгириэһин сыһыанын хайдах биллэрэр туһунан кэпсэтии барбыта.

Муус устар 4 күнүгэр правление 4-с мунньаҕа буолбута. Мунньахха III Саха Кэнгириэһин резолюцията бигэргэммитэ, экология секциятын резолюциятын ситэриигэ үс киһилээх комиссия тэриллибитэ.

Муус устар 18 күнүгэр правление 5-с мунньаҕа буолбута. Мунньахха иитии-үөрэтии комитетын 15 киһилээх састааба бигэргэтиллибитэ, Республика күнүгэр бырааһынньык демонстрациятын тэрийии боппуруоһа дьүүллэһиллибитэ.

Муус устар 25 күнүгэр правление 6-с мунньаҕа буолбута. Мунньахха ФГОС ылыллан эрэринэн сибээстээн РФ үөрэҕириитин миниистиригэр, Госдумаҕа, Федерация Советыгар туһаайыы сурук бигэргэммитэ, Республика күнүгэр бырааһынньык демонстрациятын тэрийии боппуруоһа салгыы көрүллүбүтэ.

Ыам ыйын 15 күнүгэр тыа сирин бюджетнай тэрилтэлэрин сарбыйыыны утарар туһаайыы суругу ылыллыбыта.

Резолюция ылыныыта

Былааннаммытын курдук Саха Кэнгириэһэ икки күн устата барбыта: маҥнайгы күҥҥэ пленарнай мунньах, иккис күҥҥэ биэс секция мунньахтара буолан ааспыттара. Үһүс күҥҥэ Саха Кэнгириэһин Сүбэтин былааҥҥа көрүллүбэтэх киэҥ ыҥырыылаах аһаҕас мунньаҕа буолбута. Үс күн устата үтүмэн элбэх этии киирбитин сурукка түһэрэн, сүүмэрдээн, сааһылаан резолюция оҥоруута икки ыйы кыайбат кэм устата барбыта.

“Үгэс, сиэр-туом, духуобунас” секциятын үлэтин Ф. Шишигина салайан ыыппыта. Резолюциятын оҥоһуутугар Г. Попова, А. Холмогорова көмөлөстүлэр. “Иитии, үөрэхтээһин, демография” секциятын В. Никитина салайбыта. Резолюция оҥоруутугар киниэхэ И. Рожина, М. Дегтярева-Күндэли, Н. Герасимова үлэлэстилэр. “Тыа сирин сайдыытын” секциятын мунньаҕын В. Степанов салайан ыыппыта, резолюциятын В. Ефремов, В. Степанов, Р. Барашков, С. Андросов, В. Ершов көмөлөөн оҥордулар. Саамай элбэх дакылааттаах “Сир баайын хостооһун, экология, хонтуруоллааһын” секциятын В. Коротов баһылаан-көһүлээн ыытта. Резолюциятын суруйууга Н. Кириллин, К. Егорова көмөлөстүлэр. В. Данилов “Судаарыстыбаннай тутул, экономическай сайдыы” секциятын тэрийэн ыытта уонна резолюциятын бэлэмнээтэ.

Саха Кэнгириэһин правлениета секциялартан киирбит резолюциялары холбоон, биир халыыпка киллэрэн, “III Саха Кэнгириэһин резолюциятын” быһыытынан муус устар 4 күнүнээҕи мунньаҕар бигэргэппитэ.

Республика күнүгэр хаамыыны тэрийии

Муус устар ый иккис нэдиэлэтигэр Республика күнүгэр хаамыы (демонстрация) буолбат куттала үөскээбитэ биллибитэ. Тоҕо оннук балаһыанньа үөскээбитин өйдөтөргө хаамыы тэрээһинин устуоруйатыттан кылгастык сырдатыым. М.Е. Николаев президеннээбит тиһэх 2001 сылыгар диэри Республика күнүн хаамыытын былаас тэрийэр этэ. Нөҥүө сылыгар 2002 сыл муус устар 27 күнүгэр демонстрация буолуоҕунааҕар биир да тэрээһин оҥоһуллубатаҕа – болуоссаттар бары ып-ыраас, уу-чуумпу туралларын илэ харахпынан көрбүтүм. Ити күн арай Ил Түмэн депутаттара Опера уонна балет театрыгар бүгэн олорон мунньахтаабыттар үһү диэн кэлин иһиллибитэ. Онон 2003-2012 сыллар усталарыгар хаамыыны Саха Общественнай Киин (СОК) уонна ыччат түмсүүтэ “Түмэн” холбоһон тэрийбиттэрэ. 2012 сыл балаҕан ыйын 8 күнүгэр СОК чилиэннэрэ Ил Дархан Е.А. Борисовы кытта көрсүһүүлэригэр кыттыыны ылбыт ыччат түмсүүтүн чилиэнэ А. Троев: “Республика күнүгэр хаамыыны тоҕо правительство тэрийбэтий?” диэн боппуруоһу туруорбута. Итинтэн сиэттэрэн 2013 сылтан саҕалаан былырыыҥҥа диэри республика күнүнээҕи хаамыыны Ыччат министерствота тэрийэр буола сылдьыбыта. Быйыл саас дойдуга буола турар быһыыттан-майгыттан сибиэркээн, Ыччат министерствотыттан “Быйыл хаамыыны тэрийэр инигит?”, - диэн туоһуласпыппыт “быйыл тэрийбэппит, куорат бөҕүн ыраастыы тахсабыт” диэн хоруйдаабыттара, дьиксиммиппит сөп буолан тахсыбыта.

Быйылгы Республика күнүгэр болуоссаттарга, памятниктарга сибэкки ууруута, кэнсиэртэр, оһуохай тэриллэллэрэ эрдэттэн биллибитэ. Ол эрэн бу күн дьон сэлэлии хаамыытын боппуруоһа салгыҥҥа ыйанан хаалбыта. Дьэ ол иһин муус устар 15 күнүгэр Дьокуускай мээрийэтигэр “Саха Общественнай Киин” (СОК) аатыттан хаамыыны тэрийиигэ сайаапка суруйан киллэрбиппит. Ол гынан баран маннык улахан суолталаах уонна эппиэтинэстээх дьыаланы дьоҕус общественнай тэрилтэ кыайбатын быһыытынан Саха Кэнгириэһин правлениета бэйэтигэр ылыммыта.

Мээрийэ СОК аатыттан киирбит сайаапкаҕа формальнай итэҕэстэри булан сөбүлэҥ (согласование) биэрэрин аккаастаан кээспитэ. Манан сибээстээн хаамыыны тэрийээччилэр В. Данилов уонна В. Коротов куорат суутугар үҥсүү киллэрбиттэрин суут “мээрийэ хаамыы тэрийиитигэр сөбүлэҥин биэриэхтээх” диэн сиэрдээх уурааҕы ылыммыта. Нөҥүө күнүгэр мээрийэ куорат суутун уурааҕын Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үрдүкү Суутугар ааһынар. Муус устар 26 күнүгэр буолбут Үрдүкү Суут дьүүлүгэр биһиги кыайыылаах тахсабыт. Онон быйылгы Республика күнүнээҕи бырааһынньык хаамыыта итинник тыҥааһыннаах быһыыга-майгыга тэриллибитэ.

Комитеттарга үлэ

Кэнгириэс нэһилиэнньэ киэҥ араҥатын кытта үлэтин араас хайысхалаах комитеттар нөҥүө ыытыахтаах. Комитеттар үлэлэрин правление сүрүннүөхтээх. Билиҥҥи туругунан Саха Кэнгириэһигэр 9 комитет үлэлиэхтээх диэн быһаарыы баар. Бу 9 комитеттан 8 комитет правлениенан талыллыбыт председателлээх.

1. Үгэстэр, сиэр-туом, духуобунас (Үгэстэр) – Шишигина Февронья Васильевна.

2. Иитии-үөрэтии (Иитии-үөрэтии) – Никитина Вилюяна Николаевна.

3. Тыа хаһаайыстыбата, сир боппуруоһа (Тыа хаһаайыстыбата) – Ефремов Валерий Николаевич.

4. Тыа сиригэр производство, үлэнэн хааччыйыы (Тыа сиригэр производство) – Шамаев Иван Иванович.

5. Экология уонна киһи доруобуйата (Экология) – Коротов Владислав Петрович.

6. Демография, дьиэ-кэргэн боппуруостара, социальнай харалта (Дьиэ-кэргэн) – председателэ талылла илик.

7. Экономика, бюджет, нолуок политиката, производствоҕа хайысханы киллэрии, экономикаҕа куттал суох буолуутун хааччыйыы (Экономика) – Оготоев Семен Морович.

8. Сир баайыгар үлэлиир компаниялары кытта бииргэ үлэлээһин, хонтуруоллааһын (Сир баайын комитета) – Мыраан Сулустаана Байанайдаах кыыһа.

9. Судаарыстыбаннай тутул, төрүт омуктар бырааптара, миграция (Судаарыстыбаннай тутул) – Данилов Василий Трифонович.

Бу испииһэккэ комитет аата, скобка иһигэр кылгатыллыбыт аата, комитет председателин толору аата ыйылла сылдьаллар.

Бүгүҥҥү күҥҥэ “Ийэ тыл кэскилэ” түмсүү базатыгар олоҕурбут 15 чилиэннээх иитии-үөрэтии комитета оннун-туойун булан үлэлээн эрэр. Маны таһынан, эмиэ эрдэттэн күүстээх үлэни ыыта сылдьар, “Тутулуга суох экологтар” ассоциацияларыгар олоҕурбут экология комитета, бэйэтин састаабын чопчулуу илик да буоллар, үлэлии турар комитет быһыытынан ааҕыллыан сөп.

Правление быһаарыытынан тыа хаһаайыстыбатын комитетын председателинэн В.Н. Ефремов талыллыбыта. Муус устар 29 күнүгэр бу комитет хайдах тэриллиэхтээҕин уонна үлэтин туохтан саҕалыахтааҕын туһунан мунньах буолан ааста.

Биллэн турар комитеттар бары биирдэ баар буола түспэттэр. Сорох комитеты, холобур “Тыа сиригэр производство, үлэнэн хааччыйыы” комитетын, хайдах тэрийиэххэ сөбө да биллибэт. “Бу комитекка үлэлэһиэм этэ” диир киһи да көстө илик. Ол гынан баран тыа сиригэр саҥа производство көрүҥнэрэ хайаан да үөскүүллэрэ наадалааҕын учуоттаан маннык комитет кэнэҕэс баар буолуон наада диэн, суруна сылдьабыт.

Түмүк.

III Саха Кэнгириэһэ үлэтин түмүктээтин кытта правление иннигэр Кэнгириэскэ киирбит этиилэринэн резолюция оҥоруу соруга турбута. Резолюция суруллуутугар үлэ бара турдаҕына “Триумф” стадионугар улахан айдааннаах миитин буолан хаалан хас да хонукка болҕомто онно көһө сылдьыбыта. Мунньах быһаарыытынан правление чилиэннэрэ В. Коротов уонна С. Оготоев бэйэлэрин авторскай ыстатыйаларын суруйан тарҕаталларынан муҥурданарга диэн буолбута. Резолюция муус устар 4 күнүгэр правление мунньаҕынан бигэргэтиллэн баран тиэкиһэ бүтэһиктээхтик чочуллан интернет ситимигэр муус устар 12 күнүгэр тарҕаммыта.

Бу кэмҥэ аны Ыччат министерствота Республика күнүгэр хаамыыны тэрийэртэн аккаастаммыта биллэр, онон Саха Кэнгириэһин правлениета хаамыы тэрийиитинэн дьарыктанарыгар тиийэр. Муус устар бүтэһик күннэригэр “Иитии-үөрэтии” комитета интернет федеральнай саайтыгар ФГОС дьүүллэһиитэ бара турарыгар улахан үлэни ыытар, интернет-куоластааһыҥҥа атын республикалар актыыбынайдык кытталларын ситиһэр.

Ыам ыйын 2 күнүгэр правление чилиэннэрэ урут ЯТЭК-кэ үлэлээбит А.А. Смирнову көрсөн ЯТЭК бүгүҥҥү туруга хайдаҕын иһиттилэр. Ыам ыйын 11 күнүттэн саҕалаан тыа сиригэр бюджетнай тэрилтэлэри сарбыйыы утары утумнаах үлэ бара турар.

Саха Кэнгириэһин председателэ

Иван Шамаев

Ыам ыйын 15 күнэ

Избранное
Чтобы оставить комментарий, вам нужно авторизоваться или зарегистрироваться
Включите премодерацию комментариев
Все комментарии к этому посту будут опубликованы только после вашего подтверждения. Подробнее о премодерации
Обратная связь